«Σαφάρι» για συνταξιούχους που εργάζονται

Απογραφή και έλεγχοι. Η κυβέρνηση μελετά τρόπους, για να εντοπίσει ανάμεσα στους συνταξιούχους εκατοντάδες χιλιάδες, που εργάζονται χωρίς να το έχουν δηλώσει στα Ταμεία τους

«Σαφάρι» για τον εντοπισμό των εκατοντάδων χιλιάδων συνταξιούχων που
εργάζονται παράνομα (χωρίς να το έχουν δηλώσει στα ταμεία τους) σχεδιάζει η κυβέρνηση.

Εν όψει της εφαρμογής διατάξεων για την απασχόληση των συνταξιούχων, το νέο
έτος, οι εμπειρογνώμονες που μετέχουν στον διάλογο για το ασφαλιστικό
προτείνουν σειρά μέτρων για τον εντοπισμό των συνταξιούχων που εργάζονται.

Αυτά είναι:

* Απογραφή εργαζόμενων συνταξιούχων. Υποχρέωση εργαζόμενου συνταξιούχου όλων
των ταμείων να αναγγέλλει ότι εργάζεται εντός προθεσμίας ­ έλεγχος
μεταγενέστερος μέσω διασύνδεσης με ΚΕΠΥΟ.

*Αντιστοίχιση Αριθμού Μητρώου Κοινωνικής Ασφάλισης (ΑΜΚΑ) με τον Αριθμό
Φορολογικού Μητρώου (ΑΦΜ).

* Έλεγχος μέσω φορολογικών δηλώσεων ­ επίδειξη στο ταμείο μια φορά το χρόνο.

* Επιτόπιες έρευνες επιθεωρητών εργασίας ­ υπηρεσιών εσόδων.

* Κυρώσεις για παραβάσεις.

Σε κείμενο εργασίας του επικεφαλής της επιτροπής για το ασφαλιστικό κ. Πλ.
Τήνιου (οικονομικός σύμβουλος του Πρωθυπουργού) καταγράφεται η ισχύουσα
κατάσταση με την απασχόληση των συνταξιούχων και προτείνεται σειρά μέτρων για
τον περιορισμό της απασχόλησης.

Στη σχετική έκθεση τονίζεται ότι πολλοί συνταξιούχοι δεν δηλώνουν την
απασχόλησή τους, για την αποφυγή πληρωμής φόρου ή εισφορών. Χαρακτηριστική
είναι η περίπτωση που αναφέρεται σε συνταξιούχο αναπηρίας, που απασχολείτο ως
επαγγελματίας ποδοσφαιριστής!

ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η καθιέρωση αντικινήτρων για την απασχόληση των συνταξιούχων συμφωνήθηκε από
την κυβέρνηση και τους κοινωνικούς εταίρους στον πρόσφατο διάλογο για την
απασχόληση. Στο κείμενο της συμφωνίας αναφέρεται ότι το υπουργείο Εργασίας –
Κοινωνικών Ασφαλίσεων θα προχωρήσει στη νομοθετική επεξεργασία διατάξεων που
θα καθορίζουν τους όρους και τις προϋποθέσεις απασχόλησης των συνταξιούχων. Οι
ρυθμίσεις θα τεθούν στην κρίση της ΟΚΕ (Οικονομική Κοινωνική Επιτροπή). Μεταξύ
των προτάσεων που επεξεργάζεται η κυβέρνηση για την απασχόληση των
συνταξιούχων, είναι:

1 Δυνατότητα κλιμακωτής μείωσης συντάξεων εκτός ΙΚΑ. Το ποσοστό να
μειώνεται με την ηλικία του συνταξιούχου.

2 Δυνατότητα αντιμετώπισης εισοδήματος εργασίας συνταξιούχων (ή της
σύνταξης) ως να προέρχεται από άλλη πηγή, με απώλεια του επιπλέον αφορολόγητου μισθωτών.

3 Αύξηση των εισφορών στην απασχόληση συνταξιούχου.

4 Καθορισμός πλαφόν αποδοχών πέραν των οποίων θα επιβάλλονται περιορισμοί.

Πάντως, η κυβέρνηση δεν προτίθεται να θίξει συνταξιούχους χαμηλών συνολικών
εισοδηματικών κατηγοριών.

Η ΕΚΘΕΣΗ

Η έκθεση του κ. Πλάτωνα Τήνιου για την απασχόληση των συνταξιούχων, αναφέρεται
αναλυτικά στην εικόνα που παρουσιάζει σήμερα η απασχόληση των συνταξιούχων στη
χώρα μας. Έτσι:

* Το ΙΚΑ έχει καταγράψει 11.000 συνταξιούχους, που έχουν αναγγείλει την
απασχόλησή τους, σε σύνολο 750.000 συνταξιούχων, σε 7.000 από τους οποίους
έχουν εφαρμοστεί οι σχετικές διατάξεις. Σε 430 μόνο περιπτώσεις έχει ανασταλεί
η σύνταξη λόγω υπέρβασης του ορίου των 50 ημερομισθίων ανειδίκευτου εργάτη. Ο
αριθμός αυτός, φυσικά, υπεκτιμά τον αριθμό συνταξιούχων που εργάζονται.

* Η απασχόληση συνταξιούχων είναι πιο διαδεδομένη σε συνταξιούχους κατηγοριών,
όπου δεν υπάρχει περιορισμός και υποχρέωση αναγγελίας στο Δημόσιο:
στρατιωτικοί, τράπεζες, ΔΕΚΟ. Στους τομείς αυτούς, η έλλειψη υποχρέωσης
αναγγελίας συνδυάζεται με συνταξιοδότηση σε σχετικά μικρή ηλικία, χωρίς όριο
ηλικίας ή με μικρό όριο, κυρίως μεταξύ γυναικών.

* Η ύπαρξη περιορισμών (ή δυνάμει περιορισμών) σημαίνει ότι πολλοί
συνταξιούχοι δεν δηλώνουν την απασχόλησή τους, για την αποφυγή πληρωμής φόρου
ή εισφορών.

* Οι περιπτώσεις απασχόλησης σε δικιά τους επιχείρηση, ως αυτοαπασχολούμενοι,
δεν καταγράφονται πουθενά.

* Σε περιπτώσεις συντάξεων χηρείας στον ιδιωτικό τομέα δεν υπάρχει
περιορισμός.

Στις περιπτώσεις αναπηρίας η ουσιαστική απόλυτη απαγόρευση στον ιδιωτικό τομέα
οδηγεί σε μη δήλωση.

* Διοικητικές ελλείψεις των ταμείων (έλλειψη λειτουργούντος μοναδικού αριθμού
κοινωνικής ασφάλισης) σημαίνουν ότι δεν μπορούν να ελέγξουν αν συγκεκριμένος
συνταξιούχος εργάζεται και ασφαλίζεται (π.χ. οι συντάξεις χηρείας, συχνά
πληρώνονται με διαφορετικό όνομα από αυτό που χρησιμοποιείται στην εργασία).

Στην ίδια έκθεση τονίζεται ότι υπάρχουν ενδείξεις ότι η απασχόληση των
συνταξιούχων είναι διαδεδομένη: π.χ. μεγάλος αριθμός συνταξιούχων σε
παραγωγικές ηλικίες ­ κάτω των 60 αλλά και κάτω των 50 σε ειδικές περιπτώσεις
­ ιδίως συνταξιούχοι του δημοσίου, στρατιωτικοί, ΔΕΚΟ και γυναίκες.

Πάντως, στην έκθεση τονίζεται ότι υπάρχουν περιπτώσεις εργαζομένων
συνταξιούχων που χρήζουν ξεχωριστής αντιμετώπισης, όπως είναι οι ηλικιωμένοι
συνταξιούχοι, που αναγκάζονται να δουλεύουν για να συμπληρώσουν το εισόδημά τους.

ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΤΟΜΕΑΣ

Οι συνταξιούχοι (άμεσοι και έμμεσοι) του δημόσιου τομέα, όπως αυτός είχε
οριοθετηθεί με τον Ν. 1256/82, που απασχολούνται στον δημόσιο τομέα μπορούν:

* Να λαμβάνουν συγχρόνως αποδοχές και σύνταξη ή

* να επιλέξουν μόνο τις αποδοχές, αναστέλλοντας τη σύνταξη.

Αν επιλέξουν να λαμβάνουν συγχρόνως σύνταξη και αποδοχές, ο χρόνος εργασίας
δεν υπολογίζεται συντάξιμος, παρ’ ότι υποχρεούνται να καταβάλλουν τις εισφορές
για την κύρια σύνταξη.

Ο συνταξιούχους μπορεί να περιοριστεί στη λήψη μόνο των αποδοχών και να
αναστείλει τη συνταξιοδότησή του, οπότε ο χρόνος του υπολογίζεται ως
συντάξιμος. Η αναστολή αρχίζει με την αίτηση του συνταξιούχου ο οποίος μπορεί
να ζητήσει οποτεδήποτε την επαναχορήγηση της σύνταξής του.

Το 1987 δόθηκε η δυνατότητα σε όσους υπαλλήλους λάμβαναν συγχρόνως αποδοχές
και σύνταξη να επιστρέψουν τις συντάξεις προκειμένου ο χρόνος εργασίας τους να
θεωρηθεί συντάξιμος.

Ο τρόπος εξόφλησης είναι ευνοϊκός αφού το συνολικά καταλογιζόμενο ποσό
εισπράττεται σε δόσεις που συνίστανται στο 1/100 του καταλογιζόμενου ποσού που
παρακρατείται από τον μισθό ή τη σύνταξη του υπαλλήλου ή συνταξιούχου. Κάθε
δόση πάντως δεν μπορεί να είναι μεγαλύτερη από το 1/4 του μισθού ή της
σύνταξης ούτε μικρότερη από το 1/10 επιμηκυνομένων αν χρειαστεί των δόσεων.

ΙΚΑ – ΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ

Στο ΙΚΑ επιτρέπεται η εργασία των συνταξιούχων αλλά υπάρχουν ορισμένοι
περιορισμοί. Συγκεκριμένα:

* Αναγγελία απασχόλησης συνταξιούχου

Το 1990 ορίστηκε ότι ο εργοδότης οφείλει να ανακοινώσει στο ΙΚΑ την απασχόληση
του συνταξιούχου γήρατος ή αναπηρίας του ΙΚΑ. Η παράλειψη της ανακοίνωσης
συνεπάγεται πρόστιμο ίσο με το 30πλάσιο του τεκμαρτού ημερομισθίου της 6ης
ασφαλιστικής κλάσης.

Επίσης ορίστηκε ότι όταν ο εργοδότης παραλείπει να καταχωρίζει στις
καταστάσεις προσωπικού, μέσα στις οριζόμενες προθεσμίες, τους συνταξιούχους
λόγω γήρατος ή αναπηρίας που απασχολεί, το ποσοστό πρόσθετης επιβάρυνσης
ορίζεται σε 75% των οφειλόμενων εισφορών.

* Αναστολή σύνταξης

Το 1991 ορίστηκε ότι στον συνταξιούχο του ΙΚΑ λόγω γήρατος ή αναπηρίας ο
οποίος παραλείπει να αναγγείλει στο ΙΚΑ την απασχόλησή του η καταβολή της
σύνταξής του αναστέλλεται επί τρίμηνο. Η σύνταξη του συνταξιούχου αναστέλλεται
επίσης εφόσον ο συνταξιούχος γήρατος κερδίζει μηνιαίως από εξαρτημένη εργασία
ποσό ανώτερο του 50πλασίου του εκάστοτε ΗΑΕ (Ημερομίσθιο Ανειδίκευτου Εργάτη).
Η προϊσχύουσα νομοθεσία όριζε 35πλάσιο.

Σήμερα το ΗΑΕ είναι 6.189 δρχ.

Στην ουσία οι διατάξεις που αναφέρονται σε περιορισμούς εργασίας συνταξιούχων
δεν αφορούν τους συνταξιούχους αναπηρίας, γιατί από τις ίδιες τις διατάξεις
που προβλέπουν τη συνταξιοδότηση λόγω αναπηρίας τίθενται μεγαλύτεροι περιορισμοί:

Με τις ισχύουσες διατάξεις ορίζεται ότι βαριά ανάπηρος θεωρείται εκείνος που
δεν μπορεί να κερδίζει από εργασία που ανταποκρίνεται στις δυνάμεις, τις
δεξιότητες και τη μόρφωσή του περισσότερο από το 1/5 του ποσού που συνήθως
κερδίζει σωματικά και πνευματικά υγιής άνθρωπος της ίδιας μόρφωσης. Επομένως
από την ίδια τη διάταξη δίδεται η δυνατότητα περιστασιακής μόνο εργασίας με
πολύ χαμηλές αποδοχές (20% της συνήθους αμοιβής του), στην ουσία απαγορεύοντας
την εργασία.

* Καταβολή αυξημένων εισφορών

Οι υπέρ ΙΚΑ και οποιουδήποτε Οργανισμού Κοινωνικής Ασφάλισης εισφορές
ασφαλισμένου και εργοδότη υπολογίζονται στο διπλάσιο προκειμένου περί
ασφαλίσεως απασχολούμενου συνταξιούχου του Δημοσίου ή Ο.Α. Ο πιο πάνω
διπλασιασμός αφορά μόνο τον κλάδο σύνταξης.

Οι πιο πάνω διατάξεις δεν εφαρμόζονται για τους συνταξιούχους λόγω θανάτου και
για τους συνταξιούχους των οποίων το μηνιαίο εισόδημα από συντάξεις και
μερίσματα είναι μικρότερο του εκάστοτε ισχύοντος κατώτατου ορίου αμοιβής
ιδιωτικού υπαλλήλου γραφείων, αυξημένου κατά 50% (207.000 δρχ. περίπου).

Η πιο πάνω πρόσθετη εισφορά κατανέμεται εξίσου μεταξύ ΙΚΑ & ΟΑΕΔ.

Το 1990 θεσπίστηκε κοινωνικός πόρος υπέρ του Οργανισμού Απασχόλησης Εργατικού
Δυναμικού 3% επί των αποδοχών των συνταξιούχων του Δημοσίου εξ ιδίας υπηρεσίας
και των συνταξιούχων λόγω γήρατος και αναπηρίας των Φορέων Κοινωνικής
Ασφάλισης, οι οποίοι παρέχουν οποιαδήποτε εργασία ασφαλιστέα στο ΙΚΑ.

Τέλος, το 1951 ορίστηκε ότι ο εργοδότης βαρύνεται με ολόκληρη την εισφορά
ασφαλισμένου και εργοδότη για τους απασχολούμενους από αυτόν συνταξιούχους του ΙΚΑ.

Από την άλλη πλευρά, εργαζόμενοι συνταξιούχοι γήρατος ή αναπηρίας του ΙΚΑ δεν
υπόκεινται σε ασφάλιση για επικουρική σύνταξη στο ΙΚΑ – ΤΕΑΜ. Πάντως, αν
συντρέχει ασφάλιση του απασχολούμενου συνταξιούχου σε άλλο, πλην του ΤΕΑΜ,
επικουρικό ταμείο, οι επιμέρους διατάξεις δεν απαγορεύουν την επικουρική
ασφάλιση σε αυτό.

* Παροχές

α) Υπολογισμός σύνταξης: για το ΙΚΑ εφόσον ο εργαζόμενος συνταξιούχος του ΙΚΑ
δεν αναστείλει τη σύνταξή του, μετά τη διακοπή της εργασίας του μπορεί να
ζητήσει την προσαύξησή της. Η προσαύξηση αυτή υπολογίζεται στο ποσό της
σύνταξης (άρθρο 29, παρ. 7, στοιχ. γ, Α.Ν. 1846/51 όπως αντικαταστάθηκε από το
άρθρο 12, παρ. 3, Ν. 4476/65) που του έχει απονεμηθεί.

Αν αναστείλει τη σύνταξή του και πραγματοποιήσει τουλάχιστον 1.500 ημέρες
εργασίας (5 χρόνια) δικαιούται επανυπολογισμό του ποσού της σύνταξης.

Εφόσον ο συνταξιούχος γήρατος του ΙΚΑ αναλάβει εργασία ασφαλιστέα σε άλλο
Ασφαλιστικό Οργανισμό, με τους περιορισμούς του 50πλασίου, ασφαλίζεται
κανονικά, τον δε χρόνο μπορεί να τον χρησιμοποιήσει ή για να προσαυξήσει τη
σύνταξή του με διαδοχική ασφάλιση ή και για δικαιωθεί αυτοτελή σύνταξη.

β) Αυτοτελής (δεύτερη) σύνταξη: για την αυτοτελή συνταξιοδότηση μετά τη
συνταξιοδότηση από έναν πρώτο Ασφαλιστικό Φορέα (Α.Φ.) για όλους τους Α.Φ. και
για το ΙΚΑ ισχύουν οι διατάξεις των παρ. 9 και 10 του άρθρου 47 του Ν. 2084/92
όπως συμπληρώθηκε με την παρ. 6 του άρθρου 19 του Ν. 2150/93.

Σύμφωνα με τις πιο πάνω διατάξεις για δεύτερη σύνταξη λόγω γήρατος και
αναπηρίας απαιτούνται αυξημένες προϋποθέσεις χρόνου και ηλικίας.

* Κατώτατα όρια

Περιορισμός υπάρχει και στη λήψη κατώτατων ορίων από τους εργαζομένους σε
εξαρτημένη εργασία συνταξιούχους λόγω γήρατος. Οι πιο πάνω δεν δικαιούνται
κατώτατων ορίων, αλλά μόνο τα οργανικά ποσά σύνταξης. Σημειώνουμε ότι αυτό
ισχύει για όλους τους Α.Φ. που χορηγούν κατώτατα όρια.

* Λοιποί ασφαλιστικοί οργανισμοί

Οι περισσότεροι ασφαλιστικοί οργανισμοί έχουν απαγορευτικές διατάξεις για την
ασφάλιση στους ίδιους ασφαλιστικού οργανισμούς συνταξιούχων τους λόγω γήρατος.
Δεν έχουν απαγορευτικές διατάξεις για συνταξιούχους άλλων φορέων ή δεν
απαγορεύουν στους συνταξιούχους τους να εργάζονται ασφαλιζόμενοι σε άλλους φορείς.

* Στα τραπεζικά Ταμεία

Επιτρέπεται η σύγχρονη καταβολή μισθού και σύνταξης στις συντάξεις λόγω
θανάτου και σε ορισμένες περιπτώσεις στις συντάξεις λόγω γήρατος. Βέβαια
επειδή είναι δημόσιος τομέας υπάρχουν οι προαναφερθέντες περιορισμοί.

Επειδή όμως δεν υπάρχει απαγόρευση για ασφάλιση σε άλλους ασφαλιστικούς
οργανισμούς με σύγχρονη καταβολή σύνταξης, αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι
τραπεζικοί υπάλληλοι με την αποχώρησή τους με 25ετία από τις τράπεζες του
δημόσιου τομέα, χωρίς όριο ηλικίας, να συνεχίζουν την εργασία τους σε
ιδιωτικές τράπεζες ασφαλιζόμενοι στο ΙΚΑ και μετά τη διακοπή της εργασίας τους
να μεταφέρουν τον χρόνο αυτό στο τραπεζικό Ταμείο.

ΤΑ ΔΕΔΟΥΛΕΥΜΕΝΑ ενός συνταξιούχου καταβάλλονται υποχρεωτικώς, ανεξάρτητα εάν
εργαζόταν νομίμως ή όχι μετά τη συνταξιοδότησή του.

Αυτό επισημαίνει το ποινικό τμήμα του Αρείου Πάγου, στο πλαίσιο αντιδικίας
ενός συνταξιούχου του ΝΑΤ και μιας ναυτιλιακής εταιρείας η οποία είχε αρνηθεί
να του καταβάλει μισθούς 1,1 εκατομμυρίων δραχμών με το επιχείρημα ότι η
σύμβαση εργασίας του ήταν άκυρη, ακριβώς επειδή ήταν συνταξιούχος.

Το ζήτημα, λόγω μείζονος σπουδαιότητας (καθώς μεγάλος αριθμός συνταξιούχων που
εξακολουθούν να εργάζονται αντιμετωπίζουν αντίστοιχα προβλήματα με ιδιωτικές
εταιρείες) παραπέμφθηκε να κριθεί οριστικά από την Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου.

Ωστόσο, το αρμόδιο τμήμα με την απόφαση του ­ που επέχει θέση εισήγησης προς
την Ολομέλεια ­ τάσσεται υπέρ του συνταξιούχου πλοιάρχου που διεκδίκησε τα
δεδουλευμένα, στρεφόμενος τόσο με αγωγή όσο και με μήνυση κατά της ναυτιλιακής εταιρείας.

Αναγνωρίζοντας την οφειλή, το ποινικό τμήμα του Αρείου Πάγου δέχεται, κατά
πλειοψηφία, ότι εις βάρος της ναυτιλιακής εταιρείας μπορεί να καταλογιστούν
και ποινικές ευθύνες για καταδολίευση, λόγω της μη καταβολής αποδοχών. «Για τη
θεμελίωση του αδικήματος ­ σημειώνεται στην απόφαση ­ δεν απαιτείται η ύπαρξη
τυπικά έγκυρης σύμβασης εργασίας και το αδίκημα συντελείται ευθύς ως ο
υπόχρεος παραλείψει να καταβάλει στο δικαιούχο εργαζόμενο την οφειλομένη
αμοιβή…». Αντιθέτως, η μειοψηφία αναφέρει ότι η εταιρεία νομίμως αρνείται
την καταβολή των διεκδικούμενων μισθών, αφού η σύμβαση εργασίας του πλοιάρχου
ήταν άκυρη, από την στιγμή που ως συνταξιούχος του ΝΑΤ δεν επιτρεπόταν να
ασκεί το ναυτικό επάγγελμα.