ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η επιστροφή της νοσταλγίας

Επιστροφή στο παρελθόν (σκίτσο του Σωλ Στάινμπεργκ από τη «Στάμπα»)

Της μόδας είναι η νοσταλγία στις Ηνωμένες Πολιτείες. Να ‘ναι γι’ αυτό άραγε
που θυμήθηκαν τις σεξουαλικές σχέσεις του Μπιλ Κλίντον από τότε που ήταν παιδί;

Η ΝΟΣΤΑΛΓΙΑ δεν είχε ποτέ πολλούς θαυμαστές στην Αμερική. Οι ιστορικοί τη
θεωρούσαν τον χειρότερο εχθρό της καλής, ακριβούς και επιστημονικής
ιστοριογραφίας. Οι πολιτικοί την περιφρονούσαν, θεωρώντας την εμπόδιο στην
πορεία για την κοινωνική πρόοδο. Οι κοινωνιολόγοι την απέρριπταν, θεωρώντας
ότι έρχεται σε αντίθεση με την κλασική αμερικανική αξία της κινητικότητας, της
συνεχούς αλλαγής πόλης, επαγγέλματος, ζωής, ακόμη και προσωπικότητας.

Τα πράγματα όμως σιγά-σιγά αλλάζουν, σημειώνει ο ανταποκριτής της «Στάμπα».
Χαρακτηριστικό δείγμα είναι το άρθρο που δημοσιεύτηκε πριν από μερικές
εβδομάδες στην πρώτη σελίδα της «Νιου Γιορκ Τάιμς». Ο τίτλος του ήταν «Τα
καταστήματα των πέντε και δέκα σεντς» και αναφερόταν σ’ εκείνα τα παλιά
μαγαζιά που πουλάνε αντικείμενα χωρίς καμιά χρηστική αξία, αντικείμενα που οι
σημερινοί νέοι αγνοούν ακόμη και την ύπαρξή τους: φιλέ για να κρατούν το σχήμα
των μαλλιών στη διάρκεια του ύπνου, κόλλα σε βάζα, σανίδες για την μπουγάδα ή
μυγοπαγίδες. Είναι το αντίθετο των σούπερ-μάρκετ: μικρά, σκονισμένα,
ακολουθούν τη δική τους λογική και τάξη. Κι όμως ο κόσμος τα ανακαλύπτει εκ
νέου. Ο λόγος; Τα μαγαζιά αυτά πουλάνε νοσταλγία. Επιτρέπουν στους καταναλωτές
να επεξεργαστούν με τα χέρια τους τα ίδια αντικείμενα που οι γονείς τους και
οι παππούδες τους χρησιμοποιούσαν στην κουζίνα, την τραπεζαρία, το γκαράζ ή το σχολείο.

Παράλληλα με τους δημοσιογράφους, αρχίζουν να υπερασπίζονται τη νοσταλγία οι
ακαδημαϊκοί και οι ιστορικοί. Πλήθος βιβλίων ασχολούνται με το θέμα. Στο
βιβλίο του «1939: Ο Χαμένος Κόσμος της Έκθεσης», ο Ντέηβιντ Γκέλερντερ
αναφέρεται στη Διεθνή Έκθεση που είχε γίνει στη Νέα Υόρκη το 1939-40 και
νοσταλγεί τον σεβασμό προς τους κανόνες και τον ζήλο που χαρακτήριζαν τότε
τους Αμερικανούς. Ανάλογο περιεχόμενο έχει και το βιβλίο «Η Χαμένη Πόλη: Οι
Ξεχασμένες Κοινοτικές Αξίες της Αμερικής», όπου ο Άλαν Έρενχαλτ ανασυνθέτει τη
ζωή στο Σικάγο κατά τη δεκαετία του ’50, όπου όλοι οι κάτοικοι γνώριζαν τις
υποθέσεις του καθενός, αποδέχονταν ένα στοιχειώδη κώδικα τιμής και αναγνώριζαν
με σαφήνεια την έννοια της αμαρτίας και της εξουσίας. Στο βιβλίο του
«Απαγορευμένη Γνώση: Από τον Προμηθέα στην Πορνογραφία», τέλος, ο Ρότζερ
Σατούκ ανακαλύπτει όχι τόσο άλλες εποχές όσο άλλους τρόπους παρατήρησης της
πραγματικότητας, βασισμένους στα αισθήματα του σεβασμού και του θαυμασμού.

Πίσω από αυτή την επιστροφή της νοσταλγίας ­ που συνοδεύεται συχνά από μια
επικίνδυνη επίκληση του νόμου και της τάξης ­ βρίσκεται στην ουσία η
αμφισβήτηση του αξιώματος ότι η πρόοδος είναι πάντοτε καλή και ωφέλιμη.
Μερικές φορές είναι καλό να σταματάμε, να παίρνουμε μια ανάσα και να
κοιτάζουμε πίσω. Γιατί μπορεί ένας από τους δρόμους που προσπεράσαμε να είναι
καλύτερος από εκείνον που τελικά ακολουθήσαμε.