ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εντός, εκτός και επί τα αυτά

Ως δήλωση, μπορεί να έχει μικρή μόνον αξία. Ως μαρτυρία, αμφισβητούμενη
αξιοπιστία. Αλλά ως αφορισμός, αυτή η ατάκα τής καθ’ ημάς ξανθής θλιμμένης
πριγκίπισσας, πως ο νυν Πρωθυπουργός «καλός καθηγητής είναι, καλός τεχνοκράτης
είναι, αλλά ΠΑΣΟΚ δεν είναι», θα πρέπει να χαρακτηριστεί επιτυχημένη. Άθελά
της, και μάλλον εν τη αφελεία της, έδωσε τον ορισμό του πολιτικού προβλήματος
που αντιμετωπίζει ο σημερινός Πρωθυπουργός.

Ο ΑΦΟΡΙΣΜΟΣ φυσικά δεν ακριβολογεί: ο κ. Κ. Σημίτης είναι ΠΑΣΟΚ από τότε που
το ΠΑΣΟΚ εγεννήθη και μετείχε σχεδόν διαρκώς στον ηγετικό πυρήνα του.

Αλλά τα κόμματα είναι πλάσματα περίεργα. Και τα μεταπολιτευτικά ελληνικά
κόμματα ακόμη πιο περίεργα. Έχουν μια βαθύτερη «ψυχή», την ψυχή του
μηχανισμού, των επαγγελματιών του κόμματος, που δεν αντλούν την νομιμοποίησή
τους από την κοινωνία, μα από έναν μυστικιστικό σχεδόν κομματικό πατριωτισμό.
Όπως η Δαμανάκη «δεν ήταν ΚΚΕ», ακόμη και όταν ήταν κοινοβουλευτική εκπρόσωπος
του κόμματος, έτσι και ο Σημίτης «δεν ήταν ΠΑΣΟΚ» ακόμη και όταν ήταν μέλος
του Εκτελεστικού του Γραφείου.

«Δεν ήταν» ­ με την έννοια ότι δεν μετείχε της κυρίαρχης κουλτούρας και της
εξίσου κυρίαρχης «φιλικής εταιρείας» των μυημένων του μηχανισμού, των
ορκισμένων, των πραιτωριανών που φυλάττουν τις Θερμοπύλες του αληθινού
«πνεύματος του κόμματος», που στην περίπτωση του ΠΑΣΟΚ ήταν το εικαζόμενο (και
συνήθως ανακριβώς εικαζόμενο) πνεύμα του αρχηγού.

Γι’ αυτό ακριβώς, άλλωστε, τον ψήφισαν τον κ. Σημίτη και οι βουλευτές και οι
σύνεδροι του ΠΑΣΟΚ, το ’96. Επειδή «δεν ήταν ΠΑΣΟΚ» ­ με την έννοια που ο
κυρίαρχος στο κόμμα αυτό μηχανισμός το εννοούσε και ο έξω κόσμος το
προσελάμβανε (και το απέρριπτε). Η εκλογή Σημίτη, όπως πολλοί τότε είχαν
επισημάνει, ήταν μία νίκη του ενστίκτου αυτοσυντήρησης ενός κόμματος εξουσίας
έναντι του ενστίκτου αυτοσυντήρησης του εσωτερικού του μηχανισμού.

Η επιλογή αυτή δικαιώθηκε σ’ ένα επίπεδο: η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ απέσπασε,
επειδή έμοιαζε πια να μην είναι «και τόσο ΠΑΣΟΚ», υψηλές δημοτικότητες, μακρά
περίοδο ιωβείου ανοχής και μία εκλογική νίκη. Ο κ. Σημίτης έδρασε ως καταλύτης
μιας αμφίπλευρης διεύρυνσης ­ έφερε συμπάθειες εκ της συνασπισμένης Αριστεράς
και ψήφους εκ της Κεντροδεξιάς, την οποία ο κ. Έβερτ είχε εκτρέψει σε Δεξιά σκέτη…

Μα σ’ ένα άλλο επίπεδο, η επιλογή απεδείχθη προβληματική: ο κ. Σημίτης έκρινε
ή διαπίστωσε ότι η κοινωνική νομιμοποίηση δεν του αρκεί για να κυβερνά
αποτελεσματικά.

Χρειάζεται και την κομματική νομιμοποίηση. Και μπλέχτηκε σε μια απέλπιδα
προσπάθεια να συνδυάσει το αδύνατον ­ οι απ’ έξω να συνεχίσουν να τον βλέπουν
«όχι και τόσο ΠΑΣΟΚ», αλλά οι από μέσα να τον αποδεχθούν ως γνήσιο τέκνο του
κομματικού πατριωτικού πνεύματος.

Πότε με το καλό – πότε με το άγριο, πότε με χοντροκομμένες κομματικές
παρεμβάσεις και πότε με υπερβολική ανοχή σε εκδηλώσεις εσωκομματικής
αντιπολίτευσης, ο κ. Σημίτης προσπάθησε να εξασφαλίσει τις ισορροπίες. Θόλωσε
τον λόγο, νέρωσε το κρασί, ανέβαλε τομές. Και κινδυνεύει να σφραγίσει το
διαβατήριο προς την αποτυχία.

Ο κίνδυνος που τον απειλεί είναι ήδη ορατός στις πρόσφατες δημοσκοπήσεις: να
μην είναι ούτε αρκετά ΠΑΣΟΚ για τους «εντός-αντί» ούτε αρκετά μη-ΠΑΣΟΚ για
τους απ’ έξω.

Για τους πρώτους, όλο και περισσότερο μισητός, για τους δεύτερους μια
ματαιωθείσα επαγγελία. Το τέλος, αν κάτι δεν αλλάξει, είναι προβλέψιμο. Αν
διαψεύσει την προσδοκία των δεύτερων θα υποκύψει εύκολα στην εκδικητική
διάθεση των πρώτων. Θα αποδειχθεί αναλώσιμος. Υπάρχει λύση στο πρόβλημα;
Πιθανόν. Πιθανόν η ισορροπία να μην είναι ανέφικτη. Μα δεν θα επιτευχθεί ποτέ
αν η συνταγή, με την οποία επιδιώκεται, είναι το επαμφοτερίζον και
αναποφάσιστον, που σήμερα χαρακτηρίζει τον κυβερνητικό βίο και που αποδίδεται
με την γνωστή παροιμία για εκείνον που πατά σε δύο βάρκες.