Σχολεία για πατρίκιους και πληβείους

Το Ινστιτούτο Χοάν Σαλβάρ Παπασέι είναι ένα παλιό εργοστάσιο κατασκευής
μηχανημάτων, που σήμερα έχει μετατραπεί σε δημόσιο σχολείο.

Βρίσκεται στην περιοχή της Μπαρτσελονέτα, στο παλιό λιμάνι της Βαρκελώνης, μια
λαϊκή συνοικία κοντά στη θάλασσα. Το σχολείο ­ Γυμνάσιο και Λύκειο ­ έχει το
όνομα ενός πολύ γνωστού Καταλανού ποιητή, ο οποίος ήταν φύλακας στο λιμάνι κι
έγραψε υπέροχα ποιήματα για τη θάλασσα και τους φτωχούς μεροκαματιάρηδες που
δουλεύουν σ’ αυτήν.

Το κουδούνι, για την τρίτη ώρα, έχει χτυπήσει εδώ και 5 λεπτά και ο καθηγητής
Λατινικών, που από φέτος έχει αρχίσει να μαθαίνει και Αρχαία Ελληνικά, μας
υποδέχεται στην τάξη του. Τα παιδιά του δεύτερου τμήματος της Α’ Λυκείου
κρυφογελάνε και διστάζουν να απαντήσουν στις ερωτήσεις μας. Είναι βέβαια και
αρκετά μπερδεμένα, καθώς φέτος είναι χρονιά εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης στην
Ισπανία. Σ’ ένα θέμα, πάντως, συμφωνούν όλα: Διαφωνούν με το καινούργιο
σύστημα και προτιμούν «να γυρίσουμε στο παλιό».

«Το καινούργιο σύστημα», μας εξηγεί η διευθύντρια του σχολείου Μαρία Λουίζα
Πενέλας, «δημιουργεί μαθήματα επιλογής. Δηλαδή, ενώ μέχρι τώρα όλα τα σχολεία
δίδασκαν τα ίδια μαθήματα, από φέτος καθιερώνονται 6 βασικά, που είναι ίδια
παντού, και τα υπόλοιπα 6 είναι επιλογής. Κάθε σχολείο δηλαδή αποφασίζει ποια
θα είναι τα δευτερεύοντα».

Ο ΣΥΝΑΓΩΝΙΣΜΟΣ

Αυτή ακριβώς φαίνεται να είναι και η διαφωνία των μαθητών. «Σε λαϊκές
συνοικίες, όπως η δική μας», λέει η Πιλάρ που φαίνεται να είναι το δυναμικό
στοιχείο της τάξης, «τα δευτερεύοντα μαθήματα μπορεί να είναι ξυλουργική ή
μηχανική, γιατί όλοι μας ανησυχούμε αν θα έχουμε αύριο δουλειά. Όμως στα
“καλά” σχολεία όλα τα μαθήματα έχουν να κάνουν με αυτά που δίνουν τα
Πανεπιστήμια. Και ρωτάω: πώς μπορώ τώρα εγώ να συναγωνιστώ ένα παιδί που έχει
κάνει αυτά τα μαθήματα;».

Τα λόγια της Πιλάρ φαίνεται να αγγίζουν ένα ευαίσθητο σημείο των μαθητών.
«Αυτό το σύστημα δεν δίνει ίσες ευκαιρίες σε όλους», σπεύδει να πάρει τον λόγο
ο Χοσέ. «Υπάρχουν σχολεία που προετοιμάζουν καλύτερα τους μαθητές και άρα
αυτοί έχουν μεγαλύτερη πρόσβαση στα Πανεπιστήμια. Τι μπορώ να κάνω εγώ γι’ αυτό;».

Το Ινστιτούτο Παπασέι έχει 350 μαθητές και στο κάθε τμήμα υπάρχουν 25 με 30
μαθητές. Πώς είναι οι σχέσεις με τους καθηγητές; «Νομίζω ότι οι καθηγητές θα
έπρεπε να έχουν μια πιο προσωπική επαφή με τον μαθητή και να τον σέβονται
περισσότερο», λέει η Χριστίνα, για να συμπληρώσει από δίπλα της ο Λουίς
προκαλώντας τη γενική ευθυμία: «Υπάρχουν καθηγητές που σου μιλάνε στον ενικό
και είναι ξηγημένοι και υπάρχουν κάποιοι άλλοι που είναι… θεοπάλαβοι».

Ένα από τα βασικά προβλήματα που αναφέρουν τα παιδιά είναι η αγορά των βιβλίων
τους. Κοστίζουν περίπου 3.000 πεσέτες το ένα, αλλά αυτό δεν είναι το μόνο
αρνητικό. «Σου ζητεί ένα βιβλίο ο καθηγητής και ποτέ δεν το βρίσκεις όταν πας
να το αγοράσεις», λέει ο Ιγκνάθιο. «Έτσι αναγκάζεσαι να περιμένεις 2 και 3
εβδομάδες χωρίς βιβλίο και να μένεις πίσω στα μαθήματα». Πέρσι στην Ισπανία,
οι μαθητές διαδήλωσαν εναντίον αυτού του συστήματος αγοράς βιβλίων, καθώς και
εναντίον της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης. «Όμως, ποιος μας ακούει εμάς…»,
μουρμουρίζει η Πιλάρ.

Υπάρχει όμως και κάτι στο νέο σύστημα που ενοχλεί τους μαθητές. Καταργούνται
οι εξετάσεις του Σεπτεμβρίου για τους μετεξεταστέους.

ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

Έτσι, οι μαθητές πρέπει να περάσουν όλα τα μαθήματα τον Ιούνιο. Εάν μείνουν σε
περισσότερα από δύο είναι αναγκασμένοι να επαναλάβουν την τάξη. Η αναφορά και
μόνο του ζητήματος, ξεσηκώνει θύελλα αντιδράσεων από τα παιδιά. «Δεν μπορώ να
καταλάβω ποιος σκέφτηκε ότι αυτό θα μας βοηθήσει», λέει ο Χοσέ, εκλεγμένος
εκπρόσωπος της τάξης. «Τώρα αυτό θα βοηθήσει την εκμάθηση ή την παπαγαλία;»

Ύστερα απ’ όλα αυτά, όταν ρωτάω τα παιδιά εάν μπορούν να εκφρασθούν
δημιουργικά μέσα από το σχολείο, με κοιτούν σαν να κατέβηκα μόλις από
διαστημόπλοιο. Μια ανάλογη έκφραση παίρνουν όμως και όταν ρωτάω για τα
φροντιστήρια.

Τι είναι αυτά; ρωτάνε. Και όταν τους εξηγώ όχι μόνο το τι είναι, αλλά και τη
διάσταση που έχουν στην Ελλάδα, αρχίζουν οι συναδελφικές παραινέσεις προς τους
συνομηλίκους τους στη χώρα μας: «Μα καλά, πώς αντέχουν τόσες ώρες μάθημα»,
«Δεν είναι ακριβά; Ποιος πληρώνει;» και τέτοια.

Στην ερώτηση εάν έχουν επιλέξει το επάγγελμα που θα ήθελαν να ακολουθήσουν,
απαντούν περίπου οι μισοί. Ο Χούλιο θέλει να γίνει δημοσιογράφος, η Ινές
νηπιαγωγός, η Κάρμεν ψυχολόγος. «Ναι, καλά κι εγώ θα γίνω αστροναύτης»,
σχολιάζει η δαιμόνια Πιλάρ, για να γελάσουν όλοι, αλλά και να συμφωνήσουν μαζί
της. «Παιδιά, πιστεύετε ότι θα καταφέρετε να υλοποιήσετε τα όνειρά σας;». Τα
πρόσωπα σοβαρεύουν. «Μπα, μάλλον όχι», ψιθυρίζουν οι περισσότεροι. «Δεν
βλέπεις τι γίνεται με την ανεργία;».

Κάποιο μήνυμα για τους Έλληνες μαθητές της Α’ Λυκείου; Πετάγεται, ποιος άλλος,
η Πιλάρ: «Συναγωνιστές, κρατάτε γερά, μέχρι να συναντηθούμε…». Γέλια. Κουδούνι.

ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ της αξιολόγησης των μαθητών άλλαξε σημαντικά με τη νέα εκπαιδευτική
μεταρρύθμιση που εφαρμόζεται από φέτος και αποτελεί ακόμα πρόκληση για πολλούς
καθηγητές. Καθώς το σύστημα προβλέπει «συνεχή αξιολόγηση», δεν είναι σπάνια τα
ξαφνικά διαγωνίσματα. Στην αρχή όμως κάθε τριμήνου γίνονται προγραμματισμένα
διαγωνίσματα, ενώ τα τελικά γίνονται τον Ιούνιο.

Από φέτος, όσοι έχουν μείνει σε περισσότερα από δύο μαθήματα δεν έχουν το
δικαίωμα να τα ξαναδώσουν τον Σεπτέμβριο αλλά παρακολουθούν την ίδια τάξη. Με
το καινούργιο σύστημα, οι μαθητές μπορούν να επαναλάβουν την ίδια τάξη μόνο
μια φορά, ενώ σύμφωνα με το παλιό, την επαναλάμβαναν όσες φορές χρειαζόταν
μέχρι να την περάσουν.

Όπως παρατηρεί ο μορφωτικός ακόλουθος της ισπανικής πρεσβείας στην Αθήνα Ραούλ
Μαέστρο Κασάδο, «το περιεχόμενο των εξετάσεων και ο τρόπος βαθμολόγησης έχουν
αλλάξει σημαντικά. Δίνεται πολύ περισσότερη έμφαση στις πρακτικές γνώσεις και
στις ικανότητες των μαθητών να σέβονται το περιβάλλον, τους συνανθρώπους τους,
να μπορούν να λειτουργούν μέσα στην κοινωνία και να κατανοούν τη θέση τους ως πολίτες».

Παλαιότερα, ίσχυε και στην Ισπανία η συστέγαση σχολείων, που δημιουργούσε
πρωινά και απογευματινά. Σήμερα, όμως, σε ποσοστό 90% τα ισπανικά σχολεία
έχουν πρωινά μαθήματα, ενώ κάποια σχολεία έχουν και απογευματινά μαθήματα,
συνήθως για ενηλίκους που θα ήθελαν να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους και δεν
είχαν την ευκαιρία όταν ήταν έφηβοι.

Κάθε σχολείο έχει σχολικό συμβούλιο στο οποίο συμμετέχουν ο διευθυντής, ο
υπεύθυνος σπουδών, καθηγητές, γονείς και μαθητές.

Συνεδριάζει συχνά και ασχολείται με θέματα λειτουργίας του σχολείου,
συμπεριλαμβανομένου της εκλογής του διευθυντή και των οικονομικών ζητημάτων.
Δεν ασχολείται με αυστηρά παιδαγωγικά θέματα, τα οποία είναι αποκλειστική
αρμοδιότητα του Συμβουλίου Καθηγητών. Για την είσοδο των μαθητών στα
Πανεπιστήμια υπάρχουν γενικές εξετάσεις, οι οποίες ονομάζονται «Σελεκτιβιδάδ».
Συνυπολογίζονται σ’ αυτές και οι βαθμοί των τεσσάρων τελευταίων τάξεων.

Το υπουργείο Παιδείας ανακοινώνει τον αριθμό των κενών θέσεων στα διάφορα
Πανεπιστήμια ή Πολυτεχνεία και ύστερα από συζητήσεις με αρμόδιους φορείς
αποφασίζεται ποιος θα είναι ο αριθμός των εισακτέων. Όπως είναι ευνόητο, για
την είσοδο σε ορισμένες σχολές απαιτείται ιδιαίτερα υψηλή βαθμολογία. Η
φοίτηση στα δημόσια Πανεπιστήμια είναι δωρεάν, αν και οι φοιτητές πληρώνουν
κάποιο ποσό για έγγραφη.

Στην Ισπανία υπάρχουν 46 κρατικά και 9 ιδιωτικά Πανεπιστήμια. Το ακαδημαϊκό
έτος ’93-’94 μπήκαν στα Πανεπιστήμια 1.371.010 νέοι, ενώ την περίοδο ’95-’96 ο
αριθμός τους ανήλθε σε 1.500.000.

Μαρία Λουίζα Πενέλας: «Οι εκπαιδευτικοί δεν είναι ευχαριστημένοι από τις αλλαγές του υπουργείου Παιδείας»

Η ΜΑΡΙΑ Λουίζα Πενέλας είναι καθηγήτρια Βιολογίας και διευθύντρια του
Ινστιτούτου Χοάν Σαλβάρ Παπασέι. Παραδέχεται ότι η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση
έχει προκαλέσει σύγχυση στους μαθητές. «Βρίσκω θετικό ότι πλέον είναι
υποχρεωτική η φοίτηση μέχρι τα 16 χρόνια και όχι έως τα 14, όπως ίσχυε μέχρι
τώρα», λέει.

Τα υποχρεωτικά μαθήματα στα Γυμνάσια και τα Λύκεια της Ισπανίας είναι:
Ισπανικά (στην περίπτωση της Καταλωνίας και Καταλανικά), Μαθηματικά, Βιολογία
– Χημεία, Ιστορία, Φιλολογία και ξένη γλώσσα (συνήθως Αγγλικά). Όσο για τα
δευτερεύοντα, τα οποία κάθε σχολείο αποφασίζει μόνο του, θεωρεί ότι «είναι
λίγο ξεκομμένα από τα κυρίως μαθήματα. Νομίζω ότι θα έπρεπε να υπάρχει μια
μεγαλύτερη συνοχή, μια μεγαλύτερη ισορροπία μεταξύ θεωρητικών και πρακτικών».

Φέτος συμπληρώνει 30 χρόνια διδασκαλίας και αρκετά χρόνια έντονης
συνδικαλιστικής δραστηριότητας. «Οι εκπαιδευτικοί δεν είναι ικανοποιημένοι από
τις αλλαγές του υπουργείου Παιδείας. Μας άλλαξαν το σύστημα εργασίας, άρχισε η
σχολική χρονιά νωρίτερα, δουλεύουμε σαφώς περισσότερο, αλλά χωρίς επιπλέον
χρηματικές απολαβές».

Τη χρονιά που πέρασε, η κυβέρνηση αποφάσισε να παγώσει τους μισθούς των
εκπαιδευτικών. «Συνήθως οι δημόσιοι υπάλληλοι παίρνουν αύξηση ανάλογη με τον
πληθωρισμό». Υπήρξε σκέψη για απεργία διαρκείας; «Όχι. Μόνο μία ημέρα κάναμε
προειδοποιητική απεργία». Για φέτος, τι προβλέπεται; «Αύξηση περίπου 2%.
Τίποτα περισσότερο».