ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το ψηφιακό μέλλον

Όταν ανοίγετε τη συσκευή της τηλεόρασης, τι βλέπετε; Προγράμματα φτιαγμένα όχι
για εσάς, αλλά για μια νοικοκυρά, μια γυναίκα μεταξύ 25 και 50 ετών, που
πηγαίνει τακτικά στο σούπερ μάρκετ και ψωνίζει τα προϊόντα που διαφημίζονται
μέσω της τηλεόρασης.

Θήραμα των διαφημιστών και (κατά συνέπεια) των προγραμματιστών της τηλεόρασης,
η φανταστική νοικοκυρά είναι ο δικτάτωρ της μικρής οθόνης.

Ό, τι βλέπουμε στο γυαλί, ό,τι ώρα κι αν ανοίξουμε τη συσκευή (εκτός από
κάποιες πολύ βραδινές ώρες), σε όποιο κανάλι κι αν συντονιστούμε (εκτός από τα
ειδικευμένα επί 24ωρου βάσεως στο τρας) είναι κομμένο και ραμμένο με βάση τα
υποθετικά γούστα και ενδιαφέροντα της υποθετικής αυτής νοικοκυράς, που
καταναλώνει αναρίθμητες τηλεοπτικές ώρες κάθε ημέρα.

Η διάγνωση δεν είναι δική μου. Είναι του Μπερνάρ Πιβό, του φημισμένου Γάλλου
δημοσιογράφου. Ο Πιβό είναι ο μόνος άνθρωπος στη μικρή τηλεοπτική ιστορία του
κόσμου που κατάφερε να κάνει τηλεοπτική επιτυχία, θέαμα υψηλής τηλεθέασης και
σημείο αναφοράς και κύρους μία εκπομπή βιβλιοκριτικής, τη θρυλική πια εκπομπή
«Αποστρόφ». Και έπειτα από 25 χρόνια τηλεοπτικής θητείας, έπιασε πένα και
χαρτί για να περιγράψει σε ένα απολαυστικό βιβλίο τη σύγχρονή μας τηλεοπτική
τρέλα. Με τίτλο «Μαλώνοντας μια νοικοκυρά κάτω των 50 ετών»…

Είναι πολλοί που ασκούν στην τηλεοπτική βιομηχανία ανάλογη κριτική ­ για την
ομοιομορφία, τη μονοτονία, την πλήξη και την αντιπνευματικότητα στην οποία την
καταδικάζει η δικτατορία της τηλεθέασης. Κι είναι επίσης πολλοί, που
απαισιόδοξα συμπεραίνουν πως η μεν ιδιωτική τηλεόραση είναι αδύνατον να
αποτινάξει τον ζυγό της δικτατορίας αυτής, η δε κρατική όταν υπόσχεται την
ανάσταση και την επιστροφή της στην ανταγωνιστικότητα, απλώς αντιγράφει και
μιμείται τον τρόπο ύπαρξης της ιδιωτικής.

Από πού να περιμένουμε, λοιπόν, τη σωτηρία; Από την τεχνολογία, απαντούν οι
πλέον αισιόδοξοι των κριτικών.

Γιατί το μέλλον θα είναι ψηφιακό. Και προβάλλει ήδη στον ορίζοντα γεμάτο υποσχέσεις.

Η μπάντα των συχνοτήτων θα ελευθερωθεί, εκατοντάδες κανάλια, δορυφορικά,
καλωδιακά και ερτζιανά, θα χωρούν πλέον στην ψηφιακή τηλεοπτική
πραγματικότητα, κανάλια ειδικευμένα και προσαρμοσμένα σε κάθε γούστο, κανάλια
που θα μας δίνουν τη δυνατότητα να παραγγέλνουμε μέσω του ηλεκτρονικού μας
υπολογιστή ό,τι ακριβώς θέλουμε και να πληρώσουμε αυτό που είδαμε και μόνον,
ελεύθεροι από τα γούστα κάποιας νοικοκυράς, για τα μάτια της οποίας
κατακλύζεται σήμερα η μικρή οθόνη από Λάμψεις και τηλεπαιχνίδια, παραθυράτα
δελτία και «ενημερωτικές εκπομπές» με θέμα τον ιδιωτικό βίο των γειτόνων μας…

Κανείς δεν ξέρει πόσο γρήγορα και πώς ακριβώς θα έρθει αυτό το λαμπρό ψηφιακό
μέλλον, πόσο γρήγορα θα λυθούν τα τεχνολογικά, οικονομικά και πολιτικά
προβλήματα που εμποδίζουν ακόμη το βήμα των νέων τεχνολογιών.

Κανείς, προπάντων, δεν μπορεί να πει με σιγουριά αν και πώς θα πεισθούν οι
καταναλωτές ­ όπως πείσθηκαν κάποτε ότι έπρεπε να αντικαταστήσουν τους
ασπρόμαυρους δέκτες τους με έγχρωμους ­ ότι αξίζει να πληρώσουν για να
μετάσχουν στο ψηφιακό μέλλον.

Παρακολουθούσα τις προάλλες κορυφαίους Ευρωπαίους ειδικούς να αναζητούν
απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα, σε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση στο Γαλλικό Ινστιτούτο.

Μα με όλο τον αυτονόητο σεβασμό τόσο στους ειδικούς όσο και στον Μπερνάρ Πιβό,
αναρωτιέμαι: Αν ποτέ έρθει η εκ της ψηφιακής τεχνολογίας σωτηρία μας, θα είναι
στ’ αλήθεια σωτηρία; Ή θα φέρει μαζί της ένα ακόμη μεγαλύτερο χάσμα ανάμεσα
στους λίγους εκλεκτούς και τους πολλούς αποκλεισμένους των νέων τεχνολογιών,
της γνώσης και της πληροφόρησης; Και, αν ο καθένας θα μπορεί στο μέλλον να
βλέπει την τηλεόραση που εκείνος προγραμματίζει, μήπως έρθει η ώρα που θα
νοσταλγήσουμε αυτό που τώρα ζούμε, μια τηλεόραση που γίνεται κάθε βράδυ τόπος
συνάντησης εκατομμυρίων ανθρώπων, που ο καθένας από το σπίτι του έχει
ταυτόχρονη και ελεύθερη πρόσβαση στην ίδια ενημέρωση ή ψυχαγωγία;

Μήπως αυτή η τηλεόραση του ψηφιακού μας μέλλοντος θα είναι, λοιπόν, η οριστική
ματαίωση της δημοκρατικής υπόσχεσης που η τηλεόραση ως Μέσον περιέχει; Και
μήπως, συνεπώς, αντί να περιμένουμε την τηλεόραση του αύριο, θα άξιζε να
κάνουμε λίγο καλύτερη την πολύτιμη τηλεόραση του σήμερα;