ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η ιδιωτικοποίηση του πολίτη

Κορνήλιος Καστοριάδης: «Είμαι επαναστάτης, όχι προφήτης»

«Ζούμε στην εποχή του μιμητισμού, του μπαλώματος, του συγκρητισμού, του
κοντραπλακέ». Τουλάχιστον είχαμε μαζί μας τον Κορνήλιο Καστοριάδη.

ΤΡΕΙΣ είναι οι παράγοντες που εξηγούν την ακαμψία των δυτικών κοινωνιών,
τονίζει ο μεγάλος φιλόσοφος σε συνέντευξη που έδωσε πριν από μερικούς μήνες
στο περιοδικό «L’ Evenement du jeudi» και δημοσιεύεται στο τελευταίο του
τεύχος. Πρώτον, η πικρή διαπίστωση ότι κάθε μεταρρύθμιση της κοινωνίας είναι
αδύνατη. Η τελευταία ελπίδα ­ η εγκαθίδρυση ενός σοσιαλιστικού καθεστώτος στη
Ρωσία μετά την επανάσταση του Φεβρουαρίου του 1917 ­ χάθηκε με το οκτωβριανό
πραξικόπημα των μπολσεβίκων, που μετέτρεψε την αυτοκρατορία των τσάρων σε
ολοκληρωτικό καθεστώς. Τι μένει σήμερα από εκείνη την ουτοπία; Η Κίνα; Έγινε
κι αυτή μια καπιταλιστική δικτατορία. Αποτέλεσμα αυτής της αποτυχίας ήταν μια
τεράστια απογοήτευση που, παράλληλα, επέτρεψε την ενίσχυση της
επιχειρηματολογίας της Δεξιάς. «Θέλετε να αλλάξετε την κοινωνία;» σου λένε.
«Θα βρεθείτε μπροστά στα γκουλάγκ».

Η δεύτερη αιτία του αδιεξόδου, εξηγεί ο Καστοριάδης, είναι η κυριαρχία ενός
ξέφρενου καταναλωτισμού. Αντί μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο οι δυτικές
χώρες να προχωρήσουν στην ανακατανομή του πλούτου και τη συμμετοχή των
εργαζομένων στις οικονομικές προόδους, προτίμησαν να αντιμετωπίσουν τον πολίτη
ως απλό καταναλωτή. Διευκολύνοντας την πρόσβασή του σε καταναλωτικά δάνεια για
να ικανοποιήσει τις τεχνητές ανάγκες που οι ίδιες είχαν δημιουργήσει,
ουσιαστικά τον ιδιωτικοποίησαν. Κανείς δεν ενδιαφέρεται πλέον για την res
publica, τον δημόσιο βίο. Το μόνο που μετράει είναι οι «δικές μου» υποθέσεις,
οι υποθέσεις της γυναίκας και των παιδιών μου.

Ο τρίτος παράγων που οδήγησε στον λήθαργο είναι η φιλελεύθερη αντεπίθεση που
εξαπέλυσαν από κοινού το 1980 τρεις πολιτικοί: ο Ρόναλντ Ρήγκαν, η Μάργκαρετ
Θάτσερ και ο Φρανσουά Μιτεράν. Το όνομα αυτής της επίθεσης: παγκοσμιοποίηση.
Και τα όπλα της, η πλήρης ελευθερία κίνησης των κεφαλαίων, η λήψη φορολογικών
μέτρων υπέρ του μεγάλου κεφαλαίου και η εξουσιοδότηση των επιχειρήσεων να
απολύουν κατά βούληση. Οι κυβερνήσεις παραδόθηκαν στις χρηματιστηριακές
αγορές. Εκείνες κυβερνούν. Το ουσιώδες ζήτημα στις κοινωνίες μας δεν είναι η
ανεργία, αλλά το κέρδος. Άλλοτε, η απόφαση μιας μεγάλης εταιρείας να
προχωρήσει σε μαζικές απολύσεις εθεωρείτο ένδειξη κακής υγείας της οικονομίας.
Σήμερα συμβαίνει το αντίθετο.

Τι πρέπει να γίνει για να ανακτήσουν οι πολίτες την ελπίδα και την επιθυμία
για αγώνα; «Είμαι επαναστάτης και υποστηρίζω τις ριζικές αλλαγές. Δεν είμαι
όμως ούτε ο Χριστός ούτε ο Μωάμεθ. Παρατηρώ ένα γενικό φαινόμενο που οδηγεί
τις δυτικές κοινωνίες σε κρίση και φθορά. Δεν είναι μόνο η πολιτική
ακρωτηριασμένη. Αλλά και ο πολιτισμός. Τα σημαντικά έργα τελείωσαν μαζί με τη
δεκαετία του ’60: από τότε βλέπουμε αναμασήματα ή εμπορικά φαινόμενα. Η ραπ
και οι μόδες της εποχής δεν είναι φαινόμενα δημιουργίας, αλλά κατανάλωσης. Ο
πολιτισμός έχει καταστραφεί. Το ίδιο και η φιλοσοφία. Υπάρχουν σήμερα άριστοι
ιστορικοί της φιλοσοφίας, αλλά όχι φιλόσοφοι». Τα περασμένα Χριστούγεννα να
πέθανε άραγε ο τελευταίος;