Εξοργιστικά τα προνόμια των Τραπεζών

Στα δικηγορικά γραφεία, αλλά και στις τράπεζες, όταν μιλούν για τον ανατοκισμό
θυμίζουν το παράδειγμα του χότζα που νίκησε τον πασά σε μια παρτίδα
σκακιού.Εντυπωσιασμένος από την ήττα ο πασάς, είπε στο νικητή να ζητήσει ό,τι
επιθυμεί. «Μόνο ψωμί για τα παιδάκια μου, πασά μου… Τι άλλο να θελήσω;»,
απάντησε ο πονηρός χότζας. «Να, βάλε ένα κόκκο σταριού στο πρώτο τετράγωνο της
σκακιέρας, διπλασίασέ το από τετράγωνο σε τετράγωνο και μου δίνεις ό,τι
μαζευτεί στο τελευταίο». Ο πασάς χαμογέλασε και τον αποπήρε: «Αυτό είναι όλο
κι όλο που ζητάς, κακόμοιρε…». Αλλά γρήγορα διαπίστωσε ότι για να τηρήσει
την υπόσχεση δεν αρκούσε η… παγκόσμια παραγωγή σιτηρών!

Εάν οι κόκκοι σταριού γίνουν δραχμές και τα τετράγωνα της σκακιέρας έτη, τότε
μόλις μία δραχμή που διπλασιάζεται με γεωμετρική πρόοδο ύστερα από 64 χρόνια
θα ανέλθει σε 10 πεντάκις 366 τετράκις 910 τρισεκατομμύρια δραχμές και… κάτι ψιλά.

Και μπορεί μεν με τα πανωτόκια των Τραπεζών η πορεία να μην είναι αντίστοιχη,
αλλά ­ ακολουθώντας την ίδια λογική ­ ένα δάνειο θα ανέλθει προοδευτικά, και
μέσα σε λίγα χρόνια, σε ιλιγγιώδη ύψη.

Για του λόγου το αληθές αρκεί να θυμηθεί κανείς ότι την περίοδο του 1990 που
οι τόκοι υπερημερίας ξεπέρασαν το 40%, έφθαναν μόλις δύο χρόνια για να
διπλασιαστούν οι απαιτήσεις των πιστωτικών ιδρυμάτων από ληξιπρόθεσμες οφειλές.

Αλλά τα πανωτόκια ­ που κρίνονται και πάλι από τον Άρειο Πάγο ­ δεν είναι η
μοναδική περίπτωση υπερπροστασίας και «άδικων προνομίων» των τραπεζών.

Στο τραπεζικό δίκαιο κρύβονται κι άλλες διατάξεις που επί δεκαετίες
καταγγέλλονται ως αντισυνταγματικές κι έχουν προκαλέσει την οργή νομικών και
συναλλασσόμενων. Που προσβάλλονται στα δικαστήρια, αλλά που τελικώς, όπως
γίνεται και με τα πανωτόκια, «ζουν και βασιλεύουν» με τη δικαστική επικύρωση.

Ο αστικολόγος κ. Παν. Μάζης κάνει λόγο για «άδικες και ανισόρροπες διατάξεις»
που δημιουργούν περισσότερα προβλήματα από αυτά που ο νομοθέτης εκτιμούσε ότι
θα αντιμετωπιστούν. «Ανισόρροπες όχι μόνον γιατί βρίσκονται μακριά από τη
λογική, αλλά γιατί διαταράσσουν την ισορροπία που πρέπει να υπάρχει στη
λειτουργία του τραπεζικού συστήματος».

Ας δούμε, λοιπόν, και άλλες περιπτώσεις τραπεζικής «τρέλας» πέρα από τον ανατοκισμό:

Η ΔΙΑΤΑΞΗ οδήγησε στη δεκαετία του ’70 ακόμη και σε σοβαρό διπλωματικό
επεισόδιο, με τη χώρα μας σε θέση απολογούμενου. Ιταλική βιομηχανία είχε
παραδώσει μηχανολογικό εξοπλισμό σε κονσερβοποιία της Μακεδονίας. Το κόστος
των μηχανημάτων ανερχόταν σε μερικές δεκάδες εκατομμυρίων και το ελληνικό
εργοστάσιο ανέλαβε να πληρώσει σε δόσεις. Μέχρι την εξόφληση, οι Ιταλοί θα
παρακρατούσαν την κυριότητα των μηχανημάτων, συμφωνία συνήθης στις συναλλαγές.

Ένα χρόνο μετά, η κονσερβοποιία υποθηκεύτηκε από ελληνική Τράπεζα, λόγω χρεών.
Και στην υποθήκη πέρασαν και τα μηχανήματα των Ιταλών… Οι υπεύθυνοι του
ιταλικού εργοστασίου ήρθαν στην Ελλάδα, δήλωσαν ότι η κυριότητα του εξοπλισμού
τούς ανήκει και δεν μπορεί να υποθηκευτεί για χρέη άλλου, αλλά η Τράπεζα ήταν
ανένδοτη κι επικαλέστηκε έναν ελληνικό νόμο που αποτελεί παγκόσμια πρωτοτυπία.

Πρόκειται για το νόμο 4112/29 περί υποθήκης επί βιομηχανικών εγκαταστάσεων,
βάσει του οποίου οι Τράπεζες μπορούν έως σήμερα να υποθηκεύσουν όλο τον
μηχανολογικό εξοπλισμό μιας υπερχρεωμένης βιομηχανίας, ακόμη κι αν αυτός
βρίσκεται στην κυριότητα τρίτου! Και, μάλιστα, ανεξάρτητα από το χρόνο της υποθήκευσης.

Οι Ιταλοί δεν κράτησαν ούτε τα προσχήματα. Μας είπαν «τρελούς», απείλησαν με
αγωγές και κατέφυγαν στην πρεσβεία τους. Ακολούθησε επίσημη διαμαρτυρία από
ιταλικής πλευράς και, αφού κινήθηκαν εκατέρωθεν οι διπλωμάτες, η ελληνική
κρατική Τράπεζα «ξέχασε» την υποθήκη για όσο διάστημα χρειαζόταν το ιταλικό
εργοστάσιο να πάρει πίσω τον εξοπλισμό του…

Η περίπτωση μνημονεύεται από τότε στις νομικές σχολές, ενώ η διάταξη έως το
1986 αποτελούσε τροχοπέδη για την εφαρμογή και στη χώρα μας του συστήματος
χρηματοδοτικής μίσθωσης (λίζινγκ) και χρειάστηκε, τελικώς, ειδική ρύθμιση για
να ξεπεραστεί, μόνον για τις εταιρείες λίζινγκ.

Το ζήτημα έχει ανακύψει από τη δεκαετία του ’30, με τον ιδρυτικό νόμο του
Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων. Έχει επίσης προκαλέσει πλήθος αγωγών (που
απορρίφθηκαν) και ­ όπως σημειώνει ο κ. Μάζης ­ αποτελεί χαρακτηριστικό
παράδειγμα μονόπλευρης εξασφάλισης πιστωτικού ιδρύματος.

Θύματα του νόμου είναι χιλιάδες εργαζόμενοι και όσοι περιμένουν να εισπράξουν
κάτι από χρεοφειλέτες τους μέσω του πλειστηριασμού ακινήτων τους. Κι αυτό
γιατί, βάσει του νόμου, το τίμημα του πλειστηριασμού και για όσο διάστημα
χρειάζεται η σχετική διαδικασία να ολοκληρωθεί κατατίθεται υποχρεωτικά στο
Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων και μάλιστα ατόκως. Ενώ το Ταμείο μπορεί να
τοκίζει αυτά τα ποσά και να καρπώνεται το κέρδος εις βάρος όλων των φεσωμένων…

Πώς και γιατί; Τα πράγματα είναι απλά. Ένα εργοστάσιο, για παράδειγμα, βγαίνει
στον πλειστηριασμό και αυτός που πλειοδοτεί καταθέτει τα χρήματα στο Ταμείο.
Από το πλειστηρίασμα περιμένουν να εισπράξουν οι εργάτες της βιομηχανίας (τα
δεδουλευμένα), οι Τράπεζες, οι προμηθευτές.

Και τότε, όπως γίνεται συνήθως, κάποιος ασκεί ανακοπή, η διαδικασία
μπλοκάρεται δικαστικώς, περνά από πρωτοδικεία και εφετεία και ύστερα από πέντε
χρόνια βγαίνει η τελική απόφαση για την απόδοση του πλειστηριάσματος (μερίδιο,
σειρά είσπραξης κ.ά.) στους δανειστές. Αλλά, το Ταμείο Παρακαταθηκών και
Δανείων θα μοιράσει το αρχικό ποσό στους δικαιούχους, παρά τα πέντε χρόνια που μεσολάβησαν…

Ύστερα από αντιδράσεις δεκαετιών για το προνόμιο του Ταμείου Παρακαταθηκών και
Δανείων, η νομοθεσία άλλαξε το ’82, αλλά μόνο για τους πλειστηριασμούς που
γίνονται βάσει του νόμου για τις προβληματικές επιχειρήσεις. Σε αυτήν την
περίπτωση το πλειστηρίασμα μπορεί να κατατίθεται εντόκως σε άλλη Τράπεζα
(συνήθως στην Τράπεζα που ήλεγχε την προβληματική). Σε κάθε άλλη περίπτωση, οι
πάντες εξακολουθούν να εισπράττουν ύστερα από χρόνια ατόκως.

Η ΔΙΑΤΑΞΗ είναι γνωστή στο νομικό κόσμο ως «γεωργικό ενέχυρο». Και ο
Πρωθυπουργός Κ. Σημίτης έχει τονίσει ότι «είναι άκρως επικίνδυνη για τις
συναλλαγές». Αλλά παραμένει σε ισχύ. Οδηγώντας εδώ και δεκαετίες σε
τραγελαφικές καταστάσεις που έχουν να κάνουν με τους… «καρπούς» των αγροτών.
Λόγος περί «καρπών των αγροτών» γινόταν στην αρχική διατύπωση της διάταξης του
νόμου 4332/29 που αποσκοπούσε να θωρακίσει ακόμη περισσότερο την Αγροτική
Τράπεζα έναντι των οφειλετών της. Και, βεβαίως, αναφέρεται στο παραγόμενο
προϊόν από τη γεωργική καλλιέργεια. Σύμφωνα με τη διάταξη, η Αγροτική όχι
μόνον μπορεί να δεσμεύει τα χωράφια και την υπόλοιπη ακίνητη περιουσία των
αγροτών – οφειλετών της, αλλά αποκτά ενέχυρο και επί της σοδειάς τους. Και
μάλιστα το ενέχυρο αυτό «κατισχύει παντός δικαιώματος τρίτου».

ΟΙ ΒΕΛΓΟΙ ΚΑΙ ΤΑ ΠΟΡΤΟΚΑΛΙΑ

Σε εφαρμογή της διάταξης, χιλιάδες αγρότες, κτηνοτρόφοι κ.λπ. ακόμη και σήμερα
δουλεύουν για να δώσουν τα προϊόντα τους στην Τράπεζα. Αλλά το πλέον
χαρακτηριστικό παράδειγμα του «παραλογισμού» της είναι η περιπέτεια που έζησε
πριν από τρεις δεκαετίες μια ομάδα Βέλγων εμπόρων, οι οποίοι αγόρασαν ένα
μεγάλο φορτίο πορτοκαλιών από παραγωγό του Άργους. Τα πορτοκάλια πληρώθηκαν
στο γεωργό και φορτώθηκαν σε πλοίο στον Πειραιά με τελικό προορισμό το λιμάνι
της Αμβέρσας. Αλλά στο λιμάνι του Πειραιά έσπευσε η Αγροτική και μπλόκαρε το
φορτίο, γιατί ο αγρότης της χρωστούσε. Οι Βέλγοι έδειξαν τα τιμολόγια αγοράς,
επέμειναν ότι από την πλευρά τους είναι καθ’ όλα νόμιμοι, αλλά και η Τράπεζα
επικαλείτο τη νομιμότητα. Απάντησε ότι τα πορτοκάλια ήταν ενέχυρο και το
δικαίωμά της είναι ισχυρότερο από κάθε δικαίωμα τρίτου. Και πώς να ζητούσε,
άλλωστε, από τον αγρότη τα μετρητά, αφού κάλλιστα αυτός θα μπορούσε να
ισχυριστεί ότι τα έχασε το προηγούμενο βράδυ στα χαρτιά…

«ΟΧΙ» ΚΑΙ ΑΠΟ ΣΗΜΙΤΗ

Το ζήτημα έλυσαν και εδώ οι διπλωμάτες, ενώ η επίμαχη διάταξη επικρίνεται από
τους νομικούς, έστω κι αν τα δικαστήρια έχουν αποφανθεί υπέρ της νομιμότητάς
της. Μεταξύ των επικριτών, μάλιστα, είναι και ο σημερινός Πρωθυπουργός, ο
οποίος σε ειδική πραγματεία του («Η αναμόρφωση του πλασματικού ενεχύρου»)
παρουσιάζει τις απόψεις περί αντισυνταγματικότητας που έχουν διατυπωθεί και
καταλήγει ότι το προνόμιο της Αγροτικής «είναι άκρως επικίνδυνο για τις συναλλαγές».

Η ΜΕΓΑΛΗ διαμάχη τραπεζών και δανειοληπτών για τον ανατοκισμό συνεχίστηκε χθες
με την εκατέρωθεν υποβολή πολυσέλιδων προτάσεων προς την Ολομέλεια του Αρείου
Πάγου (εν όψει της διάσκεψης των αρεοπαγιτών).

aΑπό την πλευρά τής Ένωσης Ελληνικών Τραπεζών, πέραν της νομολογίας του Αρείου
Πάγου γίνεται επίκληση και της διαφοράς που υπάρχει μεταξύ των καταθέσεων στα
πιστωτικά ιδρύματα και των χορηγήσεων από αυτά. Η ΕΕΤ παρουσιάζει έτσι το ύψος
των συνολικών καταθέσεων στις ελληνικές τράπεζες, καθώς και το σύνολο των
δανειοδοτήσεών τους.

Για να υποστηρίξει ότι «καλώς έχει» ο ανατοκισμός, αφού οι υποχρεώσεις των
τραπεζών είναι μεγαλύτερες των αντιστοίχων δικαιωμάτων τους. Σύμφωνα με τα
στοιχεία της ΕΕΤ:

* Οι καταθέσεις στις ελληνικές τράπεζες ανήλθαν το 1996 σε 22 τρισ. 620 δισ.
δραχμές και το 1995 σε 20 τρισ. 106 δισ. δραχμές.

* Οι χορηγήσεις των τραπεζών από την άλλη πλευρά, το 1996 ανήλθαν σε 13 τρισ.
705 δισ. δραχμές και το 1995 σε 11 τρισ. 750 δισ. δραχμές.

a Οι δανειολήπτες που έχουν προσφύγει στον Άρειο Πάγο υποστηρίζουν με τις
προτάσεις τους ότι ο ανατοκισμός είναι αντισυνταγματικός γιατί παραβιάζει και
την αρχή της οικονομικής ελευθερίας. «Καθιερώνει καθεστώς αυθαιρεσίας και
απόλυτης κυριαρχίας των τραπεζών», προσθέτουν και καταλήγουν ότι ήδη το
σύστημα του ανατοκισμού «έχει προκαλέσει ανεπανόρθωτη βλάβη και δεινά στο χώρο
των επιχειρήσεων».

«ΝΑ ΚΑΤΑΡΓΗΘΟΥΝ» τα πανωτόκια ζητούν έξι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ (προσκείμενοι στο
εκσυγχρονιστικό μπλοκ) με τροπολογία την οποία κατέθεσαν σε νομοσχέδιο του
υπουργείου Εργασίας.

Οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ θέτουν μάλιστα θέμα για ορισμένες τράπεζες που
«δημιουργούν τεράστια κοινωνικά προβλήματα στους υπερήμερους δανειστές, οι
οποίοι συνήθως για λόγους ανεξάρτητους από τη θέλησή τους δεν ανταποκρίθηκαν
στις συμβατικές τους υποχρεώσεις».

Και τονίζουν ότι «επιβάλλεται για το μέλλον η αντιμετώπιση του προβλήματος,
ώστε στις καταρτιζόμενες δανειακές συμβάσεις να απαγορεύονται επί ποινή
ακυρότητας η συνομολόγηση τέτοιας συμφωνίας».

Οι βουλευτές κ.κ. Λ. Τζανής, Α. Σαατσόγλου, Γ. Κουράκης, Π. Τσερτικίδης, Γ.
Θωμόπουλος και Δ. Γεωργόπουλος προτείνουν να υπάρξει νομοθετική διάταξη που να
αναφέρει: «Κατά τη σύναψη δανειακών συμβάσεων μεταξύ πιστωτικών ιδρυμάτων και
φυσικών ή νομικών προσώπων, απαγορεύεται η συνομολόγηση συμφωνίας περί
εντοκισμού των τόκων του δανειζόμενου κεφαλαίου».

* Σημειώνεται, πάντως, ότι από κυβερνητικής πλευράς έχει τονιστεί πως δεν θα
υπάρξει οποιαδήποτε νομοθετική παρέμβαση για το ζήτημα του ανατοκισμού, έως
ότου εκδοθεί η σχετική απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου (αναμένεται
στις αρχές του 1998).