Η αλήθεια για τη γέφυρα του Κβάι

Γέφυρα τρόμου. Αιχμάλωτοι επί το έργον, υπό την επίβλεψη των Ιαπώνων…

Παλαιοί πολεμιστές, ιστορικοί, δημοσιογράφοι είχαν όλοι το βλέμμα καρφωμένο
πάνω σε μια γυαλιστερή μαγνητοταινία παλαιού τύπου, καθώς άρχισε να γυρίζει σ’
ένα πελώριο μαγνητόφωνο.

ΣΤΗΝ ΑΙΘΟΥΣΑ είχε απλωθεί άκρα σιγή. Και ξαφνικά, αντήχησε η φωνή. Ήταν μια
ήρεμη, σταθερή φωνή ηλικιωμένου Εγγλέζου, που μιλούσε αργά, προσεκτικά μ’ ένα
ανεπαίσθητο τρέμουλο στα πιο φοβερά σημεία της αφήγησης. Το ακροατήριο
ταξίδευε κιόλας στις όχθες του ποταμού Κβάι, στην Ινδοκίνα, στο μεγαλύτερο
κολαστήριο αιχμαλώτων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η ακρόαση έγινε πριν από λίγο καιρό. Ο ομιλητής, ο συνταγματάρχης Φίλιπ
Τούσεϊ, δεν μπορούσε να είναι παρών ­ είχε πεθάνει από το 1975.

«Δεν ήθελα να μιλήσω για όσα ζήσαμε στο στρατόπεδο Ταμαρκάμ ­ ακούστηκε να
λέει. Αποφάσισα να το κάνω, γιατί μου το ζήτησαν επίμονα πολλοί από τους
παλιούς μου στρατιώτες, που έχουν ενοχληθεί από ορισμένες εντυπώσεις που
δημιούργησε η ταινία “Η Γέφυρα του ποταμού Κβάι”».

ΔΥΟ ΜΥΘΟΙ

Δεν είναι οι μύθοι που θέλησε να διαλύσει ο Τούσεϊ. Πρώτα, ότι ο ίδιος ή
κάποιοι από τους άνδρες του λύγισαν ή και έφθασαν μέχρι συνεργασία με τον
εχθρό, όπως υπαινίσσεται η ταινία, για λόγους «σασπένς».

Δεύτερον, ότι ο «τρομερός λοχίας» Τερούο Σάιτο, το γιαπωνέζικο αυτό
μπουλντόγκ, που αλώνιζε το στρατόπεδο, χαρίστηκε ποτέ στους αιχμαλώτους ή ότι
έδειξε οποιαδήποτε «ανθρώπινα αισθήματα» συμπάθειας. «Οι άνθρωποι της γενιάς
μου ­ είπε ο Τούσεϊ ­ δεν πασχίζουν να δικαιολογήσουν τον εαυτό τους ή να
φανούν καλύτεροι απ’ ό,τι ήταν. Αλλά οι συχνές προβολές της ταινίας και οι
συζητήσεις για τον τάχα μισότρελο ή εκκεντρικό συνταγματάρχη και τους
επιπόλαιους συμπολεμιστές του πρέπει να φωτισθούν, για ν’ αποκατασταθεί η αλήθεια».

46 ΚΑΣΕΤΕΣ

Το αγγλικό κοινό ταράχθηκε βαθιά την περασμένη εβδομάδα, όταν το BBC μετέδωσε
τμήματα από τις 46 κασέτες που ηχογράφησε ο Τούσεϊ, στη διάρκεια μακρών
συνεντεύξεων που του είχε πάρει ο καθηγητής Πίτερ Ντέιβις του Πανεπιστημίου
του Λίβερπουλ. Από την πρώτη έως την έσχατη στιγμή, λέει, η ζωή των 1.000
Άγγλων κρατουμένων ήταν ένα απίστευτο μαρτύριο. Είχαν ξεχάσει τι σήμαινε
ρούχο, φαγητό, μπάνιο. Ο ίδιος ο Τούσεϊ βασανιζόταν φριχτά ­ με τη θέλησή του
­ κάθε φορά που ένας στρατιώτης έκανε κάποιο «παράπτωμα» ή απόπειρα απόδρασης.

Τα προσφιλή βασανιστήρια των Ιαπώνων ήταν η ορθοστασία στον καυτό ήλιο επί 12
ώρες, και φυσικά το ξυλοκόπημα. Ο λοχίας Σάιτο απολάμβανε την κακοποίηση των κρατουμένων.

Κατά τ’ άλλα, οι Άγγλοι δούλευαν σαν κολασμένοι, υπό τον ιαπωνικό βούρδουλα,
για να φτιάξουν «την τελειότερη» γέφυρα στον Κβάι, για να συνδέσουν την
Ταϊλάνδη με τη Ραγκούν της Μαλαισίας, σχεδιάζοντας, όμως, να την ανατινάξουν
μόλις θα την τελείωναν, πράγμα το οποίο και έγινε. Δώδεκα χιλιάδες αιχμάλωτοι
πολέμου πέθαναν στον Κβάι και τα γύρω στρατόπεδα στα χέρια των Ιαπώνων.

Και ο Σάιτο δεν λύγισε, ούτε χαμογέλασε ποτέ στον Τούσεϊ. Τον κοίταζε μόνο με
γουρλωμένα μάτια, προσπαθώντας να καταλάβει γιατί δεχόταν να τρώει ο ίδιος
ξύλο για λογαριασμό των ανδρών του, που ορκίζονταν στο όνομά του.

«Ένιωθα πως αυτό ήταν το καθήκον μου ­ λέει η φωνή. Δεν θ’ άντεχα να βλέπω να
δέρνονται μόνον οι στρατιώτες μου».

Άλεκ Γκίνες. Ο κινηματογραφικός Τούσεϊ, και ο πραγματικός Σάϊτο

ΜΕΤΑ τον πόλεμο, ο Φίλιπ Τούσεϊ γύρισε στη γυναίκα του και τα τρία παιδιά του
στο Λίβερπουλ, όπου έγινε διοικητής της Τράπεζας Μπέρινγκ, διατηρώντας όμως
επαφή με τους παλιούς συμπολεμιστές του ­ και την προεδρία ενός ιδρύματος
προστασίας απομάχων και των οικογενειών τους.

Στο μεταξύ, όμως, είχε έρθει και η σειρά του Σάιτο να συλληφθεί αιχμάλωτος
πολέμου. Πάνω από 240 Ιάπωνες καταδικάστηκαν από αγγλικά δικαστήρια και
εκτελέστηκαν. Την ημέρα που θα δικαζόταν ο Σάιτο, ο δημόσιος κατήγορος κάλεσε
τον Τούσεϊ να καταθέσει.

Ο συνταγματάρχης είπε λίγα λόγια μόνο, γενικά, και κάθησε πάλι στη θέση του. Ο
πρόεδρος τον ρώτησε αν νομίζει ότι στον κατηγορούμενο άξιζε θάνατος.

Μέσα σε νεκρική σιγή, ο Τούσεϊ σηκώθηκε όρθιος και κοίταξε τον Σάιτο που
έτρεμε σύγκορμος. Στο τέλος είπε: «Αφήστε τον».

Δύο χρόνια αργότερα, έλαβε ένα γράμμα από την Ιαπωνία. Ήταν ο Σάιτο. Δεν
έβρισκε λόγια για να του εκφράσει την ευγνωμοσύνη του ­ και τον θαυμασμό του.
Οι δύο άνδρες άρχισαν να αλληλογραφούν αρκετά τακτικά, αλλά δεν ξανασυναντήθηκαν.

Ο Σάιτο πέθανε κι αυτός το 1990. Προηγουμένως, όμως, το 1985, έκανε μία
επίσκεψη στο Λίβερπουλ. Πήγε στο νεκροταφείο, και στάθηκε ακίνητος, με δάκρυα
στα μάτια, μπροστά στον τάφο του Τούσεϊ. Προσευχήθηκε κάμποση ώρα, κι έπειτα
έφυγε σιωπηλός.