ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Σοσιαλ-νομο-ταγείς;

Κάθε Πολιτεία και κάθε Πολιτική οριοθετούν και σχηματοποιούν το δικό τους
σύστημα «Νόμου και τάξης» (Law and Order). Με τη νομοθεσία, τις διωκτικές
αρχές, τη δικαστική εξουσία και με τη συνδρομή και άλλων μηχανισμών καταστολής
επιδιώκεται η υιοθέτηση από τους πολίτες ενός κανονιστικού πλαισίου δράσης,
πέραν του οποίου απειλούνται «κυρώσεις».

Στην εμπέδωση αυτού του «μοντέλου», αλλά και της αντίστοιχης ψυχολογίας,
σημαντικό ρόλο παίζουν και οι διαμορφωτές / καθοδηγητές της κοινής γνώμης
(ΜΜΕ, διανοούμενοι, ψυχ-αναλυτές κ.ά.). Όλοι μαζί ­ σχεδόν «εν χορώ» ­ εξηγούν
και δικαιολογούν τα καλά και αγαθά της διατήρησης του άριστου εφαρμοζόμενου συστήματος.

* Μέχρι πρόσφατα είχαμε συνηθίσει οι συντηρητικές κυβερνήσεις να χρησιμοποιούν
τον «νόμο και την τάξη» ως πρόσχημα και άλλοθι για τη δίωξη των πολιτικών τους
αντιπάλων και την πάταξη των αντιφρονούντων κοινωνικών στοιχείων.

Η αυστηρότητα, η σκληρότητα, η απολυτότητα της λειτουργίας των μηχανισμών
σκόπευε ακριβώς στην επιβολή ­ με φυσική δύναμη ­ της κρατικής θέλησης πάνω
στην κοινωνία.

Οι δεξιά κρατούντες έστηναν δίκες, μονοπωλούσαν τα κρατικά ΜΜΕ, φίμωναν ή
υπονόμευαν κάθε αντίθετη εκ-πομπή, έταζαν ή εξ-αγόραζαν, προωθούσαν «τους
δικούς τους ανθρώπους», τρομοκρατούσαν τα λαϊκά στρώματα.

Με ύφος και στυλ «πολιτικών ανδρών πυγμής», συνήθως και με τη συνοδεία
αστυνομικού χαρακτήρα μέτρων, είχαν (κάθε λόγο) και κατείχαν (κάθε μέσο) για
να επιβάλλουν τον (δικό τους) νόμο και τη (δική τους) τάξη.

Ανεξάρτητα των προσχημάτων που επικαλούντο (για το έθνος, την υγιά κοινωνία,
το μέλλον, τη συμμαχία κ.ο.κ.), στην ουσία εξέφραζαν και εκπροσωπούσαν τα
σκληρά συμφέροντα των κυρίαρχων τάξεων. Έπαιζαν «Sans rival» (χωρίς αντίπαλο),
καθώς οι «αντίθετοι» είχαν ηττηθεί ή εκ-τοπισθεί από το πολιτικό σκηνικό.

* Από την άλλη πλευρά, οι προοδευτικές κυβερνήσεις ­ χωρίς να αρνούνται την
αναγκαιότητα «του νόμου και της τάξης» ­ έριχναν το βάρος τους περισσότερο στο
«δίκαιο» και την «κοινωνική ελευθερία».

Το «δίκαιο», είτε ως έκφραση κοινωνικών αναγκών είτε ως επένδυση κοινωνικών
ιδανικών, αποδρούσε από το πεδίο του καταναγκασμού και επιχειρούσε να
επιβεβαιώσει τις αξίες όχι μέσα από τον φόβο της ποινής, αλλά μέσα από την
προστασία της ποιότητας των κοινωνικών / διανθρώπινων σχέσεων.

Η «κοινωνική ελευθερία» έθετε όρια και όρους στη δράση των πολιτών, προήγε τον
αμοιβαίο σεβασμό των δικαιωμάτων με βάση τις αρχές του ανθρωπισμού και
λειτουργούσε ως ασπίδα στο κερδοσκοπικό / εκμεταλλευτικό κράτος.

Οι αριστερά κρατούντες προέβαλαν την αυτο-άμυνα, αλλά δεν την ταύτιζαν με την
κοινωνική πειθαρχία. Η κοινωνία αυτοπροστατευόταν, όχι διά των καταπιεστικών
παρεμβάσεων πάνω στον πολίτη, αλλά διά των διορθωτικών επεμβάσεων πάνω στις
δομές. Ακόμα και στις καταχρήσεις ελευθερίας των πολιτών, τα κρατικά όργανα
δεν χρησιμοποιούσαν την κατάχρηση εξουσίας.

Τα όποια αρνητικά φαινόμενα τα αναλάμβανε πρώτιστα η κοινότητα, μέσα στα
πλαίσια ενός συστήματος κοινωνικού ελέγχου με αυτορυθμιζόμενες βαλβίδες
ασφαλείας. Η πειθώ αντικαθιστούσε τη βία και η ιδεολογία τον καταναγκασμό.

* Οι σύγχρονες προοδευτικές κυβερνήσεις μοιάζει να τα έχουν ξεχάσει όλα αυτά.
Δημιουργούν το δικό τους σύστημα δια-κυβέρνησης ανθρώπων (και όχι διαχείρισης
υποθέσεων / καταστάσεων), καλλιεργούν στερεότυπα, αναγορεύουν «εσωτερικούς
εχθρούς», αποκηρύσσουν κοινωνικές πρακτικές, στηλιτεύουν αντιλήψεις,
χειροκροτούν ιδιωτικές μορφές «δικαιοσύνης», αφήνουν ασύδοτους τους αόρατους
φορείς εξουσίας.

Η θεσμική βία των ΜΑ(σ)Τ (Μονάδες Αποκατάστασης σοσιαλιστικής Τάξης)
χρησιμοποιείται προς απόσπασιν συναινέσεως, η «κεφαλική» ποινή του θανάτου
αιωρείται κατά παντός έχοντος προεξέχουσαν κεφαλήν, η νομοθετική εξουσία
λειτουργεί ως νομο-κοπτείον (κατά πάσης μη-τεμαχισθείσης συνειδήσεως), οι
κοινωνικές αντιθέσεις αντιμετωπίζονται ως «ίχνη του παρελθόντος» ουδείς
δικαιούται να αμφισβητήσει τη «σοσιαλιστική τους ­ ή έστω κεντροαριστερή τους
­ ηθική» ή τους ευρωπαϊκούς τους μονόδρομους. Μας «εξυγιαίουν», ωσάν να
είμαστε πειραματόζωα ή δείκτες της οικονομίας.

Εμείς που αρνούμαστε όλα αυτά, που οραματιζόμαστε ένα δίκαιο ως αντι-εξουσία
και μια κοινωνική ελευθερία ως διαδικασία ολοκλήρωσης του ανθρώπου, τι είμαστε
τελικά; Out-laws (παράνομοι) ή μήπως out of order (εκτός λειτουργίας) πολίτες;

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.