Η ρόκα υφαίνει το μήνυμα της ζωής

Τα υφαντά της Θάσου ήταν γνωστά από την αρχαιότητα. Το ότι συνεχίζονται και
στις μέρες μας, αυτό αποτελεί μία ωραία έκπληξη που την οφείλουμε στο Γυμνάσιο
Λιμεναρίων Θάσου, που έβγαλε, μέσα στο πλαίσιο των συνεργαζόμενων σχολείων της
Ουνέσκο, ένα βιβλιαράκι με τον τίτλο αυτό, αποτέλεσμα της συλλογικής
προσπάθειας των μαθητριών του Γυμνασίου, υπό την αιγίδα του γυμνασιάρχη τους
Διαμαντή Αγγελή.

ΜΑΘΑΙΝΟΥΜΕ έτσι ότι «ενώ από την αρχαία εποχή τα υφάσματα που κατασκευάζονται
τελειοποιούνται συνέχεια, ο τρόπος της κατασκευής τους παραμένει ο ίδιος. Η
ύφανση εξακολουθεί να γίνεται με τη σταθερή τοποθέτηση της καθέτου ομάδας
κλωστών (στημόνι) και το οριζόντιο πέρασμα των κλωστών της άλλης ομάδας
(υφάδι), που περνάει σταυρωτά ανάμεσα από τις κλωστές του στημονιού. Η μόνη
βελτίωση που έχει γίνει είναι η καλύτερη επεξεργασία των κλωστικών ινών, η πιο
συνεκτική ύφανση του υφάσματος (καλύτερο “χτύπημα” του ξυλότεχνου) και η
χρησιμοποίηση περισσότερων συνδυασμών στη σύνθεση των κλωστών».

«Έφτασα και στη Θάσο», γράφει ο Ηρόδοτος, «όπου βρήκα ιερό του Ηρακλή κτισμένο
από τους Φοίνικες, οι οποίοι όταν εξέπλευσαν προς αναζήτηση της Ευρώπης
έκτισαν τη Θάσο». Έτσι ο χρόνος εποικισμού της Θάσου από τους Φοίνικες με
αρχηγό τους τον Θάσο, από τον οποίο πήρε και το όνομά της, είναι περίπου το
1600 π.Χ.

Σύμφωνα με τη μυθολογία, η Ευρώπη ήταν κόρη του βασιλιά της Φοινίκης Αγήνορα
και της Τηλεφαέσσης (τηλεθαέσης, παραλίγο να γράψω). Ο Δίας πόθησε τόσο πολύ
την πανέμορφη βασιλοπούλα όταν τη συνάντησε σε μια παραλία της Φοινίκης, που
για να την κατακτήσει μεταμορφώθηκε σε ταύρο, την πήρε στα καπούλια του και
την απήγαγε. Ο βασιλιάς έστειλε τους δύο γιους του, τον Κάδμο και τον Θάσο, σε
αναζήτηση της αδελφής τους. Ο Κάδμος έφτασε στη Βοιωτία και ίδρυσε τη Θήβα,
ενώ ο Θάσος περνώντας από το νησί έμεινε εκεί και έδωσε στο νησί το όνομά του.

Έτσι, η Θάσος αποτελεί οργανικό μέρος της σημερινής Ευρώπης και αν ο Γιώργος
Κατσιμπάρδης με την «κάδμεια» τριλογία του ανέστησε το ένδοξο παρελθόν της
Θήβας, η Θάσος περιμένει κι αυτή τον συγγραφέα της για να την αναδείξει σε
επίκεντρο της σημερινής Ενωμένης Ευρώπης. Διότι την Ευρώπη την χάσαμε, όπως ο
Θάσος την ομώνυμη αδελφή του, και την ψάχνουμε να τη βρούμε στο Μάαστριχτ.
Μήπως θα έπρεπε να επιστρέψουμε στη Θάσο;

Ξαναγυρίζω στο συμπαθητικό καλοτυπωμένο βιβλιαράκι, με την τόσο ωραία
εικονογράφηση, του Γυμνασίου Λιμεναρίων. «Σύμφωνα με τα παραπάνω υφαντικά
υλικά, τα υφαντά διακρίνονται ανάλογα με την ύλη (μάλλινο, μαλλομέταξο,
μαλλοβάμβακο, λινομέταξο). Διακρίνονται επίσης ανάλογα με την τεχνική της
κατασκευής τους (μονό πανί ­ το μονόπανο ­ διπλό, δίμιτο, απολυτό), το σχέδιο
ή το χρώμα τους (κουκουλάρικο, ψηφωτό, γεράνιο), τη χρήση τους (μεσάλι), την
προέλευση (λειψιάρικο, λαχουρί)».

Τα χρώματα όλων των υφαντών της Θάσου είναι πολύ φωτεινά. Είναι τα ζωντανά
χρώματα της ίριδας, όπως τα θυμάμαι από μικρό παιδί. Ζωηρό πορτοκαλί και μοβ
βιολέ, πράσινο και κόκκινο χτυπητό, μπλε-σαξ, κίτρινο και φαιογάλαζο, κεραμιδί
προς το καφέ σε έντονες αποχρώσεις, «σα να αντανακλούν», λέει το κείμενο, τη
θάλασσα και την πλάση ολόκληρη και παίζουν με τις ακτίνες του ήλιου στις
πράσινες πλαγιές και τις δαντελωτές ακρογιαλιές του νησιού. Η υφαντική τέχνη,
αντικείμενο απασχόλησης της ανύπαντρης Θάσιας που ετοίμαζε τα προικιά της,
συνδέθηκε με τον έρωτά της, όπως μας λέει το θασίτικο τραγούδι:

Πάρε Μαριώ μ’ τη ρόκα σου

κι έλα φράχτη – φράχτη

βάσανα πόχει η αγάπη.

Θυμάμαι τη γιαγιά μου τη Θασίτισσα και τις θειάδες μου με τις ρόκες στα
κατώφλια του Θεολόγου, τα σακλέρια, το μεσάλι, τις κουρούνες, το τυλιγάδι, τη
σκουτιά, το πανούδι, την ξίγκλα, το ξυλόχτενο, το μπιμπιζάρι.

Θυμάμαι πώς βάφαν τα αλανάριστα μαλλιά, πώς τα νήματα κλωσμένα και τυλιγμένα
σε «κούκλες». Πώς χρησιμοποιούσαν φλούδες από καρύδια χλωρά ή ώριμα, φύλλα
κυδωνιάς και καρυδιάς, τα φύλλα της μουριάς, τη χίμιλ, τη χαμουλιά, τη λυγαριά.

Και τα κορίτσια του Γυμνασίου Λιμεναρίων, η Σωτηρία Αραπάκη, η Ανάστα
Αργυροπούλου, η Δανάη Πατινά, η Κωνσταντίνα Σαλταρή, η Μαρία Σγουρίδου, η
Δέσποινα Χρυσάφη καταλήγουν:

«Με την εργασία μας αυτή αποτυπώσαμε και μεταδίδουμε γραπτό το μήνυμα αυτό
στην Unesco σαν συνεργόμενο σχολείο με αυτήν, για ν’ αποτελέσει μήνυμα της
αναπόσπαστης συνέχειας […].

Συμβάλλουμε με αυτή τη μικρή εργασία μας σε ένα μεγάλο νόημα: στην ύφανση της
Διακήρυξης των Αρχών της Ουνέσκο με το πιο γερό στημόνι και υφάδι, με τα πιο
ανεξίτηλα χρώματα που θα αποτελέσουν το πιο γερό, το πιο όμορφο και πολύχρωμα
υφαντό πάνω στο οποίο θα πρέπει να πορευτεί η ανθρωπότητα».