ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Το κόλπο με τα φάρμακα

Τα θύματα. Χρειάζονταν φάρμακα, αλλά τους έστειλαν χάπια για τη λέπρα…

Από τον πόλεμο της Βοσνίας δεν πλούτισαν μόνο οι ντόπιοι μαυραγορίτες.
Αποκόμισαν οφέλη και οι φαρμακευτικές εταιρείες της Δύσης, που εκμεταλλεύτηκαν
με κυνικό τρόπο τον ανθρώπινο πόνο.

ΣΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ του πολέμου της Βοσνίας, την περίοδο 1992-1996, πολλές περιοχές
της χώρας χρειάστηκαν βοήθεια σε φάρμακα και ιατρικό εξοπλισμό. Η Παγκόσμια
Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ), ορισμένες φαρμακευτικές εταιρείες και αρκετές
φιλανθρωπικές οργανώσεις ανταποκρίθηκαν στις εκκλήσεις και έστειλαν χιλιάδες
τόνους φαρμάκων. Γρήγορα όμως κυκλοφόρησαν φήμες ότι πολλά από τα φάρμακα που
έφτασαν στο Μόσταρ, την Τούζλα, το Γκόραζντε, το Σαράγεβο ή το Μπίχατς ήταν
ακατάλληλα ή είχαν λήξει. Το ίδιο άλλωστε είχε συμβεί παλιότερα με τα φάρμακα
που είχαν σταλεί στους σεισμοπαθείς του Μεξικού και της Αρμενίας ή στους
φτωχούς της Αφρικής και της Σοβιετικής Ένωσης.

Η «Ιατρική Επιθεώρηση της Νέας Αγγλίας» αποφάσισε να ερευνήσει σε βάθος το
θέμα. Μια ομάδα δημοσιογράφων έφτασε έτσι τον Αύγουστο του 1996 στην Κεντρική
Βοσνία. Συναντήθηκαν με εκπροσώπους των εθνικών και τοπικών υγειονομικών
αρχών, της ΠΟΥ, της Υπάτης Αρμοστείας των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες,
του Γραφείου Ανθρωπιστικών Υποθέσεων της Κομισιόν και των μη κυβερνητικών
οργανώσεων που συγκέντρωσαν και διένειμαν τα φάρμακα. Επισκέφθηκαν όσες
αποθήκες φαρμακευτικού υλικού τους επετράπη και διάβασαν όσο περισσότερα
έγγραφα μπορούσαν. Τα συμπεράσματά τους, όπως δημοσιεύονται στο τελευταίο
τεύχος του έγκυρου περιοδικού (18/12/1997), είναι συγκλονιστικά.

Οι 35.000 τόνοι φαρμάκων που εστάλησαν στη Βοσνία την περίοδο εκείνη
χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες. Η πρώτη (κάπου 13.000 τόνοι) περιλαμβάνει
φάρμακα που ανταποκρίνονταν στις προδιαγραφές της ΠΟΥ. Απ’ αυτά, το 5% ήταν
ακατάλληλα αφού προορίζονταν κυρίως για πρόσφυγες σε αναπτυσσόμενες χώρες. Αν
το ποσοστό αυτό είναι λογικό και αναμενόμενο, δεν συμβαίνει το ίδιο με τις
άλλες δύο κατηγορίες. Με τα φάρμακα που προέρχονταν από ιδιώτες και
φιλανθρωπικές οργανώσεις (14.000 τόνοι), το 90% των οποίων ήταν ακατάλληλα
αφού δεν είχαν οικείες ονομασίες, πολλά είχαν ήδη λήξει ή δεν είχαν καμιά
σχέση με τις ανάγκες του πληθυσμού. Κυρίως όμως με τα φάρμακα (7.500 τόνοι)
που έστειλαν οι εταιρείες, και στα οποία περιλαμβάνονταν ιατρικό υλικό του
στρατού από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, λευκοπλάστες με ημερομηνία 1961 και χάπια
για τη… λέπρα. Τα φάρμακα της κατηγορίας αυτής ήταν ακατάλληλα στο σύνολό
τους. Τότε γιατί τα έστειλαν στη Βοσνία;

Η εξήγηση είναι απλή. Επειδή με τον τρόπο αυτό οι εταιρείες απαλλάσσονταν από
το κόστος καταστροφής τους, που ανέρχεται στα 2.000 δολάρια ανά τόνο. Επειδή
οι «δωρεές» αυτές εκπίπτουν από τη φορολογία. Και επειδή οι φαρμακευτικές
εταιρείες παρουσίασαν έτσι ένα φιλάνθρωπο προσωπείο. Αδιαφορώντας βέβαια για
το γεγονός ότι φόρτωσαν τις βοσνιακές αρχές με 20.000 περίπου τόνους άχρηστων
ή και επικίνδυνων φαρμάκων, για την καταστροφή των οποίων πρέπει να πληρώσουν
τώρα γύρω στα 40 εκατομμύρια δολάρια. Μήπως θα τους δανείσει το Διεθνές
Νομισματικό Ταμείο;