Χούλιο Μπόκα Ο… Μπόρχες του χορού

Στην πατρίδα του τον αποκαλούν «βέλος που σκίζει τον άνεμο». Μια φίλη που
ζει στην Αργεντινή τον λέει «Μπόρχες του χορού». Όποιος κι αν μιλήσει για τον
Χούλιο Μπόκα το κάνει με θαυμασμό. Πρώτος χορευτής του American Ballet
Theater, με δεκάδες βραβεία και διακρίσεις σε όλο τον κόσμο, ο 30χρονος
Αργεντίνος δημιούργησε πρόσφατα το δικό του μπαλέτο θέλοντας να κάνει μια
ολοκληρωμένη πρόταση για την τέχνη, την οποία υπηρετεί από πολύ μικρή ηλικία.
Το «Μπαλέ Αρχεντίνο» είναι το δημιούργημά του και ο Χούλιο Μπόκα ο πρώτος μας
καλεσμένος για το 1998. Τον συναντήσαμε ένα ηλιόλουστο πρωινό στο στούντιό του
στο Μπουένος Άιρες. Άραγε ποιος καλύτερος να μας κάνει ποδαρικό για τον
καινούργιο χρόνο από εκείνον που θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους
χορευτές της εποχής μας;

Η ΑΒΕΝΙΔΑ Φλορίδα είναι ένας από τους πιο πολυσύχναστους δρόμους του Μπουένος
Άιρες. «Στούντιο Χούλιο Μπόκα» γράφει η ταμπέλα στην είσοδο του μεγάλου
κτιρίου. Ένα κατάστημα δίσκων, μια γκαλερί και το σπίτι του «Μπαλέ Αρχεντίνο».
Η μουσική από το πιάνο μάς υποδέχεται καθώς μπαίνουμε σ’ έναν χώρο γεμάτο από
αφίσες παραστάσεων σε όλο τον κόσμο.

Στην αίθουσα «Γκλόρια Κάζντα» ­ που έχει το όνομα μιας από τις πρώτες του
καθηγήτριες ­ οι νέοι του μπαλέτου κάνουν εντατικές πρόβες. Πιρουέτες,
πηδήματα και πάθος. Πολύ πάθος. Ο 30χρονος Χούλιο έχει επιλέξει νέους,
ταλαντούχους χορευτές και χορεύτριες και με το «Μπαλέ Αρχεντίνο», τη δική του
χορευτική ομάδα, κάνει βουτιές στη μουσική, κλασική και σύγχρονη, ανοίγει
δρόμους στη χορογραφία και αφήνει βαθιά χνάρια στην ψυχή όσων έχουν την τύχη
να τους απολαύσουν όλους μαζί.

Τα πρόσωπα των Αργεντίνων φωτίζονται όταν αναφέρεις το όνομα του Χούλιο Μπόκα.
Το ίδιο συμβαίνει και με όσους αγαπούν το μπαλέτο, απ’ όποια χώρα και εάν
προέρχονται. Θεωρείται, παγκοσμίως, ο καλύτερος χορευτής της γενιάς του, οι
κριτικοί γράφουν ύμνους για κάθε του παράσταση, οι διακρίσεις και τα βραβεία
που του έχουν απονεμηθεί γεμίζουν σελίδες ολόκληρες, η κοπέλα που τον βοηθά
μάς δείχνει αποδελτιωμένες διθυραμβικές κριτικές για παραστάσεις του σχεδόν σε
όλες τις γλώσσες του κόσμου.

Η ΕΛΛΑΔΑ

Ο ίδιος φθάνει αρκετά αργοπορημένος στο ραντεβού μας, η κ. Νίνα Αγγελίδη, που
εργάζεται πολλά χρόνια στην πρεσβεία μας στο Μπουένος Άιρες και βοήθησε γι’
αυτή τη συνέντευξη, του λέει πόσο πολύ τον θαυμάζει και ο Χούλιο κοκκινίζει
ευχαριστώντας και ζητώντας συγγνώμη, μια και ήρθε κατευθείαν από το αεροδρόμιο
όπου προσγειώθηκε το αεροπλάνο του προερχόμενο από τη Νέα Υόρκη. Αρχίζει να
μιλά για την Ελλάδα, για τις εμφανίσεις του το ’92 στο Μέγαρο Μουσικής και για
τις παραστάσεις του το καλοκαίρι, στο Ηρώδειο. «Νομίζω ότι πήγαμε καλά. Δεν
ήμουν τόσο ικανοποιημένος από την πρώτη μου εμφάνιση, αλλά ικανοποιήθηκα πολύ
από τη δεύτερη».

Το μέρος στο οποίο χορεύει, παίζει, άραγε, ρόλο; «Μου αρέσει να είμαι πάνω στη
σκηνή, όπου κι αν είμαι, αλλά έχω ιδιαίτερους τόπους που αγαπώ πολύ. Είναι η
Νέα Υόρκη και το “Μετροπόλιταν”, το Μπουένος Άιρες και το “Λούνα Πάρκ”, η
Ελλάδα… Δεν πάω σε μέρη που δεν σημαίνουν κάτι για μένα. Έτσι, τα απολαμβάνω
καλύτερα. Η Ελλάδα μού αρέσει ιδιαίτερα. Οι άνθρωποι ήταν τόσο καλοί μαζί μου,
από την πρώτη φορά που εμφανίστηκα εκεί. Άλλωστε, το να χορεύεις κάτω από την
Ακρόπολη είναι κάτι φανταστικό.

Λατρεύω τη μυθολογία και την ιστορία. Το να είμαι στο Ηρώδειο με κάνει να
νιώθω κάτι διαφορετικό, που δεν μπορώ να το περιγράψω ακριβώς. Το να χορεύεις
εκεί, είναι λίγο δύσκολο. Αισθάνεσαι σαν να σε τραβάει κάποιος προς τα κάτω.
Ίσως είναι όλα όσα έχουν γίνει σ’ αυτό το χώρο που σου δημιουργούν άλλη
αίσθηση». Αναρωτιέμαι εάν ο χορευτής μιλά για τον εαυτό του την ώρα που
κινείται πάνω στη σκηνή, εάν τα χέρια του, η στάση του κορμιού του ή οι
πιρουέτες του αποκαλύπτουν στοιχεία του χαρακτήρα του. «Ο χορός για εμάς είναι
σαν ψυχανάλυση στον αέρα. Κάποιοι ίσως χορεύουν καλυμμένοι, αλλά οι
περισσότεροι χορευτές εάν απολαμβάνουν αυτό που κάνουν και λύνονται, βλέπεις
τον χαρακτήρα τους και το πώς πραγματικά είναι». Θυμάται αυτό που του είπε μια
από τις πρώτες του δασκάλες, η Γκλόρια Κάζντα. «Ήμουν 8 ετών και θυμάμαι πάντα
την πειθαρχία που ενέπνεε σε όλη την τάξη. Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Ότι κι
αν θέλεις να κάνεις, για να είσαι περήφανος για τον εαυτό σου και για να
βελτιώνεσαι διαρκώς πρέπει να έχεις πειθαρχία».

Προτιμά το μπαλέτο, στο οποίο, όπως λέει, «μπορώ να παίξω κιόλας. Όπως ο
Ρωμαίος και η Ιουλιέτα. Του χρόνου θα κάνω τον Ιάγο στον “Οθέλλο” στο ΜΕΤ,
έναν σημαντικό ρόλο. Ο χορευτής πρέπει να είναι και λίγο ηθοποιός. Αυτό κάνει
τη διαφορά σε έναν μεγάλο χορευτή. Όλοι οι μεγάλοι Μπαρίσνικοφ, Μακάροβα,
Πλισέσκαγια, Νουρέγιεφ, έτσι ήταν. Παρακολουθείς μια παράσταση και δεν βλέπεις
μόνο πιρουέτες και πηδήματα, αλλά συναισθήματα, ρόλους, χαρακτήρες. Νομίζω ότι
αυτό λείπει σήμερα λίγο. Υπάρχει μεγαλύτερη τεχνική και λιγότερα συναισθήματα.
Όλοι αναζητούν περισσότερη τεχνική. Σήμερα ένας 14χρονος μπορεί να κάνει τα
πάντα. Αλλά ξεχνάνε το συναίσθημα, την ψυχή, την τέχνη. Γιατί η τέχνη έχει ψυχή…».

Η ΨΥΧΗ

Πόση ψυχή βάζει ο ίδιος; «Μια φορά τελείωσα την παράσταση, πήγα στο καμαρίνι
και δεν μπορούσα να σταματήσω το κλάμα. Δεν αισθανόμουν ότι ήταν ένας ρόλος,
μια παράσταση, αλλά αισθανόμουν ότι όλα αυτά ήταν ένα. Το κοινό δεν το
αισθάνεται πάντα, αλλά εγώ εκείνη τη στιγμή δεν έδινα παράσταση για κάποιον.
Χόρευα για εμένα. Ένας ηθοποιός Αργεντίνος μού είπε ότι αυτό είναι σημαντικό,
γιατί όταν αρχίσεις να νιώθεις καινούργια πράγματα έχεις κάνει ένα τεράστιο βήμα».

Ποιο είναι το καλύτερο κομπλιμέντο που έχει δεχθεί; «Κάτι που μου συνέβη μόλις
χθες, στη Νέα Υόρκη. Γυρίζαμε ένα αφιέρωμα για ένα μεγάλο κανάλι και χορεύαμε
τον Ρωμαίο και την Ιουλιέτα με την Αλεξάνδρα Φέρι. Δεν είχα γνωρίσει ακόμα τον
καινούργιο σύζυγό της. Όταν τελειώσαμε το πα-ντε-ντε ­ χορεύουμε μαζί 2 χρόνια
και ταιριάζουμε παρά πολύ ­ ήρθε ο σύζυγός της και έκλαιγε απ’ αυτό που είχε
δει. Τέτοια πράγματα με κάνουν να νιώθω πολύ καλά».

Αν ερχόντουσαν εξωγήινοι που δεν είχαν δει ποτέ χορό, πώς θα τους τον
περιέγραφε; «Θα τους έλεγα καθήστε να δείτε και θα χόρευα». Τι; «Θα έκανα κάτι
τεχνικό και ύστερα κάτι συναισθηματικό. Και μετά θα έφευγα μαζί τους, με την
προϋπόθεση ότι θα έπαιρνα μαζί και τα σκυλιά μου. Με τρελαίνει το Διάστημα.
Δεν αποκλείεται να κάνω κι ένα μπαλέτο διαστημικό».

Θα ήθελε να έρθει και το φετινό καλοκαίρι στην Ελλάδα. «Με κάτι καινούργιο.
Άλλωστε για το ’98 έχουμε μια μεγάλη περιοδεία. Πάμε πρώτα στην Ιαπωνία και
ύστερα στην Κίνα για πρώτη φορά, γι’ αυτό και είμαι λίγο ανήσυχος. Όταν ξέρω
τον κόσμο και το μέρος νιώθω πιο χαλαρός. Όπως στην Ελλάδα. Πέρυσι πήγα και
μια εβδομάδα διακοπές στη Σαντορίνη και τη Μύκονο. Μαγεύτηκα τόσο πολύ ώστε
σκεφτόμουν να πάρω ένα σπίτι στη Σαντορίνη, αλλά δυστυχώς το καλοκαίρι μας
συμπίπτει με τον χειμώνα σας και έτσι δεν θα βολεύει. Άρα είναι καλύτερο να
έρχομαι στην Ελλάδα όποτε μπορώ. Μακάρι να είναι συχνά…».

Ο ΧΟΥΛΙΟ Αντριάν Λόχο Μπόκα γεννήθηκε το 1967 στον Νότο της Αργεντινής, έναν
τόπο «όπου δεν συμβαίνουν πολλά». Ο πατέρας του Χούλιο Φερνάντεζ δεν τον
αναγνώρισε ποτέ και ούτε ποτέ ασχολήθηκε μαζί του. Υπό την επίβλεψη της
μητέρας του Ρόζας άρχισε να σπουδάζει χορό, όταν ήταν 4 ετών. Αργότερα
συνέχισε τις σπουδές του στο Instituto Superior de Arte της Όπερας του
Μπουένος Άιρες, όπου δάσκαλοί του υπήρξαν ορισμένοι από τους σημαντικότερους
χορευτές της Λατινικής Αμερικής. Γρήγορα υπογράφει συμβόλαιο ως πρώτος
χορευτής σε μπαλέτα της Βενεζουέλας και της Βραζιλίας, ενώ επιστρέφοντας στην
Αργεντινή παίζει διάφορους ρόλους στο θέατρο «Colon». Το 1985 συμμετέχει στον
5ο Διεθνή Διαγωνισμό Μπαλέτου της Μόσχας, όπου του απονέμεται το χρυσό
μετάλλιο στην κατηγορία του.

«Το θέατρο “Colon” είναι από τα σημαντικότερα της χώρας μου. Κάποτε έδινε
πολλά. Το 1971 σε αεροπορικό δυστύχημα σκοτώθηκαν 11 από τους καλύτερους
χορευτές της Αργεντινής. Τότε, σαν να σταμάτησαν τα πράγματα. Για μένα, όταν
ήλθα στο “Κολόν”, ήταν ένα μεγάλο όνειρο. Και το μεγαλύτερο ήταν να υποκλιθώ
μόνος μου στο κέντρο της σκηνής. Αυτό το έκανα όταν ήμουν 14 ετών». Μήπως,
λοιπόν, έχουν πραγματοποιηθεί όλα τα όνειρά του; «Ναι», απαντά γελώντας, αλλά
το ανήσυχο βλέμμα του λέει άλλα…

Ο ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ

Το 1987 υπογράφει συμβόλαιο με το περίφημο American Ballet Theater, του οποίου
είναι σήμερα πρώτος χορευτής. Την ίδια χρονιά, η εφημερίδα «New York Times»
τον χαρακτηρίζει ως «τον καλύτερο χορευτή». Έχει χορέψει με τα σημαντικότερα
συγκροτήματα του κόσμου, συμπεριλαμβανόμενων του Ρόγιαλ Μπαλέτ του Λονδίνου,
των Μπολσόι της Μόσχας, του Κίροφ της Πετρούπολης, της Σκάλας του Μιλάνου, της
Ζαρζουέλα στη Μαδρίτη και πολλά άλλα.

Με την Νατάλια Μακάροβα. Η μεγάλη Ρωσίδα χορεύτρια τον διάλεξε για να χορέψουν μαζί «Ρωμαίο και Ιουλιέτα» στην αποχαιρετιστήρια παράστασή της για το βρετανικό κοινό, στο Κόβεντ Γκάρντεν

Το 1990 το «Ιβηροαμερικανικό Ίδρυμα Χορού» τον βραβεύει ως «καλύτερο πρώτο
χορευτή κλασικού χορού». Μία επιτροπή από σημαντικές προσωπικότητες της
Γαλλίας τον χαρακτηρίζει «προσωπικότητα της χρονιάς» μαζί με τον Πίτερ
Ουστίνοφ, την Ειρήνη Παπά, τον Φρεντερίκ ντε Κλερκ και τη Μητέρα Τερέζα. Την
ίδια χρονιά, το 1990, δημιουργεί το «Μπαλέτο Αργεντινής», στο οποίο
συμμετέχουν Αργεντινοί χορευτές. Έκτοτε περιοδεύει με το μπαλέτο σε Ευρώπη και
Αμερική, παρουσιάζοντας πα-ντε-ντε κλασικά αλλά και σύγχρονες χορογραφίες.
Έχει χορέψει με τους σημαντικότερους χορευτές του κόσμου, συμπεριλαμβανομένης
της Ναταλία Μακάροβα, η οποία τον διάλεξε για το «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» στο
Κόβεν Γκάρντεν, στην αποχαιρετιστήρια παράστασή της για το αγγλικό κοινό.

ΠΩΣ ΕΙΝΑΙ άραγε να είναι κανείς τόσο διάσημος σε τόσο νεαρή ηλικία; «Δεν είμαι
νέος πια, τουλάχιστον γι’ αυτήν την καριέρα. Στο American Ballet Theater είμαι
τώρα ένας από τους μεγαλύτερους. Όλη μου η ζωή έχει να κάνει με τον χορό.
Άρχισα την καριέρα μου όταν ήμουν 15 ετών, ενώ ο Νουρέγιεφ ξεκίνησε στα 25
του. Ήδη τώρα χορεύω επαγγελματικά περισσότερο από 15 χρόνια. Έχω μεγαλώσει
πια γι’ αυτήν τη δουλειά. Έχω κάνει και 4 επεμβάσεις στο γόνατό μου. Θέλω να
φθάσω στα 40 υγιής…».

Αυτά όλα είναι πράγματα που τα σκέφθηκε τα τελευταία χρόνια. «Κάποια στιγμή,
περίπου στα 23 μου ήθελα να σταματήσω να χορεύω. Για πέντε χρόνια δεν είχα
πάει καθόλου διακοπές και δεν μπορούσα να πω όχι σε ό,τι προσφορές μού έκαναν.
Γι’ αυτό αποφάσισα να καταφύγω στην ψυχανάλυση. Κι αυτό με βοήθησε να λέω όχι.
Χρειάζομαι σε όλη τη διάρκεια του έτους, χρόνο για τον εαυτό μου και
οπωσδήποτε ένα μήνα διακοπές. Τώρα πια, τα παίρνω όλα αυτά».

Σκέπτεται σιγά-σιγά να διευρύνει τους ορίζοντές του. Απόδειξη, το πρόσφατο
φλερτ του με τον κινηματογράφο. Ο Κάρλος Σάουρα του ζήτησε να παίξει στην
καινούργια του ταινία «Τάνγκο», που προορίζεται να προβληθεί για πρώτη φορά σε
λίγο καιρό, στο Φεστιβάλ του Βερολίνου. Κάνει ­ τι άλλο; ­ έναν χορογράφο.
«Μου άρεσε πάρα πολύ η εμπειρία. Και αυτή η διαφορά με το μπαλέτο: εάν δεν
κάνεις κάτι καλά, το επαναλαμβάνεις μέχρι να σε ικανοποιήσει». Σκέπτεται και
το μέλλον; «Ναι. Έχω ήδη το σενάριο για μια ταινία και ένα σίριαλ. Δεν το αποκλείω».

ΩΡΙΜΑΣΑΝ

«Μπαλέ Αρχεντίνο». Το δημιούργημα του Χούλιο Μπόκα, που δίνει παραστάσεις σε όλο τον κόσμο

Βλέπει το «Μπαλέ Αρχεντίνο» ως παιδί του. Και μέσα απ’ αυτό τη συνέχειά του.
«Θέλω να ασχοληθώ μ’ αυτό, να διδάξω τους νέους. Αυτή η ομάδα συντονίζεται
κάθε χρόνο πιο καλά και κάθε χρόνο έχει καλύτερα αποτελέσματα. Πριν από δύο
χρόνια, είδε την ομάδα ένας κριτικός και είπε “είναι εντάξει, αλλά πολύ νέοι”.
Μας είδε και φέτος και τρελάθηκε για το πώς ωρίμασαν και πως συνδυάστηκαν τα
παιδιά, παρ’ ότι παραμένουν νέοι. Έχουμε βρει αυτό που μας ενώνει.

Και σταδιακά θα παρουσιάζουμε καινούργια έργα. Πρέπει να χτίσουμε το
ρεπερτόριό μας. Πριν, χορεύαμε μικρά κομμάτια γιατί είμαστε λίγοι. Τώρα δεν
έχω να κάνω κάτι κλασικό και νομίζω ότι και ο κόσμος δεν θέλει να τα δει αυτά,
θέλει νέα πράγματα. Για τα κλασικά κομμάτια προτιμούν μια μεγάλη παραγωγή με
ολόκληρο μπαλέτο. Σκέπτομαι να κρατήσω τα πα-ντε-ντε από τον Κουρσάρο, τον Δον
Κιχώτη, την Ωραία Κοιμωμένη και μερικά άλλα έργα. Τα υπόλοιπα θα είναι
καινούργια». Εργάζεται διαρκώς με νέους χορογράφους. «Τώρα ετοιμάζουμε ένα νέο
κομμάτι με μουσική του Άστορ Πιατσόλα και του Ιγκόρ Στραβίνσκι. Ετοιμάζουμε
και άλλα δύο μ’ έναν Κουβανό χορογράφο, τον Ουμπέρτο Μέντες, πάνω σε
κουβανέζικη μουσική».

Μπορούμε να ελπίζουμε και σε κάτι ελληνικό για το μέλλον; «Δεν γνωρίζω κάποιον
Έλληνα χορογράφο που να έχει γνώση της ελληνικής μουσικής κι έτσι να την
αποδώσει και στην κίνηση. Θα το ήθελα πολύ όμως…».