ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ο λύκος και τα πρόβατα

«Κερδίσαμε!». Από τον Ανάν και τον Σαντάμ μέχρι τον Κλίντον, τον Σιράκ και τον Γιέλτσιν, όλοι δηλώνουν ότι κέρδισαν (από τη «Λιμπερασιόν»)

Μήπως εν τέλει η επιτυχία του Γενικού Γραμματέα ανακούφισε ακόμη και τον
Κλίντον; Μήπως ο Σαντάμ, αν και στυγνός δικτάτορας και δολοφόνος (ή ακριβώς
γι’ αυτό), είναι «μια κάποια λύση»;

ΔΥΟ ΕΞΗΓΗΣΕΙΣ υπάρχουν για την εκτόνωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Η μία,
που επαναλαμβάνεται μονότονα από τα περισσότερα μέσα ενημέρωσης, είναι ότι ο
έμπειρος διπλωμάτης Κόφι Ανάν κατόρθωσε να πετύχει μια συμφωνία με το Ιράκ που
άφησε έκθετες τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Βρετανία και τις ανάγκασε να
ανακρούσουν πρύμνα. Σύμφωνα με το σενάριο αυτό, η πρωτοβουλία του Ανάν
αποκαθιστά το κύρος των Ηνωμένων Εθνών που είχε τρωθεί τα τελευταία χρόνια και
δείχνει ότι η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να παίζει μόνη της στην παγκόσμια
σκακιέρα: πρέπει να λαμβάνει υπόψη της τη γνώμη των συμμάχων της, των διεθνών
οργανισμών και της κοινής γνώμης. Μια δεκαετία σχεδόν μετά την πτώση του
τείχους, ο κόσμος μας είναι επιτέλους πολυ-πολικός.

Το δεύτερο σενάριο είναι περισσότερο πολύπλοκο και λιγότερο αισιόδοξο. Σύμφωνα
μ’ αυτό, ο Ανάν έπαιξε ακριβώς τον ίδιο ρόλο μ’ εκείνον που είχε παίξει πριν
από επτά χρόνια ο προκάτοχός του Πέρες ντε Κουέγιαρ: να «νομιμοποιήσει» μια
ειλημμένη απόφαση των ισχυρών της Δύσης. Μόνο που τότε η απόφαση ήταν να
εξαπολυθεί επίθεση κατά του Ιράκ, ενώ σήμερα να χρησιμοποιηθούν όλα τα μέσα ­
στρατιωτικά και διπλωματικά ­ ώστε να αποτραπεί η επίθεση. Στη σημερινή
συγκυρία, ένας πόλεμος κατά του Ιράκ όχι μόνο δεν θα έλυνε κανένα πρόβλημα,
αλλά θα δημιουργούσε επικίνδυνα ρήγματα τόσο στις σχέσεις των Ηνωμένων
Πολιτειών με τα κράτη της Μέσης Ανατολής όσο και στο εσωτερικό της Ευρώπης.

Είτε από συνειδητή επιλογή είτε από ανάγκη, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι
γείτονες του Ιράκ φαίνεται έτσι να ακολουθούν το παράδειγμα του βοσκού που
προτίμησε να συνυπάρξει με τον λύκο κι ας του τρώει πότε-πότε κανένα πρόβατο,
παρά να θυσιάζει πολύ περισσότερα πρόβατα κάθε μέρα για να τρέφει σκύλους που
να τον φυλάνε. Τα οφέλη από την παραμονή του Σαντάμ στην εξουσία είναι πολλά.
Πρώτον, κάνει άλλους ηγέτες της Μέσης Ανατολής να φαίνονται μετριοπαθείς. Ο
Χαφέζ αλ-Ασαντ της Συρίας, για παράδειγμα, μπορεί να ασκεί ανενόχλητος την
κατασταλτική πολιτική του. Ακόμη και ο Νετανυάχου μπορεί να χρησιμοποιεί κάθε
τόσο την «ιρακινή απειλή» για να δικαιολογεί την άρνησή του να προβαίνει σε
παραχωρήσεις στην ειρηνευτική διαδικασία.

Το δεύτερο κέρδος είναι η διατήρηση της περιφερειακής ισορροπίας. Τυχόν
ανατροπή του Σαντάμ θα μπορούσε να οδηγήσει σε διαμελισμό του Ιράκ, κάτι που
θα ανάγκαζε τη Συρία, το Ιράν και την Τουρκία να κινηθούν για να αποτρέψουν
την ίδρυση ενός κουρδικού κράτους. Και ο τρίτος παράγων είναι το πετρέλαιο:
ένας ελεγχόμενος Σαντάμ εγγυάται τη σταθερότητα της τιμής του ­ άρα και των
κυβερνήσεων της περιοχής. Γνωρίζει κανείς πώς θα συμπεριφερόταν ένας λιγότερο
προβλέψιμος διάδοχός του;