Επισκέπτες… μακράς διαρκείας

Μεσάνυχτα και τσουχτερό κρύο, μεσοβδόμαδα στην παλιά, πανέμορφη Ξάνθη.

Στα σοκάκια κυκλοφορούν τα 3… «Φ»: φοιτητές, φαντάροι, φαντάσματα. Με έμφαση
στους φοιτητές, γιατί οι φαντάροι ξυπνούν νωρίς και τα φαντάσματα δεν τα
βλέπουν όλοι! Στην Κομοτηνή, δίπλα, οι κάπου 6.000 φοιτητές σέρνουν τον χορό
της πόλης πρωί και βράδυ. Εκατοντάδες τα ζευγαράκια ανάμεσά τους. Ξημέρωμα,
ώρα 4 και ο «Τούρκος», ο σουβλατζής που ξενυχτάει, δεν προφταίνει να ετοιμάζει
κεμπάπ για τους φοιτητές. Στα Γιάννενα ο μόλος γεμίζει κόσμο και η «περατζάδα»
στο κέντρο μυρίζει γιορτή κι αστράφτει από νιάτα, ζωή ανέμελη, μα και μαζί
πνευματική. Αντίθετα, στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, το Ηράκλειο η ζωή είναι
επίσης έντονη κι η νύχτα μεγάλη, όμως δεν είναι ο φοιτητόκοσμος το κύριο
χαρακτηριστικό της. Η μεγαλούπολη «χωνεύει» πολλά και μαζί τους την έννοια της «φοιτητούπολης».

Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ

Τι σημαίνει αλήθεια φοιτητούπολη; Γιατί τα Γιάννενα, η Κομοτηνή, το Ρέθυμνο,
τα Χανιά και άλλες μπορείς να τις χαρακτηρίσεις έτσι, αλλά δεν λες το ίδιο για
την ακοίμητη Πάτρα, την ερωτική Θεσσαλονίκη, το ζωντανό Ηράκλειο, που έχουν
επίσης πάμπολλους φοιτητές; Τα πιο βασικά ίσως χαρακτηριστικά μιας
φοιτητούπολης είναι βέβαια το ακαδημαϊκό κλίμα και η εντονότερη από αλλού
«αμφισβήτηση» που αναπτύσσεται. Είναι όμως επίσης τα υπερβολικά ενοίκια, η
έντονη νυχτερινή ζωή με συγκέντρωση φοιτητών τις καθημερινές, η ανάμειξη
διαφορετικών στοιχείων κουλτούρας, η επικράτηση των νεώτερων ηλικιών στις
«περατζάδες» και το ανθρώπινων μέτρων μέγεθος της πόλης, που οδηγεί τα στέκια
σε πυκνή συγκέντρωση, έτσι ώστε να προκύπτει πιάτσα. Όπου συμβαίνει αυτό και
στην πόλη υπάρχουν αρκετοί φοιτητές, η πιάτσα κινείται στον ρυθμό τους. Κι
όμως: ουσιαστικότερη σύνδεση των τοπικών κοινωνιών με τους φοιτητές και τα
Πανεπιστήμια δεν φαίνεται να υπάρχει ισχυρή. Οι τοπικές κοινωνίες, λένε
πανεπιστημιακοί και φοιτητές, βλέπουν τον φοιτητόκοσμο περίπου ως «τουρίστες
μακράς παραμονής» και με κάποιες εξαιρέσεις ανάλογη είναι η σχέση που
αναπτύσσεται. Συνήθως σχέση ανοχής και οικονομικής δοσοληψίας ­ και σπανιότερα
αληθινής φιλίας.

Στην Ξάνθη: Συντροφικότητα ανεξάρτητα από πολιτικές πεποιθήσεις και παλιά ρεμπέτικα τις νύχτες που βγαίνουν τα «3 Φ» (οι φαντάροι, οι φοιτητές και τα… φαντάσματα) χαρακτηρίζουν τη φοιτητική ζωή της πόλης

Στην Ξάνθη, παρότι οι φοιτητές της Πολυτεχνικής του Δημοκρίτειου δεν ξεπερνούν
τους 1.500, χαρακτηριστικό της φοιτητούπολης το πρωί είναι η συγκέντρωση
πλήθους νέων στην… «παραλία» (έτσι λένε τον δρόμο με τις καφετέριες δίπλα
από το Πανεπιστήμιο). Το βράδυ, είναι οι ήχοι από τα παλιά ρεμπέτικα που
ακούγονται αχνά απο τα καπηλειά και οι ομάδες των αγκαλιασμένων κορμιών,
αγόρια που τραγουδάνε οι περισσότεροι, που επιστρέφουν μέσα στη βαθιά νύχτα
στα σπίτια τους. Είναι ακόμα οι πολιτιστικές δραστηριότητες της «Γέφυρας», του
δραστήριου φοιτητικού συλλόγου. Είναι η συντροφικότητα αριστερών, κεντρώων,
δεξιών και ανεξάρτητων φοιτητών σε ένα μοναδικό, για τα φοιτητικά δεδομένα
σύνολο, που εμπνέεται απο ξεχασμένα, λες, ιδανικά. «Είμαστε φίλοι και αν
ταιριάζουμε και αν διαφωνούμε», λένε. Το κλίμα της όμορφης πόλης είναι επίσης
εντονότατα πνευματικό και η αλληλεγγύη είναι εδώ λέξη με νόημα. Μόνο στην
Ξάνθη, εξάλλου, οι φοιτητικές παρατάξεις εκδίδουν ομόφωνα τα αποτελέσματα των
φοιτητικών εκλογών, ενώ η Πολυτεχνική της Ξάνθης ήταν η μοναδική σχολή όπου
έγινε κατάληψη εναντίον του νόμου Αρσένη, με συναίνεση όλων των φοιτητικών
παρατάξεων, ακόμα και της ΠΑΣΠ και της ΔΑΠ, που σε όλες τις άλλες σχολές της
Ελλάδας διαφωνούσαν! «Πριν από 4-5 χρόνια, οι αιτήσεις μετεγγραφής μακριά απο
εδώ, έφταναν το 70%. Τώρα έχουν σχεδόν μηδενιστεί και κανείς μας δε θέλει να
φύγει. Μας αρέσει η ζωή εδώ και η συντροφιές μας. Μόνο μας παράπονο, ότι δεν
υπάρχουν πολλά… κορίτσια, γιατί η σχολή είναι Πολυτεχνική και συνήθως
σπουδάζουν αγόρια!», λένε οι φοιτητές Φρ. Πριονιστής από τη Θεσσαλονίκη, η
Θωμαή Τόμτση από τη Νάουσα και ο Διον. Γρηγοριάδης από την Αθήνα. Τρεις ξένοι
στην πόλη, μα γοητεύτηκαν. Ιδιομορφία της πόλης: μεγάλη η συντροφικότητα των
φοιτητών και πολλές οι μεγάλες παρέες. Τα βράδια, εκτός Παρασκευής-Σαββάτου, η
Ξάνθη ζει στον ρυθμό τους.

Θανάσης Γκαϊφύλλιας: «Το Πανεπιστήμιο είναι η “βαριά βιομηχανία” για τη Θράκη και η Κομοτηνή είναι σήμερα κατ’ εξοχήν φοιτητούπολη», λέει ο ακρίτας τραγουδοποιός για την πόλη του

ΕΠΙ ΠΤΥΧΙΩ περνάνε τα χρόνια τα φοιτητικά, αυτά στα οποία «γυρίζει ο νους
καμιά φορά» με νοσταλγία, ιδιαίτερα αν και η πόλη είναι ανθρώπινη, μαζεμένη.
«Επί πτυχίω» είναι κι ο τίτλος του δίσκου που επιμελήθηκε ο ακρίτας
τραγουδοποιός Θανάσης Γκαϊφύλλιας, που κυκλοφόρησε πέρυσι με συνδρομή και του
Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου. Στίχους και μουσική στον δίσκο έγραψαν πρώην
φοιτητές και πανεπιστημιακοί δάσκαλοι του Δημοκριτείου, μεταξύ των οποίων ο
πρώην πρύτανης Γιάννης Πανούσης και ο Λάκης Λαζόπουλος. Παρ’ ότι ο δίσκος
διατίθεται μόνο στην Κομοτηνή, πάει πολύ καλά. Να ακόμα μια ενεργή
καλλιτεχνική συμμετοχή στην κοινωνία, τέτοια «που μόνο σε περιφερειακό
Πανεπιστήμιο, σε φοιτητούπολη σαν την Κομοτηνή καρποφορεί», λέει ο Θ.
Γκαϊφύλλιας, που έχει άμεση επαφή με τον φοιτητόκοσμο. «Για τη Θράκη το
Πανεπιστήμιο ήταν η πιο σοβαρή επένδυση, η “βαριά βιομηχανία”. Οι φοιτητές
εξάλλου ασυνείδητα επηρεάζουν την κοινωνία, η πόλη αποκτά τον ρυθμό τους.
Παλιότερα η Κομοτηνή κοιτούσε το αύριο πίσω από τις γρίλιες. Ήρθε το
Πανεπιστήμιο κι έπεσαν τα τείχη, ευτυχώς».

Αλλά βοήθησε κι η πόλη, που ήταν «απλωμένη» σε ανθρώπινο μέτρο. Το ίδιο συνέβη
και στα Γιάννενα. Το 1964 ο Γ. Μαυρογεώργος, ήταν ο πρώτος φοιτητής του
νεοσύστατου τότε Πανεπιστημίου, σήμερα είναι καθηγητής. «Φοιτητούπολη γίνεται
μια πόλη όταν είναι σε ανθρώπινες διαστάσεις», λέει. «Στην περίπτωση των
Ιωαννίνων βοηθάει επιπλέον το ότι δεν υπάρχει κατακερματισμός των τμημάτων σε
άλλες πόλεις κι έτσι συγκεντρώνονται κάπου 8.500 φοιτητές, εκ των οποίων οι
7.000 είναι ενεργοί. Υπάρχει ενεργή συμμετοχή τους στη ζωή της πόλης,
καλλιτεχνική, πολιτιστική και επιστημονική, ενώ υπάρχει και ακαδημαϊκό κλίμα».

Στα Ιωάννινα: Μια «πόλη μέσα στην πόλη» είναι η Πανεπιστημιούπολη των Ιωαννίνων. Οι περίπου 7.000 ενεργοί φοιτητές ενισχύουν την τοπική οικονομία με πάνω από 1 δισ. δρχ. τον μήνα και η νύχτα κινείται στους ρυθμούς της

Βραδάκι Τρίτης στον μώλο της λίμνης των Ιωαννίνων. Η κίνηση, που ως τότε
επικεντρωνόταν στην κεντρική πλατεία και στην αγορά, αρχίζει τώρα να
μεταφέρεται εδώ. Είναι και η φοιτητική βραδιά με τις μειωμένες τιμές.
Αργότερα, θα γίνει της τρελής στα κλαμπ και τα τσιπουράδικα, θα γεμίσουν
φοιτητόκοσμο. Οι περισσότερες παρέες αποτελούνται από 4-6 άτομα, εκτός από
τους πρωτοετείς που συνήθως πάνε πολλοί μαζί, σε μεγάλες παρέες και γι’ αυτό
τους λένε… τρένα! Πολλοί φοιτητές όμως, δεν θα συμμετάσχουν στο βραδινό
γιαννιώτικο πανηγύρι. Γιατί θα μεταφέρουν πίτσες και κοτόπουλα με τα μηχανάκια
τους ή θα σερβίρουν τους άλλους, ως υπάλληλοι σε μπαρ και καφέ. Ιδιομορφία:
«Χιλιάδες είναι οι εργαζόμενοι-φοιτητές στην πόλη», λένε ο Δάκης Μαυράκης από
τη Μυτιλήνη και ο ντόπιος φοιτητής Βασίλης Κλείτσας. «Υπάρχει ένα κλίμα
ανάμεικτο, από τη μια η διασκέδαση και η συναναστροφή, από την άλλη οι
ιδεολογικές αναζητήσεις, οι σπουδές, η αγωνία για το μέλλον». Και στα
Γιάννενα, η νύχτα τελειώνει την ημέρα. Πρωταγωνιστές της βέβαια οι κάπου 7.000
(ενεργοί) φοιτητές, που κάθε μήνα συνεισφέρουν στην οικονομία της πόλης πάνω
απο 1 δισ. δραχμές, ξοδεύοντας κατά μέσον όρο κάπου 150.000 μηνιαίως ο
καθένας! Μόνο που οι συγκοινωνίες για το Πανεπιστήμιο (ιδιωτικές με ­
φοιτητικό ­ εισιτήριο… 120 δρχ.) και τα ενοίκια, είναι δύο πανάκριβα
πράγματα. Επιπλέον, κυρίως χάρη στο Πανεπιστήμιο, που έχει τη μορφή «κάμπους»
και βρίσκεται 5 χλμ. έξω από την πόλη, το γενικό κλίμα έχει έντονα πνευματικά
χαρακτηριστικά. «Χάρη στο Πανεπιστήμιο, κυρίως τα Γιάννενα, είναι σήμερα και
πόλη της διασκέδασης και σταυροδρόμι πολιτισμού», λέει ο καθηγητής του
Πανεπιστημίου κ. Γ. Μαυρογεώργος. Η επαφή του Πανεπιστημίου με την πόλη, εκτός
από πολιτιστική είναι και πρακτική, χάρη στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο και το
Χημικό Τμήμα, που έχει αναλάβει έρευνες για εταιρείες της πόλης. Όμως παρ’ όλα
αυτά, οι σχέσεις τοπικής κοινωνίας-φοιτητών, λένε μεταξύ άλλων και Γιαννιώτες
φοιτητές, συνήθως δεν είναι θερμές, αλλά μάλλον αδιάφορες.

Κώστας Δαλαγκόζης, 5ετής στη Φιλοσοφική Ιωαννίνων, άνοιξε με τη βοήθεια συμφοιτητών του νάιτ κλαμπ. «Τουλάχιστον δεν έχω πια οικονομικό άγχος, αλλά όταν τελειώσω τις σπουδές, δεν θα το κρατήσω!», λέει

ΟΤΑΝ οι φοιτητές εργάζονται, συνήθως πρόκειται για δουλειές του ποδαριού, ώστε
να βγει επιπλέον χαρτζιλίκι. Αλλά στα Γιάννενα, ο Κώστας Δαλαγκόζης, στο 5ο
έτος της Φιλοσοφικής σήμερα, και ο μεταπτυχιακός συμφοιτητής του Άκης Μπάφας,
το είδαν αλλιώς: «Αφού θα ζήσουμε εδώ κάμποσο, δεν κοιτάμε να… οργανωθούμε
καλά;», σκέφτηκαν.

Και παρ’ ότι κανείς τους δεν κατάγεται από τα Γιάννενα, το πήραν ζεστά. Βρήκαν
λοιπόν ένα παλιό μπαρ στο κέντρο της πόλης που δεν πήγαινε καλά και το
νοίκιασαν. Έπεισαν με χίλια ζόρια γονείς και φίλους να τους δανειοδοτήσουν,
μάζεψαν 3-4 εκατομμύρια δεξιά κι αριστερά, έζεψαν στη δουλειά του μπογιατζή
και του τεχνίτη δεκάδες συμφοιτητές τους, πήραν άλλους συμφοιτητές για
σερβιτόρους και DJ, αντί διαφήμισης μοίρασαν φακελάκια με… βίδες, μπήκαν στα
βαθιά και κολύμπησαν καλά: Εδώ και λίγους μήνες, το νυχτερινό κλαμπ που
έφτιαξαν έγινε στέκι, μαζεύει όλη τη νεολαία της πόλης και γίνεται της τρελής!
Κι αυτό είναι ίσως το πιο χτυπητό παράδειγμα ενός από τους πολλούς τρόπους με
τους οποίους οι φοιτητές διαμορφώνουν «πιάτσα» σε μια πόλη.

«Πάμε πολύ καλά, αν και δεν σκοπεύουμε να μείνουμε ιδιοκτήτες μπαρ για πάντα»,
λέει ο Κώστας. «Απλά, πέτυχε το τόλμημα και τώρα όχι μόνο σπουδάζουμε άνετα,
αλλά κερδίζουμε κιόλας. Όταν όμως τελειώσουμε τις σπουδές, θα ασχοληθούμε με
άλλα πράγματα. Εγώ ίσως ανοίξω φροντιστήριο, ίσως ασχοληθώ με επιχειρήσεις κι
ο Άκης τώρα παίρνει μάστερ στη βιοτεχνολογία!».

Στην Κομοτηνή: Στον ρυθμό των κάπου 6.000 φοιτητών ζει η πόλη. «Τα ζευγαράκια είναι πολλά και τα ενοίκια απλησίαστα», λένε οι φοιτητές της Νομικής Α. Σπαθής, Π. Ιωσηφίδου, Αιμ. Κουνδουράκης και Π. Μπόικου

Απογευματάκι στην κεντρική πλατεία της Κομοτηνής, ήλιος με δόντια, αλλά στα
τραπεζάκια έξω των καφετεριών, γίνεται πανικός: είναι οι… ορδές των περίπου
6.000 φοιτητών που βγαίνουν για καφέ και αφήνουν κάθε μήνα στην τοπική αγορά
κάπου 800 εκατ. δραχμές. «Στην Κιουμουρτζίνα (Κομοτηνή) κλαις και όταν έρθεις
και όταν φεύγεις, αλλά για αντίθετους λόγους: από απελπισία στην αρχή, από την
οδύνη του αποχωρισμού μετά», λέει ένα παλιό τοπικό φοιτητικό μότο. Το λέει και
ο Λάκης Λαζόπουλος που σπούδασε εκεί: Κομοτηνή, σε νοσταλγώ… Γιατί νοσταλγεί
κανείς την ακριτική Κομοτηνή; Ίσως γιατί οι περισσότεροι φοιτητές έρχονται για
καφέ ζευγαρωμένοι. «Στην πόλη υπάρχει η Νομική και τα κορίτσια εδώ είναι
πολλά, μπορεί και περισσότερα από τα αγόρια. Ίσως μάς αρέσει, γιατί οι παρέες
δένονται και η πόλη λειτουργεί στον ρυθμό μας. Μόνο που τα ενοίκια είναι
απίστευτα υψηλά, έως και 80-100.000 η γκαρσονιέρα!», λένε οι δευτεροετείς στη
Νομική Αντ. Σπαθής, Πέλα Ιωσηφίδου, Αιμ. Κουνδουράκης και Πέπη Μπόικου. Αυτό
το γεγονός, που πλήττει φυσικά και τον ντόπιο πληθυσμό, έχει κάνει σήμερα την
Κομοτηνή να είναι η πόλη με τη μεγαλύτερη οικοδόμηση στη χώρα. Όμως, σε αυτή
την ιδιόμορφη πόλη με τους μισούς Έλληνες χριστιανούς και τους υπόλοιπους
μουσουλμάνους, υπάρχει ­ όπως και στην Ξάνθη, σε μικρότερο βαθμό ­ και ένα
ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: είναι οι φοιτητές, κατά κύριο λόγο, που αμβλύνουν
τις αντιθέσεις και επικοινωνούν με την ίδια ευκολία με όλους. Μπορεί να μην
κάνουν εύκολα μεικτές παρέες, αλλά επικοινωνούν όποτε υπάρχει ανταπόκριση.
Δυο-τρεις συμφοιτητές τους, μάλιστα, είναι μουσουλμάνοι, καθώς πρόσφατα δόθηκε
η δυνατότητα τριτοβάθμιων σπουδών στην Ελλάδα και στη μειονότητα. Και κάνουν
πολύ καλή παρέα. Ιδιομορφίες της πόλης: πολλά τα ζευγάρια των φοιτητών, πολλά
τα «ελληνάδικα», πανάκριβα, απλησίαστα τα ενοίκια, οικοδομικός οργασμός.
Ολόγυρα, υπάρχουν πολλά φροντιστήρια ξένων γλωσσών και πληροφορικής, πολλά
«φωτοτυπάδικα», πολλά τρίκυκλα για μικρές μεταφορές επίπλων. Όλα με φοιτητές
κυρίως δουλεύουν.