Σιωπηρό πραξικόπημα

Οι στρατηγοί. Το έχουν ξανακάνει, το 1960, το 1971, το 1980. Αυτή τη φορά προχωρούν σε ένα «άτυπο» πραξικόπημα

Με ένα σιωπηρό και παρατεταμένο πραξικόπημα, ο στρατός επιχειρεί να αναλάβει
την εξουσία στην Τουρκία. Η κοσμική κυβέρνηση που εγκατέστησε, αποδεικνύεται
επικίνδυνα ευάλωτη. Και το δημοκρατικό πολίτευμα μοιάζει να καταρρέει.

ΕΝ ΟΝΟΜΑΤΙ του πολέμου που κήρυξαν κατά του Ισλάμ, οι Τούρκοι στρατιωτικοί
προχωρούν αθόρυβα στην κατάληψη της εξουσίας, με μία καλοστημένη επιχείρηση
που ξεκίνησε στις αρχές του χρόνου. Όμως, οι κεμαλικοί στρατηγοί έχουν ένα
πρόβλημα: οι κοσμικοί πολιτικοί που εγκατέστησαν στη θέση των ισλαμιστών, τον
περασμένο Ιούνιο, δεν αποδεικνύονται αντάξιοι των περιστάσεων. Και όσο
μεγαλύτερο είναι το κενό εξουσίας που αφήνουν οι ανεπαρκείς πολιτικοί, τόσο
περισσότερο εντείνουν οι στρατιωτικοί την προσπάθειά τους να το καλύψουν.

Για το ότι η σημερινή κυβέρνηση της Τουρκίας είναι δοτή από τους στρατιωτικούς
κανένας δεν αμφιβάλλει. Το παραδέχεται και ο ίδιος ο Γιλμάζ. «Αυτοί ξεκίνησαν
τη λαϊκή κινητοποίηση κατά της προηγούμενης κυβέρνησης», λέει ο Τούρκος
πρωθυπουργός. «Η κυβέρνησή μας συγκροτήθηκε με τη συναίνεσή τους».

ΔΥΣΚΟΛΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΙΛΜΑΖ

Ο Μεσούτ Γιλμάζ βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Με πληθωρισμό 95%, γνωρίζει ότι όσο
πιο σκληρά θα είναι τα μέτρα λιτότητας που συνιστούν η Παγκόσμια Τράπεζα και
το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, άλλο τόσο θα λιγοστεύουν οι πολιτικοί του
φίλοι. «Ακόμη και κόμματα που στηρίζουν την κυβέρνηση, προσπαθούν να μας
παγιδεύσουν», εξομολογείται ο Τούρκος πρωθυπουργός. «Περιμένουν τα μέτρα
λιτότητας για να μας ανατρέψουν και να πάμε σε εκλογές».

Οι στρατιωτικοί βρίσκονται μπροστά σε δίλημμα. Από τον Γιλμάζ δεν μπορούν να
περιμένουν οικονομικά θαύματα, σαν αυτά που θα περίμενε κανείς από την πιο
δυναμική οικονομία των Βαλκανίων και της Μέσης Ανατολής. Όμως, δεν διαθέτουν
άλλη λύση. Κάθε απόπειρά τους να εμφανιστούν πιο επίσημα στο πολιτικό
προσκήνιο, γράφει η «Γουόλ Στριτ Τζόρναλ», θα έβλαπτε ανεπανόρθωτα το όνειρο
της ένταξης στις δημοκρατικές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

ΑΣΦΥΚΤΙΚΟΣ ΚΛΟΙΟΣ

Γι’ αυτό, οι Τούρκοι στρατιωτικοί προτιμούν το παρασκήνιο. Δεν επαναπαύθηκαν
στην έξωση των ισλαμιστών από την εξουσία. Σήμερα, οι στρατηγοί προωθούν τη
δικαστική απαγόρευση του ισλαμικού Κόμματος της Ευημερίας, που είναι το
μεγαλύτερο στην τουρκική εθνοσυνέλευση. «Δεν θα επιστρέψουμε σε εκείνη τη
σκοτεινή εποχή, που τη χώρα κυβερνούσε το Ισλάμ», δήλωσε χθες ο Γιεκτά
Γκουνγκόρ, πρόεδρος του δικαστηρίου που σε δύο τρεις ημέρες αναμένεται να
εκδώσει την απόφασή του.

Ο κλοιός των στρατιωτικών γίνεται ολοένα και πιο ασφυκτικός στην τουρκική
κοινωνία. Οι τηλεφωνικές «οδηγίες» από τους στρατηγούς προς τους υπευθύνους
των μέσων ενημέρωσης έχουν γίνει ρουτίνα. Εκατοντάδες τοπικοί ραδιοφωνικοί και
τηλεοπτικοί σταθμοί, που πρόσκεινται στους ισλαμιστές, βρίσκονται υπό διωγμό
από το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας, το μεικτό στρατιωτικο-πολιτικό όργανο που
ασκεί την πραγματική εξουσία στη χώρα.

Η ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ πολιτική της Τουρκίας βρίσκεται ουσιαστικά υπό τον έλεγχο των
στρατιωτικών: οι επιδρομές κατά των Κούρδων στο Βόρειο Ιράκ, η συνεργασία με
το Ισραήλ, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η εφημερίδα «Μιλιέτ» αποκάλυψε χθες ότι
όλες οι διεθνείς συμφωνίες που θα υπογράφει στο εξής η Τουρκία πρέπει να
συμφωνούν με το δόγμα ασφαλείας και εξωτερικής πολιτικής που διατυπώθηκε
μυστικά στο Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας, τον περασμένο Οκτώβριο. Μέρος του
δόγματος, που είχε διαρρεύσει στην εφημερίδα «Χουριέτ» στις 4 Οκτωβρίου, είναι
χαρακτηριστικό της επικυριαρχίας των στρατιωτικών στην εξωτερική πολιτική της
χώρας. Σύμφωνα με αυτό, «κύριες απειλές για την Τουρκία είναι η Ελλάδα και η
Συρία. Σε περίπτωση σύγκρουσης με την Ελλάδα, είναι ενδεχόμενο η Συρία να
συγκρουστεί με την Τουρκία».

Κατά το πρωσικό πρότυπο, το τουρκικό κράτος μοιάζει ολοένα και περισσότερο με
ένα εξάρτημα του στρατού. Οι ένοπλες δυνάμεις βρίσκουν στήριγμα στην κρατική
γραφειοκρατία και στο επιχειρηματικό κατεστημένο της Κωνσταντινούπολης, που
φοβάται την επιβολή νέων φόρων και την απώλεια κρατικών συμβολαίων στην
περίπτωση που θα αναλάμβαναν την εξουσία οι ισλαμιστές.

Όμως, η Δύση δεν συμμερίζεται τις απόψεις των Τούρκων στρατηγών, ούτε στη
δίωξη των ισλαμιστών, ούτε στην εξόντωση των Κούρδων, ούτε στους βασανισμούς
των πολιτικών αντιπάλων του καθεστώτος. Στη δίκη για τον θάνατο του Μετίν
Γκόκτεπε, το 1996, ανώτατος αστυνομικός κατονόμασε χθες τρεις αστυνομικούς που
ξυλοκόπησαν τον αριστερό δημοσιογράφο μέχρι θανάτου. Στο θέμα των ισλαμιστών
του Νετζμετίν Ερμπακάν, οι ΗΠΑ εκφράζουν την αντίθεσή τους στην απαγόρευση
οποιουδήποτε κόμματος. Και οι δυτικές κυβερνήσεις ζητούν από την τουρκική
κυβέρνηση να κάνει παραχωρήσεις στους Κούρδους.

Οι Τούρκοι στρατηγοί προτιμούν να κωφεύουν. Και αναγγέλλουν τη συντριβή των
Κούρδων ανταρτών. Είναι η τρίτη φορά που προσπαθούν να διεκδικήσουν τη νίκη
στα δεκατέσσερα χρόνια του πολέμου.