Στο πιο χαμηλό σημείο Σημίτης – κυβέρνηση

Η ραγδαία επιδείνωση του πολιτικού κλίματος ­ η οποία καταγράφεται με μια
σημαντικότατη πτώση της δημοτικότητας του Πρωθυπουργού και μια αντίστοιχη
κάμψη της (περιορισμένης άλλωστε) «ικανοποίησης» από την κυβέρνηση ­ αποτελεί
το κυριότερο συμπέρασμα της έρευνας που παρουσιάζουν σήμερα «ΤΑ ΝΕΑ».

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ που ενδέχεται να έχει κρισιμότατες προεκτάσεις γιατί, αν οι τάσεις
που αποτυπώνονται στην παρούσα έρευνα σταθεροποιηθούν, η απότομη αυτή
μεταστροφή θα συνεπιφέρει μια ριζική αλλαγή του πολιτικού κλίματος, σε
σύγκριση με την ευμενή ανοχή που είχε εξασφαλίσει η κυβέρνηση στη διάρκεια του
προηγούμενου χρόνου.

Από τους επιμέρους δείκτες που διερευνά συστηματικά το «πολιτικό βαρόμετρο»
των «ΝΕΩΝ», αυτός που παρουσίασε τη μεγαλύτερη μεταβολή, σε σύγκριση με τον
περασμένο Νοέμβριο, είναι η δημοτικότητα του Πρωθυπουργού, οι θετικές κρίσεις
για τον οποίο μειώθηκαν από 49,5% σε 36,4%, ενώ αυξήθηκαν αντίστοιχα οι
αρνητικές κρίσεις από 45,5% σε 54,9%. Η εξέλιξη αυτή ­ αν παγιωθεί και
επαληθευτεί και στις επόμενες έρευνες ­ θα τείνει να ανατρέψει μια από τις
κρισιμότερες σταθερές του πολιτικού σκηνικού που διαμορφώθηκε πριν από δυο
χρόνια, με την ανάδειξη του Κ. Σημίτη στην πρωθυπουργία, και θα αφαιρέσει από
την κυβέρνηση το κυριότερο συγκριτικό πλεονέκτημα που διέθετε όλο αυτό το διάστημα.

Πράγματι, όπως έχει κατά καιρούς επισημανθεί, η εικόνα της κυβέρνησης που
σχηματίστηκε μετά τις εκλογές της 22ας Σεπτεμβρίου 1996, χαρακτηριζόταν από τη
σύνθεση δύο, εκ πρώτης όψεως, αντιφατικών στοιχείων: αφενός τη σταθερά υψηλή
προσωπική δημοτικότητα του Πρωθυπουργού, η οποία στη διάρκεια του 1997
κυμάνθηκε από 47,7% έως 54,2%, και αφετέρου τη σταθερά αρνητική αξιολόγηση του
κυβερνητικού έργου. Η έκδηλη αυτή αναντιστοιχία διατηρήθηκε αναλλοίωτη επί
έναν ολόκληρο χρόνο και λειτούργησε προς όφελος της κυβέρνησης, η οποία
βελτίωνε, αργά αλλά σταθερά, την εικόνα της. Έτσι, οι θετικές κρίσεις για την
κυβέρνηση διατηρήθηκαν, σε όλη τη διάρκεια του 1997, μεταξύ 20% και 25% (κάτι
που είχε χρόνια να συμβεί), ενώ παράλληλα ο χώρος της απόλυτης απόρριψης
(«καθόλου ικανοποιημένος») περιορίστηκε σταδιακά στο επίπεδο του 35%,
διαμορφώνοντας ένα κλίμα ευρύτερης ανοχής.

ΥΠΟΧΩΡΗΣΗ

Η εξέλιξη που καταγράφεται σήμερα, και η οποία αποτυπώνει μια διάχυτη αίσθηση
που υπήρχε τους τελευταίους μήνες ­ όταν δηλαδή παρήλθε η ευφορία των
Ολυμπιακών Αγώνων και επανήλθε η πεζή πραγματικότητα των καθημερινών
προβλημάτων (νομισματική κρίση, προϋπολογισμός, εσωκομματικές αντιπαραθέσεις,
ελληνοτουρκικά κ.λπ.) ­ ανατρέπει πλήρως αυτό το πολιτικό κλίμα. Έτσι, η
δημοτικότητα της κυβέρνησης έχει σήμερα υποχωρήσει στο 15,8%, το χαμηλότερο
σημείο από τις εκλογές του 1996, ενώ αντίστοιχα οι απόλυτα αρνητικές κρίσεις
(«καθόλου ικανοποιημένος») έχουν εκτιναχθεί στο 46,7% (έναντι 34,0% τον
περασμένο Νοέμβριο), το υψηλότερο της ίδιας περιόδου.

Οι θετικές κρίσεις για την κυβέρνηση βρίσκονται σήμερα σχεδόν αποκλειστικά
περιχαρακωμένες μεταξύ των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ, χωρίς πάντως να
αντιπροσωπεύουν, ακόμη και στον συγκεκριμένο κομματικό χώρο, την απόλυτη
πλειοψηφία: 36,6% (πολύ ή αρκετά) «ικανοποιημένοι», 40,2% «λίγο
ικανοποιημένοι» και 22,8% «καθόλου ικανοποιημένοι». Σε όλους όμως τους άλλους
κομματικούς χώρους η εικόνα της κυβέρνησης είναι απόλυτα αρνητική, αφού η
δημοτικότητά της δεν ξεπερνά πουθενά το 5%. Πρόκειται για αριθμητικά δεδομένα
που παραπέμπουν ευθέως στην αρνητική εικόνα που είχε διαμορφωθεί για την
κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ στη διάρκεια του 1995, και η οποία, εν μέρει, είχε
διατηρηθεί και κατά το πρώτο εξάμηνο του 1996.

ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ

Η σημαντικότερη όμως αλλαγή που καταγράφει η παρούσα έρευνα είναι ότι η
αρνητική αυτή εικόνα της κυβέρνησης συνδυάζεται, για πρώτη φορά έπειτα από δυο
χρόνια, με μια επίσης αρνητική ­ αν και με σαφώς μικρότερη ένταση ­ αξιολόγηση
του Πρωθυπουργού. Έτσι, οι θετικές κρίσεις για τον Κ. Σημίτη έχουν σήμερα
περιοριστεί στο 36,4%, παρουσιάζουν δηλαδή μείωση μεγαλύτερη από δέκα
ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με όλες τις μετρήσεις της προηγούμενης
διετίας, αφού το χαμηλότερο μέχρι σήμερα επίπεδο δημοτικότητας που είχε
καταγραφεί ήταν 47,7%, στην πανελλαδική έρευνα του Μαρτίου 1997.

Επιπλέον πρέπει να σημειωθεί ότι, από το σύνολο αυτών που αξιολογούν θετικά
τον Πρωθυπουργό, οι περισσότεροι επιλέγουν την πιο μετριοπαθή απάντηση
(«μάλλον θετικά» 23,7%), ενώ ο χώρος των αμιγώς θετικών κρίσεων έχει
συρρικνωθεί στο 12,6%, όταν πριν από ένα χρόνο βρισκόταν περίπου στο 25%
(28,5% τον Νοέμβριο του 1996 και 24,4% τον Ιανουάριο του 1997).

Η μείωση των θετικών κρίσεων για τον Κ. Σημίτη συνδυάζεται, όπως είναι φυσικό,
με μια αντίρροπη εξέλιξη των αρνητικών κρίσεων, οι οποίες ανέρχονται σήμερα
στο 54,9% (με το 32,4% να υιοθετεί μάλιστα την αμιγώς αρνητική στάση και μόνο
το 22,5% την μετριοπαθώς αρνητική). Έτσι, το ισοζύγιο θετικών και αρνητικών
κρίσεων έχει σήμερα εκτιναχθεί στο -18,5%, κάτι που δεν είχε παρατηρηθεί σε
καμία έρευνα προηγουμένως. Πράγματι, ελαφρώς αρνητικό ισοζύγιο δημοτικότητας
είχε εμφανίσει και στο παρελθόν ο Πρωθυπουργός, όπως, π.χ., τον Μάρτιο του
1997, ή σε δύο έρευνες της MRB (που χρησιμοποιεί διαφορετική κλίμακα
μέτρησης), τον Δεκέμβριο του 1996 και τον Δεκέμβριο του 1997. Όμως και στις
τρεις αυτές περιπτώσεις η υπεροχή των αρνητικών κρίσεων σε σχέση με τις
θετικές ήταν εξαιρετικά περιορισμένη και κυμαινόταν από 3% έως 4%.

Η πτώση της δημοτικότητας του Κ. Σημίτη είναι γενικευμένη και καταγράφεται σε
όλες τις υποομάδες του πληθυσμού, ανεξάρτητα από κοινωνικοδημογραφικά και
πολιτικά χαρακτηριστικά. Εντούτοις υπάρχουν ορισμένες κρίσιμες διαφοροποιήσεις
ως προς την ένταση του φαινομένου, οι οποίες αξίζει να επισημανθούν. Έτσι,
συγκρίνοντας, π.χ., με τον Ιούλιο του 1997, η πτώση της δημοτικότητας του
Πρωθυπουργού εντοπίζεται κυρίως:

* στο ανδρικό τμήμα του πληθυσμού (από 52,2% σε 33,8%), ενώ είναι σαφώς πιο
περιορισμένη στις γυναίκες (από 46,2% σε 38,5%).

* στα άτομα νεώτερης σχετικά ηλικίας (κάτω των 35 ετών), όπου η πτώση αγγίζει
τις 20 ποσοστιαίες μονάδες (από 53,7% σε 33,5%), ενώ η αντίστοιχη μείωση για
τους άνω των 55 ετών είναι μόλις 6 ποσοστιαίες μονάδες (από 44,2% σε 37,7%).

* στους απόφοιτους ανώτερης και ανώτατης εκπαίδευσης, όπου η πτώση ξεπερνά τις
20 ποσοστιαίες μονάδες (από 61,3% σε 39,2%), ενώ είναι αισθητά μικρότερη στους
απόφοιτους μέσης (από 46,9% σε 37,9%), αλλά και κατώτερης εκπαίδευσης (από
44,9% σε 32,6%).

Οι προηγούμενες επισημάνσεις δείχνουν επομένως ότι η εικόνα και η δημοτικότητα
του Κ. Σημίτη φαίνεται να έχουν τραυματιστεί κυρίως στα στρώματα εκείνα τα
οποία αποτελούσαν μέχρι πρόσφατα τους προνομιακούς χώρους της αποδοχής και της
δημοφιλίας του. Με αποτέλεσμα να έχουν αποδυναμωθεί τα δυναμικά στοιχεία που
προσέδιδαν έναν ιδιαίτερο τόνο στη δημοτικότητα του Πρωθυπουργού, η αποδοχή
του οποίου εμφανίζεται σήμερα να είναι σαφώς υψηλότερη στο οικονομικά μη
ενεργό τμήμα του πληθυσμού (40,9%), σε σύγκριση με τους οικονομικά ενεργούς (32,1%).

Η ΠΤΩΣΗ της κυβερνητικής δημοτικότητας και η φθορά της εικόνας του
Πρωθυπουργού, που καταγράφει η παρούσα έρευνα, δεν φαίνεται να ωφελούν καθόλου
το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Η εικόνα της Ν.Δ. εξακολουθεί να παραμένει εξαιρετικά αρνητική, με μια ελαφρά
μόνο άνοδο των θετικών κρίσεων (13,0% σήμερα, έναντι 10% τον περασμένο
Νοέμβριο), αλλά και με αντίστοιχη άνοδο των απόλυτα αρνητικών κρίσεων
(«καθόλου ικανοποιημένος») που φτάνουν σήμερα το 55,1% (έναντι 49,4% τον
περασμένο Νοέμβριο).

Το σημαντικότερο όμως στοιχείο είναι η συνεχιζόμενη, έστω και με αργούς
ρυθμούς, πτώση της δημοτικότητας του κ. Καραμανλή, η οποία βρίσκεται σήμερα
στο 43,2% (έναντι 48,6% τον περασμένο Νοέμβριο), με αντίστοιχη συνεχή άνοδο
των αρνητικών κρίσεων. Έτσι, για πρώτη φορά από την εκλογή του στην αρχηγία
της Ν.Δ. ο κ. Καραμανλής εμφανίζει σήμερα ένα (έστω και ελαφρώς) αρνητικό
ισοζύγιο δημοτικότητας.

Από τους υπόλοιπους πολιτικούς αρχηγούς, ιδιαίτερα υψηλή δημοτικότητα διατηρεί
σταθερά ο Ν. Κωνσταντόπουλος (θετικές κρίσεις 62,3%, έναντι 63,1% τον
Νοέμβριο), ενώ εντυπωσιακή άνοδο εμφανίζει η δημοτικότητα του Δ. Τσοβόλα
(52,2%, έναντι 41,2% τον Νοέμβριο), η οποία όμως θα πρέπει να αποδοθεί κυρίως
στις ευρύτατες εκδηλώσεις συμπάθειας που προκάλεσε η πρόσφατη περιπέτεια της
υγείας του.

ΟΙ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ παρατηρήσεις εξειδικεύονται επίσης αν η δημοτικότητα του
Πρωθυπουργού αναλυθεί με βάση την πολιτική τοποθέτηση και την κομματική
επιλογή των απαντώντων. Για πρώτη φορά, οι θετικές κρίσεις για τον Κ. Σημίτη,
μεταξύ των ψηφοφόρων του ΠΑΣΟΚ, πέφτουν στο 67,7%, ενώ μια σημαντική μερίδα
(26,8%) εκφράζεται γι’ αυτόν αρνητικά. Παρόμοια κατάσταση είχε διαπιστωθεί
μόνο τον Μάιο του 1996, στις παραμονές του συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ (θετικές
κρίσεις 70,5% και αρνητικές 25,5%), αλλά τότε ο Πρωθυπουργός διέθετε μια
ευρύτατη αποδοχή σε όλους τους άλλους πολιτικούς χώρους, αφού εκτός ΠΑΣΟΚ η
δημοτικότητά του ξεπερνούσε το 40%.

Αντίθετα, σήμερα η εσωκομματική αμφισβήτηση του Κ. Σημίτη συνδυάζεται και με
έναν αντίστοιχο περιορισμό της αποδοχής του, από όλους τους άλλους κομματικούς
χώρους. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τους ψηφοφόρους της Ν.Δ., μεταξύ των οποίων
ο Πρωθυπουργός είχε εξασφαλίσει σημαντικά ερείσματα συμπάθειας (θετικές
κρίσεις κατά κανόνα περί το 30%), τα οποία σήμερα έχουν σχεδόν εξανεμισθεί:
μόλις το 15,5% των ψηφοφόρων της Ν.Δ. εκφράζονται θετικά για τον Κ. Σημίτη και
στη συντριπτική τους πλειοψηφία οι πολίτες αυτοί απλώς διατυπώνουν μια
γενικότερα ευνοϊκή αντιμετώπιση για το σύνολο του πολιτικού προσωπικού, αφού
ταυτοχρόνως αξιολογούν θετικά τόσο τον Κ. Καραμανλή όσο και άλλους πολιτικούς αρχηγούς.

Η παρατήρηση αυτή επιδέχεται όμως και μια ευρύτερη γενίκευση. Από το 36,4% που
εκφράζεται θετικά για τον Κ. Σημίτη, μια σημαντικότατη μερίδα ­ περίπου το 16%
με 17% σε απόλυτα μεγέθη ­ εκφράζεται ταυτοχρόνως θετικά για τον Κ. Καραμανλή,
όσο και για άλλους πολιτικούς αρχηγούς. Πρόκειται, δηλαδή, για το τμήμα εκείνο
του πληθυσμού που τοποθετείται θετικά απέναντι στην κρατούσα πολιτική τάξη και
δείχνει ικανοποιημένο από την σχετικώς ήπια και συναινετική μορφή που έχει
προσλάβει το τελευταίο διάστημα ο πολιτικός ανταγωνισμός. Θα πρέπει, όμως, να
σημειωθεί ότι ο χώρος αυτός της διακομματικής συναίνεσης έχει σημαντικά
περιορισθεί, σε σύγκριση με το πρόσφατο παρελθόν, όπου αντιπροσώπευε περίπου
το 25% του εκλογικού σώματος («ΤΑ ΝΕΑ», 15.7.1997), τροφοδοτώντας έτσι τον
χώρο της ταυτόχρονης απόρριψης των αρχηγών των δύο μεγάλων κομμάτων, στάση που
υιοθετεί σήμερα το 37% του πληθυσμού της έρευνας.

Η ανάλυση των δεδομένων της έρευνας και οι επισημάνσεις που διατυπώθηκαν
προηγουμένως πρέπει, βέβαια, να διαβαστούν με αρκετή επιφυλακτικότητα, γιατί
είναι ενδεχόμενο να αντανακλούν απλώς κάποιες διακυμάνσεις της συγκυρίας, που
θα ήταν δυνατόν να ανατραπούν με κατάλληλες διορθωτικές κινήσεις στο άμεσο
μέλλον. Αν όμως, αντίθετα, αποτυπώνουν πιο μακροχρόνιες τάσεις, τότε αυτό θα
σημαίνει ότι το νέο μοντέλο πολιτικής που αναδύθηκε ξαφνικά, πριν από δύο
χρόνια, με την εκλογή του Κ. Σημίτη ως Πρωθυπουργού τον Ιανουάριο του 1996,
καλείται σήμερα να αντιμετωπίσει τις πρώτες ουσιαστικές δυσκολίες για την
εμπέδωση και τη σταθεροποίησή του. Και το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί η
μεταστροφή αυτή καταγράφηκε τόσο απότομα και χωρίς να έχει μεσολαβήσει, το
τελευταίο διάστημα, κάποιο μείζον γεγονός με άμεσες πολιτικές επιπτώσεις.

Η απάντηση ίσως να είναι ότι η ελπίδα, και η δυναμική την οποία δημιουργεί,
αποτελούν ένα εξαιρετικά εύθραυστο πολιτικό μέγεθος, το οποίο έχει χρονικό
ορίζοντα και για να διατηρηθεί ενεργό χρειάζεται να επαληθεύεται και να
ανατροφοδοτείται συνεχώς.

ΜΕ ΤΗΝ έρευνα που δημοσιεύεται σήμερα, το «Πολιτικό βαρόμετρο» των «ΝΕΩΝ»
εισέρχεται στον τρίτο χρόνο του, με στόχο να προσφέρει ένα αξιόπιστο όργανο
για τη συστηματική παρακολούθηση των τάσεων της κοινής γνώμης. Οι έρευνες που
συγκροτούν το «Πολιτικό βαρόμετρο» των «ΝΕΩΝ», τη διενέργεια των οποίων
αναλαμβάνει η εταιρεία V. PRC, πραγματοποιούνται τέσσερις φορές τον χρόνο στην
περιφέρεια της πρωτεύουσας (Ιανουάριος, Μάιος, Ιούλιος, Νοέμβριος) και δύο
φορές τον χρόνο σε πανελλαδική κλίμακα (Μάρτιος, Σεπτέμβριος).

Για τις έρευνες της πρώτης κατηγορίας το μέγεθος του δείγματος είναι περίπου
1.000 άτομα, σύμφωνα με τις διεθνείς προδιαγραφές που ισχύουν για αντίστοιχου
τύπου τακτικά «βαρόμετρα».

Οι δύο πανελλαδικές έρευνες (Μάρτιος, Σεπτέμβριος) προσφέρουν επίσης μια
εκτίμηση για τη δυνάμει εκλογική επιρροή των κομμάτων και για τον λόγο αυτό
χρησιμοποιούν ελαφρώς αυξημένο δείγμα (1.200 άτομα).

ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ V – PROJECT RESEARCH CONSULTING. Μέλος του ΣΕΔΕΑ,
της ESOMAR και της WAPOR.

ΑΝΑΘΕΣΗ: «ΤΑ ΝΕΑ».

ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ: ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ με ατομικές συνεντεύξεις, πρόσωπο με
πρόσωπο (face to face) στα νοικοκυριά των ερωτωμένων και χρήση δομημένου ερωτηματολογίου.

ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: Γενικός πληθυσμός 18 ετών και άνω.

ΠΕΡΙΟΧΗ: Πολεοδομικό Συγκρότημα Πρωτεύουσας.

ΔΕΙΓΜΑ: Το σχεδιασθέν μέγεθος του δείγματος ανέρχεται σε 1.000 άτομα
και το πραγματοποιηθέν σε 946 άτομα.

ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ: Ακολουθήθηκε η μέθοδος της πολυσταδιακής
στρωματοποιημένης δειγματοληψίας.

ΣΤΑΘΜΙΣΗ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ: Προκειμένου να εξισορροπηθούν τυχόν παράγοντες
μεροληψίας, το δείγμα σταθμίστηκε εκ των υστέρων ως προς την περιοχή κατοικίας
και την ψήφο των βουλευτικών εκλογών του Σεπτεμβρίου 1996.

ΧΡΟΝΟΣ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ: Η έρευνα πεδίου πραγματοποιήθηκε στο χρονικό
διάστημα 12 Ιανουαρίου 1998 έως 23 Ιανουαρίου 1998.

ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΔΙΟΥ: Για την πραγματοποίηση της έρευνας εργάστηκαν
19 ερευνητές και 3 επόπτες.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: Στην ανάλυση που συνοδεύει τους πίνακες, απαντήσεις με
βάσεις κάτω των 60 ερωτηθέντων είναι εντελώς ενδεικτικές.

Το Ινστιτούτο V-PROJECT RESEARCH CONSULTING εφαρμόζει αυστηρά όλους τους
κώδικες Δεοντολογίας της ESOMAR, της WAPOR και του ΣΕΔΕΑ, για την
Πολιτική-Κοινωνική Έρευνα, την Έρευνα Αγοράς, τη δημοσίευση αποτελεσμάτων
δημοσκοπήσεων και τις κατευθυντήριες γραμμές για την ερμηνεία τους.