Εξίσου χαμένοι, ο «θύτης» και το «θύμα»…

Ο ελεγχομανής είναι η μία όψη του νομίσματος. Η άλλη είναι ο ελεγχόμενος.
Ανάμεσα στους δύο αντίποδες, εκείνος που ξέρει να κινεί τα νήματα: ο
ισορροπημένος άνθρωπος. Εκείνος που βιώνει «την πιο υγιή, λειτουργική και
αποδοτική σχέση με τη ζωή» ­ κατά την ψυχολόγο Βίβιαν Γρίβα. Κρατά τη ζωή του
στα χέρια του εκείνος που δεν γίνεται θύμα κανενός. Γνωρίζει τον εαυτό του, τα
όρια, τις δυνατότητες, τις αδυναμίες, τους φόβους του ­ και τα αποδέχεται.
Αναγνωρίζει τα συναισθήματά του, τα σέβεται και δεν τα παραβλέπει. Βάζει
στόχους και ρισκάρει για να τους πετύχει. Πηγαίνει ενάντια στους φόβους του.
Παίρνει γρήγορα αποφάσεις ­ ανάλογα με τις καταστάσεις ­ και δεν μεμψιμοιρεί.
Βάζει προτεραιότητες ­ ξεχωρίζει το σημαντικό από το ασήμαντο. Ξέρει τι θέλει
και τι δεν θέλει. Γνωρίζει τι είναι αυτό που μπορεί να κάνει και τι αδυνατεί.
Ξέρει τι κερδίζει και τι τίμημα πληρώνει αλλά ξέρει και να χάνει. «Ακούει» τις
ανάγκες του και τις καλύπτει γιατί θέλει ευχαριστημένο τον εαυτό του. «Ακούει»
και τους άλλους, είναι μαζί τους αλλά και χώρια ­ έχει τον προσωπικό του χώρο
στη ζωή και αφήνει ζωτικό χώρο και για εκείνους. Ελεγχομανής: Είναι ο άνθρωπος
που ελέγχει ακόμη και… τον αέρα που αναπνέει. Θέλει στην πλήρη υποταγή του
τον χώρο, τον χρόνο, τους ανθρώπους. Είναι εκείνος που δεν εμπιστεύεται τους
ανθρώπους και πολύ συχνά ούτε και τον εαυτό του. Κατατρώγεται από την αγωνία
ότι αυτό που έκανε δεν το έκανε καλά. Ξέρει πως ένα και ένα κάνουν δύο, αλλά
και πάλι δεν του αρέσει. Βασανίζεται εκ των υστέρων για λεπτομέρειες που θα
μπορούσε να είχε προβλέψει. Βρίσκεται στο μέσον ενός καταπράσινου δάσους αλλά
εστιάζει την προσοχή του σε ένα ισχνό δενδράκι. Είναι ένας άνθρωπος που
τυραννά την ίδια του τη φύση. Ένας ιδιαίτερα ανασφαλής άνθρωπος. Ελεγχόμενος:
Είναι εκείνος που δεν μπορεί να αντισταθεί σε κάθε είδους καταδυνάστευση και
εξουσία. Βρίσκεται διαρκώς στο χείλος της γέφυρας. Κοιτάζει το κενό, νιώθει να
γλιστράει αλλά δεν αποτραβιέται. Είναι ένας φοβισμένος άνθρωπος. Δεν πιστεύει
ούτε εμπιστεύεται τον εαυτό του. Έχει πολλά «κρατημένα» αλλά τρέμει να τα
φανερώσει. Προτιμά τη σιωπή ­ να κρατιέται στη σκιά. Φαντασιώνεται την ημέρα
της απελευθέρωσής του αλλά θα προτιμούσε να μην έρθει… σύντομα. Όσα είναι να
πει, τα λέει… μέσα του! Οι δύο αντίποδες: Είναι το «ιδανικά» συμπληρωματικό
ζευγάρι. Δεν μπορεί να υπάρξει ο ένας δίχως τον άλλο. Αλληλοτροφοδοτούνται για
να πραγματώνονται οι ρόλοι ­ του θύτη και του θύματος. Ο πρώτος δείχνει πάντα
να πετυχαίνει. Ο δεύτερος, να αποτυγχάνει. Στην ουσία, δεν κερδίζει κανείς:
«Είναι και οι δύο εξίσου ανασφαλείς». Απλώς, ο ελεγχομανής εκδηλώνει την
ανασφάλειά του με πυγμή. Και ο ελεγχόμενος, με αδυναμία αντίστασης…

Εριέττα Μαυρουδή. «Αν έχω όλες τις πληροφορίες στα χέρια μου, μπορεί να καθήσω και πέντε λεπτά στην… πολυθρόνα»

ΜΟΝΑΧΑ όταν είσαι απολύτως ελεύθερος, μπορείς και να… σκλαβωθείς! Αυτό είναι
τελικά το «μότο» ζωής για την αντιπρόεδρο της BBDO GROUP GREECE Εριέττα
Μαυρουδή: «Όταν ελέγχεις τον εαυτό σου, το μυαλό και το σώμα σου, μπορείς ανά
πάσα στιγμή να τα προσφέρεις ως δώρο, ως “ενέχυρο” και να σκλαβωθείς σ’ έναν
έρωτα, μια δουλειά, ένα πάθος! Και να τα ξαναπάρεις πίσω, όταν εσύ το θελήσεις…».

«Σκλαβώθηκε» αλλά και «απέδρασε» κάμποσες φορές στη ζωή της και είχε πάντα την
ίδια αίσθηση: «Ότι ήλεγχα την Εριέττα. Παρέμενα σκλαβωμένη, όσο εγώ ήθελα. Και
πετούσα μακριά, όταν εγώ ήθελα να πετάξω…».

Όχι, ότι βιώνει κανείς έτσι μια ζωή δίχως πόνο ή λάθη: «Αστειεύεσθε; Και λάθος
υπολογισμούς έχω κάνει, και λάθη. Αλλά, να, τα έκανα μόνη. Κανείς δεν μου τα επέβαλε!».

Είναι ένα εξαιρετικά πειθαρχημένο άτομο ­ το ομολογεί: «έως αυταρχισμού». Και
αυτό έχει να κάνει, επιμένει, με την παιδική της ανατροφή. Ήταν το μόνο παιδί,
σε μια πολυπληθή οικογένεια από θείους και θείες που την αντιμετώπισαν ως την
«… αποκάλυψη του κόσμου και αυτό, όπως καταλαβαίνετε, το αντιλήφθηκα
εγκαίρως και έπραξα αναλόγως: Έκανα ό,τι ήθελα».

Εκεί, κάπου στα 12, το πράγμα σοβάρεψε ­ «έχασα τον πατέρα μου». Το πλήγμα
ήταν ισχυρό «γιατί μου απέμεινε μια μητέρα εξαιρετικά άβουλη και άτολμη που
χρειαζόταν μια κολόνα για να στηριχθεί». Κολόνα, έγινε τελικά η Εριέττα και
ήταν αυτό «μάθημα ζωής».

Αυτά που προσδοκούσε από εκείνη η μητέρα της ήταν «να μάθω πιάνο, γαλλικά και
να παντρευτώ ένα χρυσό παλικάρι».

Πιάνο δεν έμαθε, αλλά έμαθε γαλλικά. Κι όταν παντρεύτηκε το χρυσό παλικάρι
(τον Φρέντυ Γερμανό, δηλαδή) η Εριέττα κατάλαβε ότι «αυτά τα πράγματα δεν ήταν
για μένα.

Ο γάμος, η συμβίωση, απαιτεί περίλεπτες ισορροπίες. Και ούτε συζήτηση, χάνεις
τον έλεγχο της ζωής σου…».

Το λάθος δεν επαναλήφθηκε ­ «μεταξύ μας, ούτε που με… ξαναζήτησε κανείς».
Έγιναν «οι λατρεμένοι του κόσμου» με τον Φρέντυ, κατόπιν… διαζυγίου.

Η κόρη τους, η Ναταλία, μεγάλωσε με τη γιαγιά της. Και η Εριέττα, ευτύχησε «να
κρατώ την Εριέττα στα χέρια μου», εκείνη την Εριέττα που πιστεύει ότι οι
σχέσεις είναι ρυθμιστής ζωής αλλά απαιτεί σχέσεις «δίχως συντροφικότητα!

Θέλω την ετερότητα του άλλου, να μη με φορτώνει με τίποτα δικό του, να μην τον
φορτώνω με τα δικά μου, να βρισκόμαστε ως ένα ερωτικός ζεύγος στο διενεκές για
ένα θεσπέσιο δείπνο, μια θεατρική παράσταση, μια γεύση ονείρου τέλος πάντων,
πάντα ερωτική, ποτέ συντροφική…».

Η ευθύνη που απορρέει από τον αυτοσεβασμό, ίσως είναι η μόνη της εξάρτηση:
«Ποτέ δεν υποβίβασα τον εαυτό μου ­ αλλά και κανέναν άλλον». Ασκεί χρόνια τώρα
εξουσία στα διαδοχικά πόστα που έχει αναλάβει.

Με έναν εξίσου «μαγικό» τρόπο που οι φίλοι της όταν την… ψυχαναλύουν λένε
ότι αποτελεί «τον μεγαλύτερο αυταρχισμό. Μου λένε ότι στέκομαι απέναντι στους
άλλους ως… τοτέμ!».

Βίβιαν Γρίβα: «Ελεγχομανής και ελεγχόμενος αλληλοτροφοδοτούνται για να πραγματώνονται οι ρόλοι ­ του θύτη και του θύματος…»

Αυτή είναι η αλήθεια των φίλων της. Η δική της αλήθεια είναι ότι «δεν κρατώ
μαστίγιο, απλώς έχω μια σταθερή στάση απέναντι στους άλλους, ώστε να βγάζουν
κι εκείνοι τον καλύτερό τους εαυτό. Υπογραμμίζω πάντα τα καλά των συνεργατών
μου και αμβλύνω όσο μπορώ το ύφος μου, όταν πρέπει να πω κάτι δυσάρεστο…».

Έτσι, κρατά τον έλεγχο της κατάστασης στα χέρια της ­ δεν θα μπορούσε,
άλλωστε, χωρίς έλεγχο: «Είμαι μάλλον… αυταρχική φύση αλλά φροντίζω να δείχνω
την εκτίμησή μου στους ανθρώπους και εκείνοι κάνουν όσα πρέπει με την καλύτερη
δυνατή διάθεση».

Αν κάποιος της πει μια γλυκιά κουβέντα, «γίνομαι χαλί να με πατήσει». Αν την
κοντράρει, «κοντράρω κι όποιος αντέξει».

Έχει λέει, μάλλον το «προφίλ εκείνου που θέλει να ελέγχει τα πάντα. Αν έχω στα
χέρια μου όλες τις πληροφορίες που χρειάζομαι, μπορεί να καθήσω και πέντε
λεπτά στην πολυθρόνα. Αλλά πρέπει να τα ξέρω όλα! Και να έχω έτοιμες ­ για όλα
­ τις πιθανές εναλλακτικές λύσεις…».

Όταν «βλέπει» πάντως το αδιέξοδο να έρχεται, λέει, στον εαυτό της την περίφημη
φράση: «Θα περάσουμε και αυτή τη γέφυρα, όταν φτάσουμε σ’ αυτή». Κι όταν πάει
λιγάκι να γείρει το κεφάλι της, αυτομαστιγώνεται: «Δεν σου επιτρέπω Εριέττα!».
Κρατά όλα τα χαρτιά στα χέρια της. Και τα μοιράζει «όποτε και όπως θέλω…».

ΚΑΙ ΜΠΑΛΕΤΟ πήγαινε και δασκάλα πιάνου είχε, όταν ήταν παιδούλα ­ αφού αυτές
ήταν οι προσδοκίες της μητέρας της. Πιέστηκε και από τα δύο, απέτυχε και στα
δύο. Η Σχολή Καλών Τεχνών ήταν το εφηβικό της όνειρο, αλλά δεν είχε «ψωμί» για
τον γιατρό πατέρα της. Έδωσε ­ προς χάριν του ­ στην Ιατρική, πέρασε στη
Φαρμακευτική, θεωρήθηκε αποτυχημένη, εξαναγκάστηκε να μεταπηδήσει από τη
Φαρμακευτική στην Ιατρική, πήρε το πτυχίο της αλλά μοιραία δεν άσκησε ποτέ την
Ιατρική. Ήταν στα 25, όταν παντρεύτηκε εκείνον που θα την έβγαζε από τα
προσωπικά και επαγγελματικά της αδιέξοδα ­ θα τη «γλίτωνε» κυρίως από την
τυραννική σχέση με τους γονείς της. Ούτε ο γάμος ευτύχησε ­ ήταν «όργανο» κι
αυτός καταστολής και ελέγχου! Αλλά κράτησε 11 χρόνια…

Η πρώτη θετική «προσέγγιση» της Ζένιας με αυτή καθαυτή την 36χρονη πορεία της
συνέβη ένα μουντό πρωινό που ξύπνησε αποφασισμένη να λέει και… «όχι»: «Θεωρώ
αυτή την ημέρα ως την ημέρα της ανθρώπινης αναγέννησής μου!».

Είπε «όχι» στον άντρα της, που κουβαλούσε, δίχως να τη ρωτήσει, συνεργάτες στο
σπίτι για μεσημεριανό φαγητό και την ειδοποιούσε τη στιγμή που χτυπούσε το…
κουδούνι. «Όχι» στην κόρη και τον γιο της, που δυστρόπως απαιτούσαν. «Όχι» στη
μητέρα της, που όλο ανακατευόταν. «Όχι» στον πατέρα της, που όλο και της
υπενθύμιζε με πικρία τις χαμένες του «επενδύσεις». «Όχι» στον ίδιο της τον
εαυτό, που έλεγε συνεχώς «ναι».

Είχε μεγάλο κόστος μια τέτοια αλλαγή. «Ξαφνικά, όλοι ήταν δυσαρεστημένοι! Τα
παιδιά με κοίταζαν σαν να είχα κατέβει από… διαστημόπλοιο. Ο άντρας μου
νόμισε ότι αστειεύτηκα την πρώτη μέρα που του είπα “μην ξαναφέρεις ανθρώπους
δίχως να με ρωτήσεις”. Αλλά αποσβολώθηκε όταν το επανέλαβα και δεν υπήρχε…
φαγητό. Οι γονείς μου άρχισαν να αναρωτιούνται για την ψυχική μου υγεία…».

Εκείνη, όμως, ήξερε: «Επιτέλους, είχα πάρει τη ζωή μου στα χέρια μου.
Επιτέλους, μπορούσα να ελέγξω τα συναισθήματά μου, να κάνω τις αδυναμίες μου
δύναμη, την ανημποριά μου θέληση. Επιτέλους, μπορούσα να πω “όχι”».

Επιτέλους, ζούσε. Τη δική της ζωή. Που της στοίχισε έναν γάμο. Αλλά, ακόμα και
το διαζύγιο «ήταν ανακούφιση. Ο άντρας που μοιράστηκα μαζί του τα χρόνια της
νιότης μου προτιμούσε αυτό που ήξερε. Αυτό που ήλεγχε. Αυτό που ήταν
υποταγμένο. Ένα πράγμα, όχι ένα πλάσμα…».

Τέσσερα χρόνια αργότερα… Η Ζένια ζει σ’ ένα μεγάλο σπίτι με τα δυο της
παιδιά, που δεν είναι πια όλο απαιτήσεις. Έχει ένα δικό της στούντιο με
φεγγίτες που «βλέπει» τον ουρανό και μπορεί να τον ζωγραφίζει. Έχει ώρες δικές
της. Ένα όνειρο, μια προοπτική, στιγμές δημιουργίας. Και μια σχέση με έναν
πραγματικό σύντροφο. Μια σχέση που δίνει και παίρνει. Η Ζένια δεν είναι σήμερα
αυτό που αναγράφεται στην ταυτότητά της ­ 40 χρόνων. Είναι «18, 20 ή 25, στ’
αλήθεια δεν ξέρω! Εκείνο που ξέρω είναι ότι βρήκα αυτό που είχα “δανείσει” και
ποτέ δεν μου επιστράφηκε: τη ζωή μου! Και μέσα από την εσωτερική μου ισορροπία
βρήκα και τον προορισμό μου…».

ΤΑ ΔΕΚΑ «βήματα» που παραθέτουμε με τη βοήθεια του ψυχολόγου Θέμου
Στοφορόπουλου, αφορούν εκείνους οι οποίοι θα ήθελαν να ανακτήσουν ή να
αποκτήσουν λίγο περισσότερο έλεγχο στη ζωή τους. Δεν θα ‘ναι δύσκολο να το
πετύχουν ­ αν «βγουν» για λίγο έξω από τον εαυτό τους και γίνουν οι
«παρατηρητές» του. Το πρώτο βήμα είναι πάντα η… απόφαση. Μία απόφαση, που
πρέπει να συνοδεύεται με λίγο μεγαλύτερη αυτογνωσία.

1 Ξυπνάτε το πρωί και αισθάνεστε εκτός ελέγχου, ανήμποροι. Είναι ένα
ακαθόριστο αίσθημα πανικού και γενικευμένου άγχους. Έχετε την τάση να
συσσωρεύετε μέσα σας διάφορες πηγές ανησυχίας. Απομονώστε τες, μία μία.

Μόνον έτσι θα διαπιστώσετε ότι δεν είναι και τόσο σημαντικές. Αλλά και να
είναι για σας, είναι σίγουρο, μπορείτε να τις εξουδετερώσετε.

2 Είναι δύσκολο για κάποιον που έχει πρόβλημα, να διαχωρίσει μπερδεμένα
νήματα. Μπορεί να το καταφέρει, αν παραμερίσει το συναίσθημα και αντικρύσει τα
πράγματα κάτω από το πρίσμα της λογικής και της αντικειμενικής σκέψης.

3 Αν το παραπάνω σας φαίνεται δύσκολο, μια καλή προσπάθεια είναι να
επιχειρήσετε να δείτε τον εαυτό σας ή την κατάστασή σας, μέσα από τα μάτια των
άλλων. Ζητήστε από κάποιον με καθαρό μυαλό ­ που όμως εμπιστεύεστε ­ να δει το
πρόβλημά σας και να σας εξηγήσει τον τρόπο που σας βλέπει.

4 «Ανακρίνετε» τον εαυτό σας. Ψάξτε να βρείτε αν υπάρχουν συγκεκριμένες
στιγμές που αισθάνεστε ότι χάνετε τον έλεγχο και ποιες είναι αυτές. Μήπως σας
προκαλούν αυτό το συναίσθημα κάποια ειδικά άτομα; Μήπως κάποιες ημέρες της
εβδομάδας ή χρονικές στιγμές του 24ώρου, αισθάνεστε περισσότερο ευάλωτοι;
Είναι σημαντικό να αναγνωρίσετε την αιτία ή τις αιτίες. Ύστερα, μπορείτε να
τις αναλύσετε. Μπορεί να διαπιστώσετε ότι αποτελούν ένα μικρό μέρος από κάτι
πολύ μεγαλύτερο που είναι και η κύρια αιτία. Αν σας είναι πολύ δύσκολο,
καταφύγετε σε έναν ειδικό.

5 Όταν γνωρίσετε την κατάσταση, μπορείτε να αποφασίσετε για την πορεία σας. Αν
αποφασίσετε πραγματικά να αποκτήσετε τον έλεγχο της ζωής σας, μπορείτε να
έρθετε αντιμέτωποι και με ευχάριστες εκπλήξεις. Ξαφνικά, θα σπρώχνετε πόρτες
και δεν θα βάζετε και μεγάλη δύναμη ­ θα ανοίγουν πιο εύκολα. Μπορεί, ακόμα,
να βρεθείτε και μπροστά σε κάποιες ορθάνοιχτες: θα τις ανοίγουν για σας
κάποιοι που ξαφνιάζονται ευχάριστα από τη δική σας αποφασιστικότητα ­ για
ουσιαστικό έλεγχο της ζωής σας και συμμετοχή στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

6 Θα υπάρξουν σίγουρα και άνθρωποι, μέσα στην οικογένεια, στον
επαγγελματικό χώρο ή στην κοινωνική συναναστροφή που θα χρειαστούν «πειστήρια»
εκ μέρους σας ­ ότι δεν έχετε υποκύψει στη μεγαλομανία και ότι δεν είστε
υστερόβουλοι. Μην παραιτηθείτε! Δώστε τους την ειλικρινή διαβεβαίωση ότι σας
ήταν απολύτως αναγκαία αυτή η αλλαγή πλεύσης και ότι θα υπάρξουν οφέλη, όχι
μόνο για σας αλλά και για εκείνους.

7 Όταν πετύχετε να διαφοροποιήσετε την κατάσταση, είναι πρωταρχικής
σημασίας να χαράξετε τα όρια των αντοχών αλλά και των φιλοδοξιών σας.

8 Προσοχή, όμως! Μην απλωθείτε ξαφνικά έξω από το πάπλωμα. Θα κάνετε
άσχημη εντύπωση και θα σας πολεμήσουν. Εκεί που είχατε ελάχιστα ή τίποτα, δεν
μπορείτε ξαφνικά να τα πάρετε όλα. Υπάρχουν και οι άλλοι! Που έχουν εξίσου
ζωτική ανάγκη να παλέψουν και να «απλωθούν»…

9 Ασκώ έλεγχο, σημαίνει κάποιες φορές και εκχωρώ ­ σε άλλους ­ έλεγχο.
Θυμηθείτε το, όταν θα έχετε υψωμένη πια τη γροθιά σας. Θα διαπιστώσετε ότι
ένας ασφαλής τρόπος για να αυξήσει κανείς το εσωτερικό αίσθημα ελέγχου είναι
να μπορεί πραγματικά να ζητεί από τους άλλους να τον απαλλάξουν από επιμέρους ευθύνες!

10 Εκείνος που μαθαίνει να παραχωρεί, δεν μοιράζεται μόνο τις
αρμοδιότητες. Αναλαμβάνει και στην πράξη το ποσοστό των αποφάσεων και των
ευθυνών που του αντιστοιχεί. Εστιάζει την προσωπική του σφαίρα επιρροής και
ελέγχου σε πιο συγκεκριμένους τομείς, όπου και αποδίδει περισσότερο.

Το άγχος του μειώνεται και κερδίζει το πολύτιμο όλων: λίγο χρόνο για τον εαυτό του…