«Αγαπημένοι μας σωτήρες»

Είχαν περάσει λίγες μέρες από τον βομβαρδισμό του Άργους από τους
συμμάχους. Ήταν Οκτώβριος του 1943.

Σαν αδέλφια. Η Μαρία Τσιαπούρη και ο Αντρέα Σεφιχά σχεδόν 50 χρόνια μετά, στη βράβευσή της από την πρεσβεία του Ισραήλ για τη βοήθεια που προσέφερε. «Είμαστε σαν αδέλφια», λέει

ΣΤΟ ΚΤΗΜΑ της οικογένειας Τσιαπούρη, έξω από την πόλη, πέντε άνθρωποι
παρακαλούν να μείνουν λίγο ακόμα. Δήλωναν πρόσφυγες. Έκλαιγαν. Τελικά έμειναν
και έφυγαν από κει μετά την απελευθέρωση. Στην αρχή κανείς δεν γνώριζε την
ταυτότητά τους. Όταν έμαθαν ότι πρόκειται για Εβραίους της Θεσσαλονίκης
προσευχήθηκαν στον «Άγιο» στο οικογενειακό τους εκκλησάκι και ανέλαβαν την
προστασία τους, σ’ έναν χώρο 50 μέτρα απόσταση από το στρατόπεδο των Γερμανών.

Τέσσερις αυτοί, ο Ηλίας, η Σοφία, η Μαρία και ο Γιώργος, και η οικογένεια των
Εβραίων, ο γιατρός Μπαταλόν με τη γυναίκα του, η κόρη τους Ντέζι, ο συζυγός
της Λαζάρ και ο 12χρονος γιος τους Αντρέα, ο σημερινός πρόεδρος της
Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης.

Τον Οκτώβριο έφυγαν από τη Θεσσαλονίκη για να σωθούν. Στην αρχή τους έκρυψε
ένας έμπορος με τον οποίο συνεργάζονταν.

Όταν όμως οι σύμμαχοι βομβάρδισαν το Άργος, ο έμπορος σκοτώθηκε.

Οι κάτοικοι εγκατέλειψαν την πόλη και βρήκαν καταφύγιο στα περιβόλια. Στο
κτήμα της οικογένειας συγκεντρώθηκαν περίπου 10 οικογένειες, μεταξύ των οποίων
και οι Εβραίοι.

Όταν ηρέμησε η κατάσταση, οι ντόπιοι πήγαν στα σπίτια τους. Οι άλλοι δεν είχαν
πού να πάνε.

Ο Ηλίας Τσιαπούρης επικαλέστηκε τον Άγιο Νικόλαο και τους κράτησε, χωρίς να
πει τίποτα σε κανέναν…

«ΜΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ»

«Γίναμε μια οικογένεια. Ενάμιση χρόνο μοιραζόμαστε τα πάντα. Και είχαμε κάθε
μέρα στα πόδια μας τους Γερμανούς.

Θυμάμαι όταν έρχονταν να πάρουν νερό από το πηγάδι μας, κρύβαμε τη γιαγιά, η
οποία δεν γνώριζε ελληνικά, στο πάνω δωμάτιο και την παρουσιάζαμε ως άρρωστη.

Οι υπόλοιποι προσπαθούσαμε να κρατήσουμε την ψυχραιμία μας».

Η κ. Μαρία Κοστοβού, 19 χρόνων τότε, θυμάται εκείνες τις στιγμές.

Θυμάται ακόμη πως πήγαινε η ίδια τον μικρό Αντρέα στο σχολείο για να μη χάσει
τη χρονιά του.

Θυμάται ότι ζύμωνε για όλους και ότι δούλευε διπλά.

Θυμάται ακόμη μες στην αγωνία την προσπάθεια που έκαναν να σώσουν έναν
τραυματισμένο αντάρτη μπροστά στα μάτια των Γερμανών με διπλό κίνδυνο.

Αργότερα όταν ήρθε η απελευθέρωση, οι πέντε Εβραίοι έφυγαν για τη Θεσσαλονίκη.
Όμως ποτέ δεν ξέχασαν τους ευεργέτες τους. «Αγαπητοί μας σωτήρες» τους έλεγαν
κάθε φορά που επικοινωνούσαν. Και όταν τους δινόταν η ευκαιρία, έδειχναν τον
σεβασμό τους στους «άγνωστους φίλους τους».

«Όταν το 1968 πήγα στη Θεσσαλονίκη εκδρομή με το Γυμνάσιο και συναντηθήκαμε,
σηκώθακαν όλοι και άρχισαν να μου φιλούν τα χέρια, αν και ήμουν παιδί», λέει ο
γιος της κ. Μαρίας, Σωτήρης.

Έτσι συμπεριφέρονταν πάντα.Πέρασαν αρκετά χρόνια.

Και το 1989 στο Δημαρχείο της Αθήνας οι Εβραίοι τίμησαν την κ. Κοτσοβού
τάσσοντάς την επίσημα πια στους «Δικαίους των Εθνών».

Δυο χρόνια αργότερα τη φιλοξένησαν στο Ισραήλ και το 1994 την τίμησαν σε
ειδική εκδήλωση στη Θεσσαλονίκη, αναγνωρίζοντας την προσφορά της.

ΑΝΔΡΕΑΣ ΣΕΦΙΧΑ

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

Γραφείο Βόρειας Ελλάδας

Δύσκολες στιγμές. Η κ. Μαρία με τον σύζυγό της και τον γιο της στο Άργος, ακόμα και σήμερα, κοιτάζοντας τις τότε φωτογραφίες, δεν μπορεί να συνειδητοποιήσει πού βρήκε τόσο θάρρος εκείνη την εποχή για να προστατεύσει Εβραίους

ΜΕΡΙΚΑ βαμμένα κόκκινα αυγά, τσουρέκια και ένα ολόκληρο… αρνί είναι το πλέον
ανέλπιστο και το καλύτερο ίσως δώρο που πήρε μέχρι σήμερα στη ζωή του ο
68χρονος σήμερα Ανδρέας Σεφιχά, πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας
Θεσσαλονίκης, το «σκοτεινό» Πάσχα του 1943. Ο Ανδρέας Σεφιχά, ύστερα από
πενήντα πέντε ολόκληρα χρόνια, καθισμένος στην αναπαυτική πολυθρόνα στο
γραφείο του προέδρου της Κοινότητας, αφηγείται όλες εκείνες τις μαύρες ημέρες
του ξεκληρίσματος για τους χιλιάδες Θεσσαλονικείς ομοθρήσκους του και όταν
θυμάται τη βοήθεια που προσέφερε σ’ αυτόν, στους γονείς και τους παππούδες του
η οικογένεια Τσαπούρη, από το Άργος της Αργολίδας, αλλά και τόσοι άλλοι
συμπατριώτες χριστιανοί, πνίγει τον λαιμό του ένας κόμπος και κάθε τόσο τα
μάτια του βουρκώνουν.

Η περιπέτεια του Ανδρέα Σεφιχά ξεκίνησε το 1942, έναν περίπου χρόνο μετά την
εισβολή των γερμανικών στρατευμάτων στη Θεσσαλονίκη. Οι ναζί λεηλατούν το
κατάστημα εμπορίας βιομηχανικών ειδών που λειτουργούσε ο πατέρας του Λάζαρος
και το επιτάσσουν, ενώ ο ίδιος οδηγείται, χωρίς λόγο, στις στρατιωτικές
φυλακές «Παύλου Μελά», όπου κρατείται μαζί με άλλους Εβραίους. Λίγους μήνες
αργότερα, ο 12χρονος τότε γιος του Ανδρέας, μαζί με τη μητέρα του και τον
παππού του Μωυσή Ματαλών, γιατρό-μαιευτήρα, αλλά και τον θείο του Αβραάμ,
συνταγματάρχη του ελληνικού στρατού, αποφασίζουν να τον απελευθερώσουν
δωροδοκώντας με 1.000 χρυσές λίρες Αγγλίας τον επικεφαλής των γερμανικών
δυνάμεων κατοχής στη Θεσσαλονίκη, στρατηγό Μέρτεν, ο οποίος συμμετείχε
αργότερα στην οργάνωση των σιδηροδρομικών αποστολών των Εβραίων της
Θεσσαλονίκης στα στρατόπεδα του θανάτου. Ο μικρός Ανδρέας, μαθητής της Β’
τάξης στο Πειραματικό Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης, από φόβο, ίσως από ένστικτο,
μέχρι και σήμερα δεν μπορεί να εξηγήσει για ποιο ακριβώς λόγο τον Απρίλιο του
1943 αποφασίζει να εγκαταλείψει το γκέτο της οδού Μισραχή στην Ανατολική
Θεσσαλονίκη, όπου οι Γερμανοί κρατούσαν περιορισμένους χιλιάδες ομοθρήσκους
του. Με μια ψεύτικη ταυτότητα που κατάφερε να εξασφαλίσει με το όνομα «Ανδρέας
Σφήκας, κάτοικος Καβάλας», αποχαιρέτησε τους γονείς του και τους παππούδες
του, πήρε το τρένο και αφού πέρασε το μπλόκο που είχαν στήσει στη θέση
Πλαταμώνας οι ναζί, έφθασε στην Αθήνα, ενώ δύο βδομάδες αργότερα συναντήθηκε
με την υπόλοιπη οικογένειά του, που δραπέτευσε από τη Θεσσαλονίκη με κάποιο
καΐκι. Τελικά, έφθασαν στο Άργος, όπου έζησαν για ενάμιση χρόνο με την
οικογένεια Τσαπούρη. Η οικογένεια επέστρεψε μετά την απελευθέρωση στη
Θεσσαλονίκη, όπου σιγά σιγά άρχισαν να συνειδητοποιούν το μέγεθος της
καταστροφής που είχε πλήξει την πολυπληθέστερη μέχρι τότε ισραηλιτική
κοινότητα ολόκληρης της Ανατολικής Μεσογείου. Είδαν τις καταστροφές των
καταστημάτων και των περιουσιών τους, τους ελάχιστους ομοθρήσκους τους που
κατάφεραν να επιστρέψουν ανθρώπινα ράκη από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και
μόνο τότε κατάλαβαν τι θα τους περίμενε αν δεν δραπέτευαν από το γκέτο ή,
καλύτερα, αν δεν υπήρχαν κάποιοι άνθρωποι για να τους σώσουν από τα χέρια των ναζί.