Πολυεθνικοί «πειρατές» της ζωής και της φύσης

ΓΙΑ τους πειρατές της φύσης και της ζωής δεν υπάρχουν όρια. Όταν η ζωή
γίνεται εφεύρεση και το γενετικό υλικό ιδιοκτησία πολυεθνικών, η εξαντλητική
εκμετάλλευση της φύσης φαντάζει αναπόφευκτη ­ ίδιον των καιρών ­ αναγκαιότητα
για τους «γίγαντες» εκείνους που κινούνται στον ρυθμό του χρήματος.

Τα πνευματικά δικαιώματα για τα κύτταρα του ανθρώπινου ομφάλιου λώρου
ανήκουν σε μεγάλη αμερικανική εταιρεία, ενώ άλλη εταιρεία των ΗΠΑ (η HGS –
Human Genome Sciences) έχει ζητήσει την αναγνώριση πνευματικών και εμπορικών
δικαιωμάτων της σε περισσότερες από ένα εκατομμύριο ανθρώπινες γονιδιακές αλληλουχίες!

Την ίδια στιγμή, δεκάδες πολυεθνικές, φαρμακοβιομηχανίες και εταιρείες
καλλυντικών εκμεταλλεύονται ανεξέλεγκτα τον φυσικό πλούτο, χρησιμοποιώντας
σπάνια φυτά στα σκευάσματά τους. Το γεγονός ότι τα περισσότερα από τα φυτά
αυτά τείνουν να εκλείψουν μοιάζει μάλλον αδιάφορο.

Η περίπτωση της γαλλικής Channel, που όταν οδηγήθηκε στα δικαστήρια
αναγκάστηκε να αποκαλύψει πως στη φόρμουλα του διάσημου Νο 5 χρησιμοποιεί
έλαια από ροδόξυλο ­ ένα σπάνιο δέντρο που υπάρχουν κίνδυνος πια να
εξαφανισθεί από το δάσος του Αμαζονίου ­, δεν είναι η μόνη. Πίσω της
διαφαίνεται η κιβωτός της φύσης ρημαγμένη, στο έλεος των πολυεθνικών, που
προκειμένου να αυξήσουν τα κέρδη τους δεν διστάζουν να «κατοχυρώσουν» ακόμη
και το γενετικό υλικό ξεχασμένων ή άγνωστων φυλών της Γης.

Οι πατέντες στη φύση και τη ζωή δημιουργούν ένα νέο πεδίο οικονομικής
δραστηριότητας, στο οποίο κάθε χρόνο επενδύονται δισεκατομμύρια δολάρια. Η
Αμερική πρωτοστατεί, η Ευρώπη τρέχει να προλάβει. Στην Ευρωπαϊκή πολιτική οι
έννοιες «εφεύρεση» και «ανακάλυψη» παραμένουν συγκεχυμένες, επιβεβαιώνοντας
πως ζούμε «στον γυάλινο κόσμο της νομικής σοφιστείας», όπως χαρακτηριστικά
λέει ο Δανός καθηγητής του Γεωργικού Πανεπιστημίου Taastrup, Τζον Πόρτερ.

ΞΕΚΙΝΗΣΕ για τη Νέα Γουινέα, στα μέσα της δεκαετίας του ’80, με στόχο να
θεραπεύσει τους ιθαγενείς Παπούα. Η Αμερικανίδα Κάρολ Τζέκινς κατέληξε, όμως,
να… πουλά το αίμα, τα κύτταρα και το γενετικό υλικό των ανθρώπων σε
κολοσσιαίες φαρμακοβιομηχανίες!

Τα σπάνια και πολύτιμα στοιχεία που ανακάλυψε, αναλύοντας δείγματα γενετικού
υλικού και κυτταρικών ιστών από τις φυλές των Παπούα, μετέτρεψαν την
ερευνητική της αποστολή σε εμπορική εκστρατεία, σε πειρατεία όχι μόνο της
φύσης, αλλά και της ίδιας της ζωής.

Όλα άρχισαν όταν οι μελέτες της επιβεβαίωσαν πως ο ρετροϊός (είδος ιού
αντίστοιχος με αυτόν του AIDS) που βρέθηκε στο αίμα των ανθρώπων της φυλής
Χαγκαχάι των Παπούα, ήταν μοναδικός και θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε
διαγνωστικά τεστ και εμβόλια κατά της λευχαιμίας και άλλων σχετικών ασθενειών.

Ερευνητές και βιομηχανίες θέλησαν να κατοχυρώσουν τα πνευματικά δικαιώματα και
την ανακάλυψή τους, το αίμα δηλαδή των ιθαγενών. Ο ρετροϊός των Χαγκαχάι
αναγνωρίσθηκε ως πατέντα του Αμερικανικού Ινστιτούτου Υγείας, τον Απρίλιο του
1990. Η αξία του, σύμφωνα με την παγκόσμια οργάνωση RAFI, η οποία αντιμάχεται
την εμπορευματοποίηση ανθρώπινου γενετικού υλικού και φυσικών πόρων,
υπολογίζεται σε αρκετά εκατομμύρια δολάρια, μόνο για τη βιομηχανία των
διαγνωστικών τεστ.

Η ιστορία δεν έχει τέλος. Τα πνευματικά δικαιώματα στα κύτταρα των Χαγκαχάι
πουλήθηκαν ξανά και ξανά. Πρόσφατα, μάλιστα, η αμερικανική εταιρεία «Cambridge
Biotech» πούλησε την άδεια για κατασκευή διαγνωστικών τεστ στη γαλλική
«bioMerieux» για 6,5 εκατομμύρια δολάρια.

Η κατοχύρωση γονιδίων και κυτταρικών σειρών από ξεχασμένες ή άγνωστες φυλές
ιθαγενών επιφέρει τεράστια κέρδη στη «βιομηχανία της ζωής». Η «ανακάλυψη» μιας
αλληλουχίας γονιδίων αξίζει 1,5 δισ. δολαρία το χρόνο. Τα ποσά είναι υπέρογκα.
Αρκεί να σκεφτεί κανείς πως υπάρχουν πάνω από χίλιες πατέντες για γενετικό
υλικό (DNA), που προέρχεται από 300 και πλέον φυλές.

Τον περασμένο χρόνο, σύμφωνα με τη RAFI, τα δικαιώματα σε μεθόδους
καταπολέμησης του άσθματος, που προέρχονται από έρευνες στο DNA μακρινών
φυλών, πουλήθηκαν για 70 εκατομμύρια δολάρια. Την ίδια στιγμή, ερευνητές έχουν
λάβει πάνω από 12 εκατομμύρια δολάρια προκειμένου να επεκτείνουν τη συλλογή
ιστών από ιθαγενείς. Στις περιπτώσεις όπου το βιολογικό υλικό ιθαγενών δεν
έχει κατοχυρωθεί ως πατέντα, τα δείγματα ιστών χρησιμοποιούνται σε νέες
ερευνητικές προσπάθειες, όπως αυτή της αμερικανικής κυβέρνησης για τις νόσους
Αλτσχάιμερ και Πάρκινσον.

*** Κι όμως! Τα δικαιώματα στα κύτταρα του ανθρώπινου ομφάλιου λώρου έχει η
αμερικανική εταιρεία «Biocyte». Έτσι, όποιος γιατρός θελήσει να τα
χρησιμοποιήσει σε μια επέμβαση ή μεταμόσχευση (μυελού των οστών, συνήθως), θα
πρέπει να πληρώσει την εταιρεία!

*** Το μπαρμπάσκο (Clibadium sylvestre), ένα φυτό το οποίο καλλιεργούσαν επί
χρόνια οι ιθαγενείς του Αμαζονίου, είναι γνωστό για τις ιδιότητές του ως
δηλητήριο που παραλύει τα ψάρια. Αποτελεί πατέντα του Κόνραντ Γκορίνσκυ,
προέδρου του Βρετανικού Ιδρύματος Εθνοβιολογίας, o οποίος έχει πουλήσει τη
χρήση του στις πολυεθνικές φαρμακοβιομηχανίες «Zeneca» και «Glaxoz». Η πατέντα
του προορίζεται για πολλές χρήσεις, μεταξύ των οποίων και η ρύθμιση της μυϊκής δραστηριότητας.

***Ένα ανθρώπινο γονίδιο, υπεύθυνο για την ανάπτυξη του οργανισμού είναι αυτό
που πρόσφατα κατοχύρωσε η αμερικάνικη εταιρεία HGS (Human Genome Sciences) η
οποία κρατά τα πρωτεία στο «πατεντάρισμα» ανθρώπινου γενετικού υλικού. Η HGS
έχει κάνει συμφωνίες με τουλάχιστον 10 μεγάλες φαρμακευτικές εταιρείες, στις
οποίες παρέχει ανθρώπινα γονίδια και γενετικές πληροφορίες.

***Η πατέντα για το Αγιαχουάσκα (Banisteriopsis caapi), το φαρμακευτικό φυτό
που συλλέγουν ιθαγενείς στο Εκουαδόρ, ανήκει στη μικρή αμερικανική εταιρεία
IPMC (International Plant Medicine Corporation). Η εταιρεία φαρμακευτικών
φυτών αγνοεί ηθελημένα το αίτημα των ιθαγενών να σταματήσει τη χρήση του και
συνεχίζει το χρησιμοποιεί ως βάση για την παρασκευή ψυχιατρικών φαρμάκων.

*** Απο το φυτό κάβα (Piper mythesticum) παράγεται το ομώνυμο αφέψημα το οποίο
πίνεται στη διάρκεια τελετουργιών σε χώρες του Ειρηνικού, όπως τα Σαμόα, τα
Φίτζι, την Παπούα – Νέα Γουινέα, τα νησιά του Σολομώντα και την Ινδονησία. Οι
φαρμακοβιομηχανίες συναγωνίζονται για το ποια θα αποκτήσει τα δικαιώματα για
τη χρήση του. Η γαλλική βιομηχανία καλλυντικών «L’ Oreal» έχει κατοχυρώσει την
χρήση κάβας σε προϊόντα κατά της τριχόπτωσης.

*** Σήμερα, τα κέρδη της υπολογίζονται σε 428 εκατομμύρια δολάρια το χρόνο,
όμως προβλέπεται πως η αγορά ανθρωπίνων ιστών από ιθαγενείς μεγαλώνει κατά
13,5% τον χρόνο και θα φτάσει την αξία του ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων, το
2002.

Στον Αμαζόνιο. Ένα σπάνιο δέντρο, το ροδόξυλο, κινδυνεύει να εξαφανισθεί ­ και αυτό δεν είναι το μοναδικό θύμα της ανεξέλεγκτης εκμετάλλευσης του φυσικού πλούτου

Ο «ΡΟΜΠΕΝ των Δασών» ξαναχτύπησε. Κι έστειλε την εταιρεία Channel στα γαλλικά
δικαστήρια, κατηγορώντας την πως, κατασκευάζοντας το περίφημο Νο 5 από το
1921, έχει σχεδόν αφανίσει το σπάνιο δέντρο pau rosa (ροδόξυλο), που φυτρώνει
στον Αμαζόνιο. Όσο για την εταιρεία, ενώ για πολύν καιρό αρνιόταν πεισματικά
να αποκαλύψει τη μυστική φόρμουλα του πετυχημένου αρώματος, αναγκάστηκε πριν
από λίγους μήνες να παραδεχθεί πως όντως χρησιμοποιεί αιθέρια έλαια από
ροδόξυλο, σε πολύ μικρές ποσότητες όμως.

Η γαλλική περιβαλλοντική οργάνωση «Ρομπέν των Δασών» προσπάθησε σκληρά και για
πολλούς μήνες να αποσπάσει μιαν επιβεβαίωση για ισχυρισμούς της από τον οίκο
Channel. Όπως εξηγεί η Σαρλότ Νιτάρ, μια από τους… παρανόμους του δάσους του
Σέργουντ, υπήρξαν πολλές στιγμές έντασης στις απόπειρες επικοινωνίας με τη
Channel. Έχοντας σήμερα στα χέρια τους την παραδοχή από την εταιρεία
καλλυντικών πως χρησιμοποιεί την ουσία λινατόλ, η οποία παράγεται από
ροδόξυλο, τα μέλη της οργάνωσης «Ρομπέν των Δασών» μιλούν για πιθανό μποϊκοτάζ
του Νο 5.

«Το εκχύλισμα αυτό του ροδόξυλου χρησίμευε για πολλά χρόνια ως βασικό
συστατικό της βιομηχανίας καλλυντικών», λέει η πρόεδρος της οργάνωσης, Τζάκι
Μπονεμάν. «Σήμερα όμως το δάσος του Αμαζονίου και το συγκεκριμένο δέντρο δεν
αντέχει άλλη εκμετάλλευση. Το κόστος είναι εξαιρετικά μεγάλο. Κάθε χρόνο
εξάγονται από τη Βραζιλία 60 τόνοι λινατόλ, πράγμα που σημαίνει πως
καταστρέφονται περίπου 6.000 δέντρα»!

Φυσικά, τόσα δέντρα δεν βρίσκονται πια στον Αμαζόνιο. Κι έτσι, από τα 30
αποστακτήρια που λειτουργούσαν το 1920, έχουν μείνει μόνο πέντε ­ με
μεγαλύτερο αυτό που δουλεύει για τη Channel, όπως εξηγεί η Σαρλότ Νιτάρ.

Το ροδόξυλο τείνει πια να εξαφανισθεί. «Κάποτε τα δέντρα αυτά είχαν ύψος που
έφτανε τα τριάντα μέτρα. Σήμερα, είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεις τόσο ψηλά
δέντρα, καθώς αυτός ο ψηλός κορμός είναι ό,τι πολυτιμότερο για τις βιομηχανίες
­ κυρίως τη Channel».

Η Σαρλότ επισκέφτηκε τον Αμαζόνιο τον περασμένο μήνα, προκειμένου να κάνει
μιαν επιτόπου έρευνα και να συγκεντρώσει πληροφορίες σχετικά με την απόσταξη
αιθέριων ελαίων από ροδόξυλο. «Οι συλλέκτες κάνουν ό,τι έκαναν πάντα: μένουν
στο δάσος περίπου τρεις μήνες και εξαγοράζουν τους ιθαγενείς με αλεύρι, καπνό
και καφέ».

«Η “κόντρα” με τη Channel δεν είναι προσωπική» τονίζουν οι άνθρωποι του
«Ρομπέν των Δασών». «Το πρόβλημα είναι πως το Νο 5 δεν άλλαξε τη φόρμουλά του
από το 1921, παρά το αδιάψευστο γεγονός πως το δάσος του Αμαζονίου έχει σχεδόν
καταστραφεί από την άνευ ορίου εκμετάλλευσή του» εξηγούν.

Η ίδια η εταιρεία, η γαλλική Channel, κάνει λόγο για προσωπική επίθεση. Ο
πρόεδρος της εταιρείας, Κλοντ Ελιέτ – Ερμάν, εκφράζει τη μεγάλη του ανησυχία
γιατί η περιβαλλοντική οργάνωση, όπως λέει, επέλεξε την Channel προκειμένου να
προωθήσει τους σκοπούς της.

Σημειώνει, επίσης, πως «το ροδόξυλο δεν ανήκει στα προστατευόμενα είδη φυτών,
όπως αυτά ορίζονται από τη συνθήκη της Ουάσιγκτον. Επιπλέον, η κατανάλωση της
εταιρείας μας αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 1% της συνολικής εκμετάλλευσης
των δέντρων ­ χρησιμοποιούμε περίπου 300 κιλά αιθέριου ελαίου για το σύνολο
της παραγωγής μας».

Κάθε άλλο παρά ευτυχείς είναι οι άνθρωποι της Channel, που έγιναν στόχος του
τόξου του «Ρομπέν των Δασών». «Έχουμε πολλάκις αποδείξει πως αγαπούμε και
σεβόμαστε το περιβάλλον. Στα προϊόντα μας χρησιμοποιούμε μονάχα φυσικά υλικά,
αποκλειστικά όμως εκείνα που είναι αναγνωρισμένα από την παγκόσμια νομοθεσία
για την προστασία του περιβάλλοντος».