Το Πολυτεχνείο και οι τύψεις των απόντων

«Οι τύψεις του απόντος είναι πολύ βαθιές στον ώριμο Θρασάκη. Ξέρουμε ήδη ότι
τα γεγονότα του Πλυτεχνείου τού δημιούργησαν ένα τραύμα απουσίας. Γιόρταζε,
είχε γεννηθεί στις 18 του Νοέμβρη, Σκορπιός, κι όπως τον πήραν για τα γενέθλιά
του μερικοί φίλοι στο τηλέφωνο από την Αθήνα, ­ πατούσε τα σαράντα, οπότε και
περνούσε την ανάλογη κρίση ­ άκουγε, από το τηλέφωνο, μέσα στη νηνεμία της
Ρώμης όπου βρισκόταν, φωνές, φασαρία, συνθήματα.

Οι φίλοι άνοιγαν τα παράθυρα του γραφείου, του σπιτιού τους, απ’ όπου κι αν
τηλεφωνούσαν, για ν’ ακούσει, να πάρει, αυτός ο εξόριστος, μια μυρωδιά, μια
γεύση από το τι συνέβαινε κάτω στην πατρίδα. Κι ο Θρασάκης που σημειώνει το
περιστατικό δεν μπορούσε στην αρχή να καταλάβει περί τίνος επρόκειτο:

“Επανάσταση μες την επανάσταση, εθνεγερσία, ξεσηκωμός ή πανηγύρι μιας
ατραυμάτιστης νεολαίας που, μιμούμενη τις ευρωπαϊκές με μια πενταετία
καθυστέρησης, σήκωνε το λάβαρο του πανεπιστημιακού ασύλου σαν πρόσχημα για να
κατοχυρώσει, ουσιαστικά, πέρα απ’ αυτό, άλλες ελευθερίες, όπως οι ψωμάδες που
όταν κάνουν απεργία για λίγες δεκάρες παραπάνω φουρνιστικά ουσιαστικά
στοχεύουν τον επισιτισμό του κόσμου…

Δεν ήξερε, λοιπόν και κανένας από όσους του τηλεφωνούσαν δεν ήξερε τίποτα
παραπάνω να του πει, ώσπου άκουσε μια σφαίρα να σφυρίζει και θυμήθηκε τον
ομοϊδεάτη του από μιαν άλλη περιπέτεια, πιο παλιά από τη δική του, τον
συνεξόριστο Ιάννη Ξενάκη, τον αρχιμουσικό και τον αρχιτέκτονα, που διηγούνταν
ότι θυμόταν από την Κατοχή τις γερμανικές σφαίρες να σφυρίζουν πάνω από την Ακρόπολη…

Κι αυτός, ο Γλαύκος Θρασάκης, με τους φίλους του τότε πικρόχολα είχαν
σχολιάσει, θυμόταν, τις δηλώσεις αυτές του διάσημου συνθέτη σαν σύμπτωμα
αλλοτρίωσης σε σχέση με την τραυματική εμπειρία που τις είχε προκαλέσει (το
πρόσωπο του Ξενάκη φαγωμένο το μισό, από νάρκη ή όλμο στην ίδια αυτή Κατοχή
που τώρα τη θυμόταν σαν ήχο μουσικό σφαιρών που σφυρίζουν πάνω από τον Παρθενώνα…).

Και να τώρα, ο ίδιος, στην ίδια θέση, ν’ ακούει από το τηλέφωνο τις σφαίρες να
πέφτουν σαν χαλάζι όχι στον Παρθενώνα πια, αλλά στο Μουσείο με τ’ αγάλματα του
Παρθενώνα. Όχι Γιάννης δηλαδή, αλλά Γιαννάκης. Όχι Ξένος πια, αλλά φτυστός Ξενάκης.

­ Ναι, στο Μουσείο πέφτουν, του είπε πανικόβλητος ο Χριστόφορος, που είχε το
δικηγορικό γραφείο του κοντά στην Κάνιγγος.

­ Προσοχή μην πληγώσουν τα αγάλματα, θυμάται που του είχε απαντήσει ­ ντροπή
του ­ σαν να ήταν αυτά που θα μάτωναν.

Και κλείνοντας επιτέλους το τηλέφωνο, δυνάμωσε την ένταση της μουσικής στο
δυάρι του της Ρώμης, όπου κατοικοέδρευε, για να γευτεί εντονότερες συγκινήσεις
­ υποκατάστατο της πραγματικότητας του τόπου του και του καιρού του, απ’ όπου
ήταν αποκομμένος.

Τα “γεγονότα του Πολυτεχνείου”, όπως πέρασαν κατόπιν απλουστευτικά στην
καθημερινή ομιλία, καθόρισαν τη μετεξέλιξη με τη σφραγίδα τους από αίμα, που
την κρατούσαν τα εκατό χέρια του Βούδα, αντίπαλα του εκατόνταρχου Κορνήλιου.

Και όλα θα τα είχε ξεχάσει, όπως όλα ξεχνιούνται, θάβονται, λησμονιούνται, αν
δεν ήταν σταμπαρισμένα από τη μουσική που άκουγε, την αλησμόνητη, τη μέρα αυτή
των γενεθλίων του, το “Ρέκβιεμ” του Βέρντι. Κάθε φορά κατόπιν που το άκουγε,
του έφερνε στον νου ατόφια την απουσία του από τα “γεγονότα”, που είχαν τη
μεγαλοπρέπεια της μαζικής θυσίας, της χορωδιακής αντιμετώπισης του θανάτου,
καθώς μπήκε τεθωρακισμένος, απ’ την πόρτα, το μόνο χώρισμα, λεπτό μα ατσάλινο,
ανάμεσα στον δρόμο και το άσυλο, στην Πατησίων του Μουσείου, στο απάτητο του
πανεπιστημιακού ασύλου, θανάτω θάνατον πατήσας, κι ανάστησε τον απελευθερωτή
Χριστό (“Μαρξούγεννα, Εγκελούγεννα πρώτη γιορτή του χρόνου…”) κι η χούντα σε
λίγους μήνες έπεσε σαν τραπουλόχαρτο φτιαγμένο από ασβόλη.

Ακούγοντας το “Ρέκβιεμ” του Βέρντι, θα γράψει αργότερα, σε όποια εκτέλεση,
είτε με τον Τοσκανίνι είτε με τον Κάραγιαν είτε με άλλο μαέστρο, δεν μπορώ να
ξεπεράσω τις τύψεις μου. Οι τύψεις μου, όντας κάτι πολύ βαθύτερο από μένα,
κάτι που κυριολεκτικά με ξεπερνά, δεν γίνεται, όσο κι αν θέλω να τις απαλείψω.
Εγώ κι οι τύψεις μου από τη μια, το “Ρέκβιεμ” από την άλλη, κάνουμε ένα».

Για να συμπληρώσει κάπου αλλού: «… (Στην Ελλάδα) βρίσκεσαι σε συνεχή
επαγρύπνηση όχι για τους προαιώνιους, τους παραδοσιακούς εχθρούς, αλλά για
τους Συνέλληνες, τους συμπατριώτες σου, που σ’ εποφθαλμιούν, ζητώντας,
εκλιπαρώντας τον φυσικό αφανισμό σου, για να σε τραγουδήσουν έπειτα είτε σαν
θούριο είτε σαν μοιρολόι. Είμαστε λαός τραγουδιστικός του πόνου τού διπλανού
μας. Ώσπου να μας βρει κι εμάς. Και τότε βουβαινόμαστε».