ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ο νέος αναθεωρητισμός

Μάιος 1945. Το ναζιστικό στρατόπεδο Εμπενζέε κατά την άφιξη του αμερικανικού στρατού

Μετά τη Γαλλία, ανάβει τώρα και στην Ιταλία η συζήτηση για τα «εγκλήματα του
κομμουνισμού». Για τα εγκλήματα του νεο-φιλελευθερισμού θα μιλήσουν γύρω στα
μέσα του επόμενου αιώνα.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΙΚΟ, μεροληπτικό και ελλιπές χαρακτηρίζει η γνωστή ιταλίδα αριστερή
Ροσάνα Ροσάντα το συλλογικό έργο «Η μαύρη βίβλος του κομμουνισμού» που, αφού
προκάλεσε σάλο στη Γαλλία, κυκλοφόρησε τώρα και στα ιταλικά από τις εκδόσεις
Mondadori. Παρά ταύτα, γράφει στην εφημερίδα «Μανιφέστο», είναι ένα βιβλίο που
πρέπει να διαβαστεί. Επειδή θέτει ένα μείζον πρόβλημα: ότι σε οποιαδήποτε χώρα
ανέλαβαν οι κομμουνιστές την εξουσία, το κρατικό μονοπώλιο της βίας ήταν
μεγαλύτερο και διήρκεσε περισσότερο απ’ ό,τι σε οποιαδήποτε δημοκρατία. Επειδή
παραθέτει στοιχεία και αριθμούς που αξίζει να εξεταστούν και να συζητηθούν.
Και επειδή οι κομμουνιστές δεν έχουν κάνει ποτέ ­ ούτε πριν ούτε μετά το 1989
­ έναν απολογισμό αυτής της βίας, αφήνοντας αυτή την «καυτή» έρευνα στους
αντιπάλους τους.

Είναι όμως δυνατόν να συγκριθούν τα γκουλάγκ του Στάλιν με τα στρατόπεδα
συγκέντρωσης του Χίτλερ; Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ο ίδιος όρος, «εγκληματικός
ολοκληρωτισμός», για να περιγράψει τόσο τον ναζισμό όσο και τον κομμουνισμό;
Αν με τη λέξη αυτή εννοούμε το μονοκομματικό καθεστώς, τη δικτατορία που
καταπιέζει την κοινωνία των πολιτών, την ύπαρξη μιας αιματηρής καταστολής ­
απαντά στο περιοδικό «Εσπρέσσο» ο γνωστός γάλλος ιστορικός Πιερ Βιντάλ Νακέ ­
τότε μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε και για τα δύο συστήματα. Τα ναζιστικά
στρατόπεδα, όμως, δεν μπορούν να μπουν στο ίδιο «σακί» με τα σοβιετικά
γκουλάγκ. Τα πρώτα δημιουργήθηκαν με μοναδικό σκοπό να σκοτώνουν μέσω των
θαλάμων αερίων και των φούρνων. Τα δεύτερα αποσκοπούσαν στην απομόνωση των
κρατουμένων και στη χρησιμοποίησή τους ως εργατικής δύναμης.

Οι διαφορές ανάμεσα στα δύο συστήματα αναγνωρίζονται και από τους ίδιους τους
συγγραφείς της «Βίβλου». Ο Νικολά Βερτ, για παράδειγμα, που έγραψε τα 15
κεφάλαια για τη Σοβιετική Ένωση, έχει διαχωρίσει τη θέση του από τον επιμελητή
της έκδοσης Στεφάν Κουρτουά, επισημαίνοντας ότι «ο κομμουνισμός δεν αποτελεί
ενιαία οντότητα και δεν μπορεί να ταυτιστεί με μαζικά εγκλήματα». Πράγματι,
σημειώνει ο Βιντάλ Νακέ. Ο κομμουνισμός δεν ήταν ένα μονολιθικό σύστημα. Ο
Μπουχάριν και πολλοί άλλοι πολιτικοί ηγέτες πλήρωσαν με τη ζωή τους τις
διαφωνίες τους. Απέναντι στη χιτλερική κτηνωδία, αντίθετα, δεν σήκωσε κανείς
κεφάλι. Όταν τον Αύγουστο του 1941 οι ναζί εξόντωναν εκατοντάδες εβραιόπουλα
στο ανατολικό μέτωπο, δεν διαμαρτυρήθηκαν παρά μερικοί στρατιωτικοί ιερείς.
Κατά τα άλλα, σιωπή.

Η χονδροειδής παραποίηση της Ιστορίας που αρνείται τους θαλάμους αερίων έχει
ηττηθεί οριστικά, καταλήγει ο 68χρονος ελληνιστής. Στη θέση της, όμως,
εμφανίζεται ένας πιο ελκυστικός και επικίνδυνος αναθεωρητισμός, που
αποπειράται να αντικαταστήσει στη συλλογική μνήμη και συλλογική συνείδηση τα
εγκλήματα του ναζισμού μ’ εκείνα του κομμουνισμού. Προϊόν αυτού του ρεύματος
είναι και η «Μαύρη Βίβλος». Είναι τυχαίο ότι ο Κουρτουά δανείζεται και
επαναλαμβάνει τις θέσεις του γνωστού γερμανού αναθεωρητή ιστορικού Ερνστ Νόλτε;