ΑΥΤΟΙ

… και κοινωνίας των πολιτών, ποια από τις δυο δικαιούται να έχει τα πρωτεία;
Ποια πρέπει να κρατάει το τιμόνι; Ιδού ένα θέμα καυτό ­ αλλά και λεπτότατο ­
όπου ένας φιλόσοφος και ένας πολιτικός σταύρωσαν τα ξίφη τους και διαλέχθηκαν
απολαυστικά επί ώρες ώσπου, τέλος, βρήκαν μερικά κοινά σημεία ­ με κάποιες
παραχωρήσεις, ομολογουμένως, του πρώτου. Από τη μια, ήταν ο Ουμπέρτο Έκο, σε
ρόλο δημοσιογράφου που παίρνει συνέντευξη. Από την άλλη, απαντών αλλά και
ερωτών κατά περίσταση, ήταν ο Μάσσιμο Ντ’ Αλέμα, ο αρχηγός της Δημοκρατικής
Αριστεράς στην Ιταλία. Ο διάλογος δημοσιεύθηκε στα κύρια σημεία του απ’ όλες
τις μεγάλες ιταλικές εφημερίδες αυτή την εβδομάδα, και παρατέθηκε ολόκληρος
στο χθεσινό τομίδιο της επιθεώρησης «Ιλ Πόντε». Αφετηρία ήταν η αλύπητη
κριτική που κάθε τόσο ασκείται κατά της πολιτικής και των κομμάτων. Τι,
επιτέλους, πρέπει να κάνει ένα κόμμα σήμερα; Ν’ αρκεσθεί στην ερμηνεία και
προβολή των επιθυμιών της κοινωνίας των πολιτών; Ή να γίνει το ίδιο οδηγός,
ταγός και στοχοθέτης ­ και η κοινωνία ν’ ακολουθεί;

… έκλινε υπέρ της πρώτης ιδέας. Ο Ντ’ Αλέμα υπέρ της δεύτερης. «Οι απόψεις
σου ­ είπε ο καθηγητής της Σημειωτικής στον ηγέτη του PDS ­ αποκαλύπτουν μια
συμπάθεια προς τη διεκδίκηση πρωτείων από μέρους της πολιτικής και όχι από την
κοινωνία των πολιτών. Αλλά σήμερα, χωρίς πια μονολιθικές ιδεολογίες και δομές,
τι άλλο μένει σ’ ένα κόμμα απ’ το να αναλύει συνεχώς και να προωθεί τις
επιδιώξεις και τους πόθους της κοινωνίας; Δεν είναι έτσι;». Όχι, πιστεύει ο
Ντ’ Αλέμα. Δέν είναι ακριβώς έτσι. Κατ’ αρχάς, ως προς τα πρωτεία μεταξύ
πολιτικής και κοινωνίας, ποια δηλαδή θα είναι η τιμονιέρισσα, ο ίδιος ­ είπε ­
προκρίνει την πολιτική. «Αλλά όχι με τρόπο ωμό».

… δηλαδή οι πολιτικοί, ασκούν κατά τον Ντ’ Αλέμα μια λειτουργία
«input-output». Υποδέχονται ιδέες, τάσεις, επιθυμίες από τους πολίτες και
παράγουν, αναλόγως, προγράμματα, προτάσεις και αγώνες. Λειτουργούν όμως και
ανάποδα: Διατυπώνουν και τα ίδια ιδέες, λύσεις και σχέδια και τα παραδίδουν
στην κοινωνία ή τα πραγματοποιούν καλώντας τη ν’ ακολουθήσει. Το κόμμα, στη
σκέψη του Ντ’ Αλέμα, δεν είναι μόνο μηχανή εσωτερικής καύσεως, είναι και
γεννήτρια. «Υπάρχουν δύο σχολές κριτικής ­ πρόσθεσε. ­ Η δημοκρατική και η
άλλη, εκείνη που λέει ότι η πολιτική είναι αναγκαίο κακό. Απαράγραπτη αλλά
βρώμικη. Όπως και οι πολιτικοί». Πού οδηγεί όμως αυτή η θέση; Ο καρπός αυτής
της άκριτης κριτικής, λέει ο Ντ’ Αλέμα, είναι η άνοδος στην επιφάνεια
τυχάρπαστων ή επιπόλαιων ηγετών, τύπου Μπερλουσκόνι.

… δεν πιστεύει ότι η κρίση στα κόμματα οφείλεται στην υποτιθέμενη αποκοπή
τους από την κοινωνία. Ίσα ίσα, λέει, το αντίθετο έχει συμβεί. «Τα κόμματα
παραέγιναν η εικόνα της κοινωνίας στην οποία λειτουργούν. Και από τότε ακριβώς
άρχισαν να πάσχουν ­ από τότε που κατάντησαν νατουραλιστικά αντίγραφα της
κοινωνίας χωρίς τα ίδια να κομίζουν ιδέες για την κάλυψη των αναγκών της».
Απορία, εδώ, του Έκο: Μα έχουν; Κυκλοφορούν τέτοιες ιδέες ­ πια; Τις
φτιάχνουν, ευελπιστεί ο Ντ’ Αλέμα. Και οφείλουν να το κάνουν μέσα σε μια σχέση
διαρκούς επαφής και ανταλλαγής με το σώμα των πολιτών, αλλά χωρίς να του
χαρίζονται και χωρίς να το κολακεύουν. «Και χωρίς βέβαια, στην εποχή μας, ν’
ανακατεύονται στις βαθύτερες πολιτισμικές, θρησκευτικές, ή προσωπικές
πεποιθήσεις των οπαδών τους».