ΑΥΤΟΙ

… με αφορμή τα 100 χρόνια από το «Κατηγορώ» του Ζολά, είναι πόσα περιθώρια
υπάρχουν σήμερα για πολιτική και κοινωνική διαμαρτυρία. Κάπως στενότερα,
τίθεται επίσης το θέμα της πολιτικής στράτευσης ­ ιδίως των διανοουμένων. Τα
πράγματα δεν φαίνονται και πολύ ευχάριστα. Ο Ιταλός συγγραφέας και διανοητής
της αριστεράς Τζιάννι Βάττιμο κάνει μια ανάλυση σχετικά στο σημερινό
«Εσπρέσσο»: «Η καταγγελία του Ζολά ­ γράφει ­ αν γινόταν στις μέρες μας, θα
ήταν πιθανότατα μια από τις τόσες και τόσες διακηρύξεις που έχουμε υπογράψει
για τούτο ή εκείνο το δίκιο, και των οποίων η απήχηση, μέσα στον γενικότερο
καταναλωτισμό, γίνεται όλο και πιο αδύναμη». Διότι καταναλωτισμός, πιστεύει ο
Β., λειτουργεί και στις διαμαρτυρίες.

… που καταστρέφει την αξία του χρήματος, λέει ο Β., ισχύει αλλοίμονο και ως
προς το κύρος του λόγου. Όταν τα τωκ-σόου και τα τηλεοπτικά παράθυρα ήταν
ακόμη λίγα, οι καταγγελίες που τύχαινε να φιλοξενούν γίνονταν αμέσως
αντιληπτές, έβρισκαν κατ’ ευθείαν τον στόχο τους. Ο επικοινωνιακός πληθωρισμός
όμως τα ανακατώνει όλα, τα χωνεύει και τα αποδυναμώνει. Υπονομεύει, μοιραία,
και τον «στρατευμένο». Ο αγώνας του δεν είναι πια παρά ένα από τα μυριάδες
μεταδιδόμενα συνθήματα, που απαιτούν από τον αποδέκτη τους αρκετό κόπο ­ και
ικανότητα διάκρισης ­ ώστε να ξεχωρίσει τα σοβαρά από τα λιγότερο σοβαρά. Υπό
τους όρους αυτούς, η ίδια η επιμονή του στρατευμένου, η φλογερή πίστη του,
μπορεί να τον κάνουν να φαίνεται γελοίος, ακόμα και ύποπτος. «Έχουν προηγηθεί
άλλωστε ­ υπενθυμίζει ο Β. ­ οι γελοιογραφικές εκείνες μορφές των
“επαγγελματιών ιδεολόγων”, που επί τόσα χρόνια κυριαρχούσαν στα Ανατολικά ΚΚ,
αλλά και στα Δυτικά, και που τόσο καταρράκωσαν κάθε έννοια ειλικρινούς στράτευσης».

… επισημαίνει κάτι ακόμη: Τα φτερά των στρατευμένων δεν τα ψαλιδίζει μόνο ο
«επικοινωνιακός πληθωρισμός». Τους τα μαδά επίσης ­ οποία τραγική ειρωνεία ­ η
άνοδος στην εξουσία ομοϊδεατών τους, τους οποίους όμως τα πράγματα έκαναν πολύ
γρήγορα «πραγματιστές». Ο ιδεολόγος μας θα μπορούσε να γίνει κι αυτός
πραγματιστής, αλλά δεν το θέλει διόλου. Αισθάνεται ωστόσο καθηλωμένος από δύο
«χάντικαπ»: Πρώτον, θεωρεί λίγο άτοπο να γίνει ξαφνικά, αυτός, κριτής παλιών
συντρόφων και συναγωνιστών, πάνω που έγιναν εξουσία ­ αυτό δηλαδή που,
υποτίθεται, ήταν ο στόχος. Δεύτερον, φοβάται την ευθύνη: Μήπως με την κριτική
του κάνει στο τέλος περισσότερο κακό παρά καλό. Μήπως λόγου χάρη ρίξει ξαφνικά
την «προοδευτική» κυβέρνηση, που επιτέλους απέκτησε ο τόπος, και ανοίξει ξανά
την πόρτα στην αντίδραση. Η νίκη των αριστερών δυνάμεων σε πολλές χώρες της
Ευρώπης, από την Αγγλία και τη Γαλλία ως την Ιταλία και άλλες, έκανε
δυσκολώτερο τον ρόλο πολλών συνειδητών πνευματικών ανθρώπων, δεν τον ευκόλυνε.

… ο Β.; Μπορεί να μην είναι περίφημη ιδέα, λέει, αλλά μια λύση θα ήταν να
αποδεχτούμε μια μικρή διάκριση: Ο τεχνοκράτης να παραμείνει ο διαχειριστής του
υπάρχοντος και ο διανοούμενος να είναι ο θεματοφύλακας του οράματος. Ν’ αφήσει
δηλαδή κατά μέρος ο τελευταίος (κατά το δυνατόν) τις λεπτομέρειες για το
συνταξιοδοτικό ή για το συγκοινωνιακό και τα άλλα καθ’ ημέραν προβλήματα, και
να φωτίσει τα νέα μεγάλα ζητήματα: τον νέο οικουμενισμό, την παγκοσμιοποίηση,
την τεχνολογική κοινωνία… Φυλάσσοντας βέβαια πάντα ­ όσο μπορεί ο καημένος ­
τις Θερμοπύλες.