Επαναστάτες, νεοσυντηρητικοί ή αγχωμένοι;

«Πατρίς, θρησκεία, οικογένεια» κάποτε· «σεξ, ναρκωτικά και φύση» αργότερα·
«οικογένεια, οικολογία, εκσυγχρονισμός και κέρδος» σήμερα!

ΟΙ ΑΞΙΕΣ και τα οράματα της σημερινής νεολαίας, όπως καταγράφηκαν από την
μεγάλη έρευνα της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς και του Ινστιτούτου V-PRC,
δίνουν μια εικόνα που σηκώνει πολλές και διαφορετικές ερμηνείες, όσες εξάλλου
είναι και οι αντιφάσεις των απαντήσεων. Όπως η απάντηση που έδωσαν για τις
πολιτικές και οικονομικές αξίες, όπου η οικολογία, ο εκσυγχρονισμός και το…
κέρδος κατέλαβαν τις τρεις πρώτες θέσεις, ο καπιταλισμός πάτωσε, αλλά
θριάμβευσε ο φιλελευθερισμός! Όπως η αντίφαση να θεωρεί το 75% των νέων ότι η
ελληνική κοινωνία είναι σκληρή και ταυτόχρονα το 67% να ζητεί την άμεση
απέλαση όλων των λαθρομεταναστών, αναπαράγοντας έτσι τη σκληρότητα που οι
ίδιοι διαπιστώνουν.

Νεοσυντηρητικοί, που αναζητούν την ασφάλεια στη θαλπωρή της οικογένειας, όπου
επιστρέφουν; Επαναστάτες νέας μορφής, που αντιδρούν αρνούμενοι την ίδια την
έννοια της επανάστασης στον μοδάτο προοδευτισμό των γονιών τους; Ισορροπιστές
εκ του ασφαλούς; Αγχομένη γενιά; Τι, τέλος πάντων;

Ο ερευνητής Γιάννης Μαυρής, που επιμελήθηκε την έρευνα, διαπιστώνει ότι η
πολιτική δεν παίζει πια ρόλο στη συγκρότηση της ταυτότητας των νέων και πως ο
κοινωνικός συντηρητισμός, που πράγματι διαφαίνεται, δεν είναι αναγκαστικά
πολιτικός συντηρητισμός. «Προφανώς, η έρευνα αντανακλά τις βαθιές αλλαγές
αξιών στην κοινωνία, όμως αυτοί οι ιδεολογικοί μετασχηματισμοί είναι γενική
τάση, που αντανακλάται εμφανέστερα στους νέους».

Αλλά υπάρχουν, είπαμε, πολλές ερμηνείες. Η επαναστατικότητα των νέων ούτε
ξεψυχά ούτε κινδυνεύει. Η παιδοψυχολόγος Μαριέττα Ρήγα-Πεπελάση είναι
κατηγορηματική. Δεν την ξάφνιασαν τα αποτελέσματα της έρευνας. Η επαφή με
παιδιά αυτής της ηλικίας τής είχε δώσει από νωρίς την εικόνα που τώρα
παρουσιάζεται με αριθμούς. «Οι νέοι επαναστατούν σ’ αυτό που ο 40άρης ή ο
50άρης θεωρεί επανάσταση. Επαναστατούν στο “κουρδιστό πορτοκάλι”. Επιζητούν
σχέσεις ουσίας, ασφάλειας και σεβασμού. Είναι τα παιδιά που έζησαν τη διάλυση
των πάντων και επιλέγουν συνειδητά να τα ξαναχτίσουν, σε σωστές βάσεις αυτή τη φορά».

Τα «πιστεύω», οι απόψεις, οι θέσεις και οι αξίες των νέων δίνουν την αφορμή
στους «άλλους», τους «υπόλοιπους», να ερμηνεύσουν αυτά που συμβαίνουν γύρω
τους», σημειώνει η κοινωνιολόγος και ερευνήτρια του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών
Ερευνών Αφροδίτη Τεπέρογλου. «Οι λέξεις και οι έννοιες, όμως, ερμηνεύονται
κατά το δοκούν. Οι γνώμες των νέων απομυθοποιούν την άποψη ότι η γενιά αυτή
είναι αδιάφορη και δεν συμμετέχει στα κοινά».

Γίνεται η αντίδραση συνώνυμο με τον νεοσυντηρητισμό ή την επιστροφή σε
παραδοσιακές αξίες, όπως η οικογένεια και η θρησκεία; «Είναι κι αυτή μια
εναλλακτική μορφή απάντησης στα προβλήματα που μένουν άλυτα», απαντά η
κοινωνιολόγος Βάσω Αρτινοπούλου. «Ο συντηρητισμός, που εύκολα θα μπορούσε να
χαρακτηριστεί ακραίος, είναι προϊόν της απογοήτευσης των νέων. Επιβεβαιώνεται
πως η οικογένεια είναι το μοναδικό καταφύγιό τους, στον κυκεώνα που ζουν:
πάντα ξεκινούν και επιστρέφουν σ’ αυτήν».

Η ηθοποιός Φιλαρέτη Κομνηνού βλέπει στις αντιλήψεις των νέων την ίδια τη δική
της αμηχανία μπροστά στις βίαιες αλλαγές των τελευταίων χρόνων. Εκπλήσσεται,
αλλά και προβληματίζεται: «Φαίνεται πως η αμφισβήτηση έχει κορεσθεί, πως
πρέπει να μπει ένα φρένο. Οι νέοι επιζητούν νέες αξίες και για να τις βρουν
πρέπει για λίγο να κοιτάξουν πίσω».

Όλοι συμφωνούν πως οι κρίσεις και οι επικρίσεις δεν αφορούν τους νέους, αλλά
τους «άλλους», τους «μεγαλύτερους». Εκείνους που, σύμφωνα με την κ.
Τεπέρογλου, έχουν κτίσει μια κοινωνία κατ’ εξοχήν καταναλωτική, βασισμένη μόνο
στην αξία του χρήματος. «Εκείνοι θα πρέπει να κάνουν την αυτοκριτική τους να
αντικρύσουν κατάματα τη γενιά των νέων και να αναρωτηθούν, πού πήγαν τα δικά
τους οράματα -αυτά για τα οποία πιστεύουν ότι αγωνίσθηκαν πριν από 24 χρόνια».

Οι νέοι αδιαφορούν για την πολιτική όπως την βλέπουν να ασκείται σήμερα.
«Αντιδρούν στο ρουσφέτι, στον φθόνο, τον ανταγωνισμό, την ανεπάρκεια»,
επισημαίνει η κ. Ρήγα – Πεπελάση. «Η απόσταση, όμως, από τα δρώμενα, από τα
κοινά, πληγώνει τους νέους. Θέλουν να συμμετέχουν, αναζητούν όμως την αλήθεια
και την ουσία, απογοητεύονται εύκολα από την εικόνα που παρουσιάζει σήμερα η πολιτική».

Διεξήχθη από το Ινστιτούτο V-PRC, για λογαριασμό της Γενικής Γραμματείας Νέας
Γενιάς, σε όλη την Ελλάδα, με δείγμα 1.600 νέων, ηλικίας 15-29 ετών, μεταξύ 6
Οκτωβρίου και 11 Νοεμβρίου 1997.

ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ, περισσότερο από όλες τις ηλικιακές ομάδες των νέων, είναι εκείνοι
που συμφωνούν πιο πολύ σε μορφές διαμαρτυρίας που περιλαμβάνουν καταλήψεις
κτιρίων, γεγονός που αποκτά επίκαιρη διάσταση εν όψει του εορτασμού του Πολυτεχνείου.

Στον κανόνα αυτόν, όμως, υπάρχει μία εξαίρεση: η γενιά του ’90, δηλαδή οι νέοι
που σήμερα είναι 23-24 ετών και στις αρχές της δεκαετίας είχαν αναπτύξει
συλλογικά αυτή τη μορφή διαμαρτυρίας, είχαν δηλαδή συμμετάσχει στις μαζικές
καταλήψεις σχολικών και πανεπιστημιακών κτιρίων εκείνης της εποχής. Η γενιά
αυτή φαίνεται πως έχει αποκτήσει δική της, ξεχωριστή ταυτότητα.

Έτσι, ενώ στις ηλικιακές ομάδες 15-18 ετών η αποδοχή των καταλήψεων ως τρόπου
διαμαρτυρίας έχει υψηλά ποσοστά (40%) και στις υπόλοιπες ηλικιακές ομάδες τα
ποσοστά πέφτουν, η γενιά του ’90 εμφανίζει κι εκείνη αρκετά υψηλά ποσοστά
αποδοχής (29%). Είναι πάντως αξιοσημείωτο ότι σε όλες τις ηλικίες, η αντίθετη
γνώμη (εναντίον των καταλήψεων) υπερισχύει σαφέστατα. Όμως, η διάκριση αυτής
της γενιάς, σε συνδυασμό με άλλες διαφοροποιήσεις της συγκεκριμένης ομάδας
νέων ­ για παράδειγμα, φαίνονται περισσότερο πολιτικοποιημένοι από τις άλλες
ηλικίες ­ δίνει την ένδειξη πως η κοινωνικοπολιτική εμπειρία που έζησαν το
1990 έχει διαμορφώσει μια ιδιαίτερη πολιτική και ιδεολογική ταυτότητα σε αυτή
την ηλικία.

Φιλαρέτη Κομνηνού: Οι νέοι μένουν αμήχανοι μπροστά στις βίαιες
αλλαγές των τελευταίων χρόνων. Θέλουν να βάλουν φρένο στην αμφισβήτηση, να
ξαναβρούν την ασφάλεια και τη γλυκύτητα που τους παρέχει η οικογένεια

Βάσω Αρτινοπούλου: Ο συντηρητισμός των νέων είναι προϊόν της
απογοήτευσής τους. Η εναλλακτική απάντηση στα προβλήματα που μένουν άλυτα.
Φοβισμένοι αναζητούν καταφύγιο και τρυφερότητα στην οικογένεια

Αφροδίτη Τεπέρογλου: Αυτοί που αναρωτιούνται γιατί η νέα γενιά
έχει τάσεις συντηρητικές, είναι εκείνοι που έχτισαν μια κοινωνία καταναλωτική,
βασισμένη μόνο στην αξία του χρήματος. Είναι οι ίδιοι που πρέπει να κάνουν την
αυτοκριτική τους

Μαριέττα Ρήγα – Πεπελάση: Οι νέοι επαναστατούν σ’ αυτό που ο
40άρης θεωρεί επανάσταση. Τους πληγώνει η απόσταση από την πολιτική, αντιδρούν
όμως έτσι στον φθόνο και τον ανταγωνισμό, στο… «κουρδιστό πορτοκάλι»

Γιάννης Πανούσης: Τους παρακάναμε «σοφτ» και να τα αποτελέσματα…