Ήταν λιγότερο κακός

Η πιο παρεξηγημένη προσωπικότητα του αιώνα μας είναι ίσως ο Στάλιν. Ήταν
λιγότερο κακός από όσο νομίζουμε, λένε δεκατρείς έγκυροι ιστορικοί. Και οι
περισσότεροι από αυτούς είναι Αμερικανοί.

Η ΑΠΟΨΗ που παρουσιάζεται σε ένα νέο ιστορικό βιβλίο για τη Ρωσία προκαλεί
πολλές και ζωηρές συζητήσεις. Ο Στάλιν δεν ήταν τέρας, λένε οι συγγραφείς του.
Αδίκως δαιμονοποιήθηκε. Και ευθύνεται για πολύ λιγότερους θανάτους από όσους
του αποδίδονται γενικώς. Όχι περισσότερους από 1,3 εκατομμύρια, γράφουν στο
βιβλίο τους, σε μία προσπάθεια να «αφαιρέσουν τον μανδύα της προπαγάνδας, του
μύθου και του μυστηρίου» που τύλιγε πάντα την προσωπικότητα του αμφιλεγόμενου
σοβιετικού ηγέτη. Ακόμη και ο ουκρανικός λιμός του 1932, λένε, δεν ήταν
προσχεδιασμένη γενοκτονία. Οφειλόταν στη βίαιη κολεκτιβοποίηση.

Ωστόσο, μια αυθεντία στη σοβιετολογία, ο καθηγητής Ρόμπερτ Κόνκουεστ, ήρθε την
περασμένη Κυριακή να αμφισβητήσει τον αναθεωρητισμό των συναδέλφων του. «Αυτά
δεν είναι σοβαρά πράγματα», δήλωσε στη «Σάντεϊ Τέλεγκραφ». «Όλοι συμφωνούν ότι
τα θύματα του Στάλιν ανέρχονται σε 17-20 εκατομμύρια».

ΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΘΕΝΤΕΣ

Οι δεκατρείς εικονοκλάστες συγγραφείς του βιβλίου «Ιστορία της Ρωσίας»
(Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Οξφόρδης) χρησιμοποίησαν αρχεία που ως το 1991 δεν
ήταν προσιτά ούτε στους κομματικούς ιστορικούς. Στόχος τους η αποκάθαρση του
ιστορικού αντικειμένου από την «ψυχροπολεμική ρητορεία, την εξιδανικευμένη
κομμουνιστική προπαγάνδα και τη δαιμονοποίηση από τους Δυτικούς συγγραφείς»
για μια ψύχραιμη αξιολόγηση του σταλινικού συστήματος.

Λιγότεροι από 700.000 ήταν οι εκτελεσθέντες από τον Στάλιν στα 1930, σύμφωνα
με το νέο βιβλίο. Και ο Στάλιν δεν αναρριχήθηκε στην εξουσία με την
τρομοκρατία, αλλά με την ικανότητά του να μοιράζει ρόλους στους «μικρούς», στα
χαμηλότερα γρανάζια του συστήματος. Δεν ήταν ένας αδίστακτος καιροσκόπος, αλλά
«ένας άνθρωπος με αρχές, με αταλάντευτη δέσμευση στο δικό του ιδεολογικό
μανιφέστο, με πίστη στη σπουδαιότητα της βαριάς βιομηχανίας».

ΞΕΚΑΘΑΡΙΣΜΕΝΟΥΣ ΣΤΟΧΟΥΣ

«Ο Στάλιν είχε ξεκαθαρισμένους στόχους», λέει ο επιμελητής της έκδοσης,
καθηγητής Γκέγκορι Φριζ «και όχι απλώς μία ωμή στρατηγική εξόντωσης των
αντιπάλων του. Ηταν εργασιομανής. Δούλευε ακούραστα 16-18 ώρες την ημέρα».

Επιτυχημένος ήταν ο Στάλιν και στα χρόνια του πολέμου, παρά τα όσα ισχυρίστηκε
ο αντισταλινικός Χρουστσόφ. Είχε τη λαϊκή υποστήριξη και κινητοποίησε
αποτελεσματικά τις δυνάμεις του. Ακόμη και στη δεκαετία του 1950, παρέμενε
εξαιρετικά δημοφιλής. Ένας από τους λόγους που η αποσταλινοποίηση απέτυχε ήταν
ότι έγινε από την κορυφή και όχι από τη βάση.

Ι.Β. Στάλιν. Θυελλώδεις συζητήσεις προκαλεί ένα ιστορικό βιβλίο που αποδαιμονοποιεί την πιο αμφιλεγόμενη προσωπικότητα του αιώνα μας

Ο σοβιετολόγος Ρόμπερτ Κόνκουεστ είναι μεταξύ των ιστορικών που έχουν
εξοργιστεί από τις αναθεωρητικές απόψεις του βιβλίου για τον ρόλο του Στάλιν
στην ιστορία. «Θέλουν να πρωτοτυπήσουν», λέει για τους δεκατρείς συναδέλφους
του. «Παίζουν με τους αριθμούς. Είναι γελοίο να του δίνουν άφεση, επειδή ίσως
να σκότωσε μερικά εκατομμύρια λιγότερους». Και αμφισβητεί τις πηγές τους,
θυμίζοντας ότι πολλά από τα σοβιετικά αρχεία που βγήκαν στην επιφάνεια μετά το
1991 αποδείχτηκαν παραποιημένα. Όσο για τον λιμό στην Ουκρανία, επιμένει ότι η
ευθύνη ανήκει όλη στον Στάλιν. «Μολονότι γνώριζε για τον επαπειλούμενο λιμό,
το Πολιτικό Γραφείο αποφάσισε να προχωρήσει στην κατάσχεση της σιτοπαραγωγής».

Για προσπάθεια εντυπωσιασμού επικρίνει τους συγγραφείς του βιβλίου και ο
Ρόμπερτ Σέρβις, καθηγητής Ρωσικής Ιστορίας και Πολιτικής στη Σχολή Σλαβικών
και Ανατολικοευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. «Δεν είναι
τίποτα καινούργιο να λες ότι, εκτός από την παθολογική, υπάρχει και μία
ιδεολογική διάσταση του Στάλιν. Δεν μπορείς να ερμηνεύεις την άνοδό του στην
εξουσία με το ότι έδωσε ρόλο στους απλούς ανθρώπους. Και δεν μπορείς να
ισχυρίζεσαι ότι εκείνο που τον έσπρωξε στην τρομοκρατία, ήταν η αφοσίωσή του
στις υψηλόφρονες αρχές του για την οικονομία. Είναι λάθος».