Οι βουλευτές στην άσκηση εξωτερικής πολιτικής

Ο ΡΟΛΟΣ των μελών της Εθνικής Αντιπροσωπείας στην άσκηση εξωτερικής πολιτικής
έχει απασχολήσει ελάχιστα την κοινή γνώμη αλλά και τους ειδικούς μελετητές της
εξωτερικής μας πολιτικής¹. Στις σπάνιες περιπτώσεις που υπάρχει
ενδιαφέρον, αυτό εξαντλείται στο εντός της Βουλής έργο των βουλευτών, π.χ.
κύρωση διεθνών συμβάσεων, εκτός ημερήσιας διάταξης συζήτηση για την εξωτερική
πολιτική, άσκηση κοινοβουλευτικού ελέγχου κ.λπ. Όμως ο ρόλος των βουλευτών σε
αυτό το πεδίο εκτείνεται πέραν των ορίων της χώρας. Το Εθνικό μας Κοινοβούλιο
εκπροσωπείται κατ’ αρχήν σε διεθνείς θεσμούς διακοινοβουλευτικής συνεργασίας,
όπως η Διακοινοβουλευτική Ένωση στην οποία συμμετέχουν αντιπροσωπείες 135
χωρών (επταμελής αντιπροσωπεία βουλευτών με επικεφαλής τον Μ. Σταυρακάκη).
Επιπλέον η Ελληνική Βουλή συμμετέχει σε ένα νέο, άτυπο μέχρι στιγμής, forum
που ονομάζεται «Ευρωπαϊκή Διακοινοβουλευτική Συνέλευση Ορθοδοξίας» (επταμελής
αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον Στ. Παπαθεμελή).

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΚΠΡΟΣΩΠΗΣΗ

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η εκπροσώπηση της Βουλής όταν αφορά διεθνή
κοινοβουλευτικά σώματα ενταγμένα σε διεθνείς οργανισμούς. Υπάρχουν σήμερα
συγκροτημένες τέσσερις κοινοβουλευτικές αντιπροσωπείες οι οποίες εκπροσωπούν
τη χώρα: στο Συμβούλιο της Ευρώπης και τη Δυτικοευρωπαϊκή Ένωση (κοινή
αντιπροσωπεία και για τους δύο οργανισμούς από επτά τακτικά και επτά
αναπληρωματικά μέλη με επικεφαλής τον Κ. Βρεττό), στο ΝΑΤΟ (επτά τακτικά και
τέσσερα αναπληρωματικά μέλη με επικεφαλής τον Χρ. Ροκόφυλλο), στον ΟΑΣΕ (έξι
τακτικά και τέσσερα αναπληρωματικά μέλη με επικεφαλής τον Κ. Παπούλια) και,
τέλος, στον Οργανισμό Συνεργασίας Ευξείνου Πόντου (έξι τακτικά μέλη με
επικεφαλής τη Μ. Αρσένη). Σημειώνεται ότι η πρώτη αντιπροσωπεία θα έχει και
τις αυξημένες ευθύνες της Ελληνικής Προεδρίας στους δύο αυτούς διεθνείς
οργανισμούς που, από σύμπτωση, θα ασκηθούν και οι δύο στη διάρκεια του 1998:
ΔΕΕ Δεκέμβριος 1997 – Μάιος 1998, Συμβούλιο της Ευρώπης Μάιος 1998 – Νοέμβριος
1998. Συνολικά 54, από τα 300 μέλη της Βουλής ­ κάτι περισσότερο από το 1/6 ­,
συμμετέχουν σε αυτές τις αντιπροσωπείες. Η επιλογή γίνεται από τα κόμματα και
η διαδικασία ολοκληρώνεται με τη σύμπραξη του προέδρου της Βουλής, ο οποίος
και κοινοποιεί τη σύνθεση στον αντίστοιχο διεθνή οργανισμό. Τον συντονισμό του
έργου της εκπροσώπησης ασκεί η Διεύθυνση Διεθνών Σχέσεων της Βουλής.

Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΜΠΟΔΙΟ

Έχοντας υπόψη αυτά τα βασικά στοιχεία μπορεί κανείς να προχωρήσει σε μια
ουσιαστικότερη προσέγγιση του έργου της εκπροσώπησης. Κατ’ αρχήν πρέπει να
υπογραμμισθεί ότι ο/η βουλευτής με τη συμμετοχή του/της στον διεθνή
κοινοβουλευτικό θεσμό εντάσσεται σε μια κοινότητα στην οποία του δίνεται η
ευκαιρία να διακριθεί με βάση τις ικανότητες και το ενδιαφέρον που ο ίδιος θα
επιδείξει. Η εδραίωσή του ως στελέχους της κοινότητας αυτής θα επιτευχθεί όχι
μόνο με την ουσιαστική συμμετοχή του στις συνεδριάσεις των Επιτροπών και της
Ολομέλειας, αλλά και με τις προσωπικές σχέσεις που θα καλλιεργήσει στο
περιθώριο αυτών των συνεδριάσεων. Η προέλευση του βουλευτή από μια μικρή ή
μεσαία χώρα δεν αποτελεί σημαντικό εμπόδιο στη διάκρισή του. Αντίθετα,
βουλευτές μικρών χωρών αναδεικνύονται συχνά σε κοινοβουλευτικούς αστέρες που
επηρεάζουν το κοινό έργο σε βαθμό δυσανάλογο προς το διεθνές εκτόπισμα της
χώρας τους. Η αναγνώριση εκφράζεται με την ανάθεση καθηκόντων εισηγητή σε
κρίσιμες συζητήσεις, με την εκλογή στο αξίωμα προέδρου επιτροπής και, βέβαια,
σε εκείνο του προέδρου ή αντιπροέδρου του Σώματος.

Ο βαθμός στον οποίο η ενεργοποίηση της κοινοβουλευτικής αντιπροσωπείας
συμβάλλει στην προώθηση των στόχων της κρατικής εξωτερικής πολιτικής
επηρεάζεται ασφαλώς και από τη διεθνή εμβέλεια του οργανισμού στον οποίο
συμμετέχει. Θα πρέπει πάντως να ληφθεί υπόψη ότι συχνά μια Κοινοβουλευτική
Συνέλευση ενός σημαντικού διεθνούς οργανισμού είτε έχει η ίδια περιορισμένο
αυτόνομο ρόλο είτε ελάχιστα συμπράττει στο έργο του διακυβερνητικού οργάνου,
π.χ. της Επιτροπής Υπουργών, το οποίο και διοικεί τον οργανισμό. Για
παράδειγμα, ενώ το ΝΑΤΟ είναι οργανισμός μεγαλύτερου εκτοπίσματος από το
Συμβούλιο της Ευρώπης, η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του τελευταίου ­ (σε
αντίθεση προς τη Βορειοατλαντική Συνέλευση) με την ενεργοποίηση του μηχανισμού
ελέγχου υποχρεώσεων (monitoring) στη μεταχείριση εθνικών μειονοτήτων ή την
ομαλή λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος και μάλιστα με διαδικασία που
δεν «ελέγχει» η Επιτροπή Υπουργών και περιλαμβάνει επιτόπιες έρευνες ­ μπορεί
να οδηγήσει σε αποφάσεις που πλήττουν σοβαρά το διεθνές κύρος μιας χώρας. Η
διάσταση αυτή πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την αξιολόγηση της προσφοράς των βουλευτών.

ΚΟΙΝΗ ΣΥΝΙΣΤΑΜΕΝΗ

Είναι προφανές ότι για το σύνολο των περιφερειακών οργανισμών η προώθηση των
επιμέρους στόχων της εξωτερικής πολιτικής και η αναβάθμιση της διεθνούς
εικόνας της χώρας είναι κοινή συνισταμένη τόσο της ασκούμενης κυβερνητικής
πολιτικής όσο και της προσπάθειας που θα καταβάλει η κοινοβουλευτική
αντιπροσωπεία. Η διαπίστωση δεν εξομοιώνει βέβαια τον ρόλο των
κυβερνητικών/υπηρεσιακών στελεχών του υπουργείου Εξωτερικών με εκείνο μιας
πολυκομματικής βουλευτικής αντιπροσωπείας. Η αλληλοενημέρωση και η συνεχής
επικοινωνία δεν σημαίνει ότι οι βουλευτές απεμπολούν εφόσον και όταν κρίνουν
απαραίτητο το δικαίωμα διαφοροποίησης. Στην πράξη και σε κρίσιμα θέματα τα
μέλη της αντιπροσωπείας ενεργούν πάντα με τρόπο που προωθεί το κοινό εθνικό
συμφέρον. Αλλά εκείνο που ασφαλώς προέχει είναι η εκπροσώπηση της κομματικής
πολυφωνίας με τρόπο που προάγει τη διεθνή εικόνα της χώρας.

ΥΨΗΛΟ ΑΝΤΙΤΙΜΟ

Θα πρέπει να τονισθεί ιδιαίτερα ότι, υπό τις σημερινές συνθήκες, ο βουλευτής
που θα θελήσει να επιδείξει ιδιαίτερη αφοσίωση στα καθήκοντά του της διεθνούς
εκπροσώπησης, θα καταβάλει υψηλό αντίτιμο όταν έρθει η ώρα να ξαναδιεκδικήσει
τη λαϊκή ετυμηγορία. Ο ψηφοφόρος ελάχιστα γνωρίζει για το έργο του βουλευτή
στις Βρυξέλλες, το Παρίσι, τη Βιέννη ή το Στρασβούργο και, συχνά, ενδιαφέρεται
ελάχιστα γι’ αυτό. Είναι πολλά εξάλλου τα παραδείγματα διάσημων για τις
επιδόσεις τους στον διεθνή στίβο κοινοβουλευτικών, με γνωστότερο ίσως εκείνο
του Αμερικανού γερουσιαστή Fulbright, που απέτυχαν να επανεκλεγούν. Θα ήταν δε
αφελές να θεωρηθεί ότι η κάλυψη των δαπανών ενός ολιγοήμερου ταξιδιού στο
εξωτερικό αντισταθμίζει το κόστος της αποξένωσης από τα συνήθη
κομματικά/πολιτικά έργα.

ΟΙ ΤΟΥΡΚΙΚΕΣ ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΕΣ

Η λύση δεν είναι απλή ούτε είναι σκοπός του σύντομου αυτού άρθρου να την
εισηγηθεί. Προέχει να γίνει κατανοητό από όλους ότι η εκπροσώπηση του
Κοινοβουλίου στις Συνελεύσεις περιφερειακών διεθνών οργανισμών συνιστά μια
σημαντική πτυχή της εξωτερικής μας πολιτικής. Πρέπει επίσης να γίνει κατανοητό
ότι σε αντίθεση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, από το οποίο η Τουρκία
απουσιάζει, οι βουλευτές μας στις Συνελεύσεις αυτών των οργανισμών έχουν να
αντιμετωπίσουν τουρκικές Αντιπροσωπείες, οι οποίες λειτουργούν με τρόπο
απόλυτα συντονισμένο με την εκάστοτε τουρκική κυβέρνηση και έχουν στη διάθεσή
τους τα πλούσια μέσα της τουρκικής προπαγάνδας στο εξωτερικό.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΜΜΕ

Τη σημασία που αποδίδει το τουρκικό κατεστημένο σε αυτή τη δραστηριότητα
αποδεικνύουν τα αξιώματα που καταλαμβάνουν στη συνέχεια αυτοί οι βουλευτές, με
πρόσφατο παράδειγμα τον σημερινό υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας κ. Τζεμ, επί
σειρά ετών στέλεχος της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της
Ευρώπης. Η αδιαφορία των ελληνικών ΜΜΕ για ειδήσεις που αφορούν τη
δραστηριότητα των βουλευτών μας σε κοινοβουλευτικά σώματα άλλων, πλην ίσως της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, διεθνών οργανισμών, οφείλεται προφανώς σε έλλειψη επαρκούς
κατανόησης του ρόλου των τελευταίων. Είναι, λοιπόν, ευθύνη των κρατικών ΜΜΕ να
αναλάβουν πρωτοβουλίες και να συμβάλουν στην αλλαγή αυτής της στάσης. Τέλος, ο
πρόεδρος της Βουλής ­ του οποίου η ευαισθησία για κάθε προσπάθεια που
αναβαθμίζει τη διεθνή θέση της χώρας είναι γνωστή ­ αλλά και οι ηγεσίες των
πολιτικών κομμάτων πρέπει από κοινού να αναζητήσουν τρόπους με τους οποίους θα
αναγνωρίζεται και θα ανταμείβεται το σημαντικό αυτό έργο των μελών της Εθνικής Αντιπροσωπείας.

¹Στις ελάχιστες εξαιρέσεις περιλαμβάνεται το βιβλίο των Θ.
Κουλουμπή και Δ. Κώνστα (επιμ.) Το Ελληνικό Κοινοβούλιο στην Εξωτερική
Πολιτική (Αθήνα: Α. Σάκκουλας, 1986).

*Ο καθηγητής Δημήτρης Κώνστας είναι πρέσβης εκ προσωπικοτήτων, επικεφαλής
της Μόνιμης Ελληνικής Αντιπροσωπείας στο Συμβούλιο της Ευρώπης. Οι απόψεις που
εκφράζει σε αυτό το άρθρο δεν απηχούν απαραίτητα θέσεις του υπουργείου Εξωτερικών.