Ένα πούλμαν γεμάτο σύριγγες και θλίψη

Οι ευκαιρίες απομάκρυνσης από τον κόσμο των ναρκωτικών είναι πολλές. Και όχι
μόνο για τους νέους χρήστες. Αρκεί να μην τραβήξουν το χέρι τους τη στιγμή που
κάποιος προσπαθεί να τους σώσει. Κανείς δεν έχει την απαίτηση από τους
τοξικομανείς να απεξαρτηθούν από τη μία στιγμή στην άλλη. Τους δίνουν όμως τα
εφόδια για να πάρουν μόνοι τους την απόφαση. Αρκεί, όταν την πάρουν, να
πετάξουν στα σκουπίδια ό,τι έχει σχέση με το παρελθόν…

Ο ΔΡΟΜΟΣ, αν και βρισκόταν στο κέντρο της Γενεύης, ήταν έρημος και μάλλον
σκοτεινός. Στις 8 ακριβώς, θα στάθμευε σε κάποιο σημείο του ένα λεωφορείο, το
οποίο θα μπορούσε να αποτελεί και ένα από τα αξιοθέατα της πόλης.

Το τροχόσπιτο με τις σύριγγες βρίσκεται όλες τις ημέρες του χρόνου στα ίδια σημεία

Έφθασα εκεί νωρίτερα και άρχισα να ψάχνω με αγωνία. Δεν ήξερα πώς ακριβώς ήταν
αυτό που αναζητούσα. Το μόνο που γνώριζα ήταν ότι κάποιο λεωφορείο σταθμεύει
επί δύο ώρες εκεί και δίνει σύριγγες δωρεάν στους τοξικομανείς. Δεν ήξερα αν
θα ήταν φωτισμένο, αν όλα αυτά γίνονται στα κρυφά, τίποτε…

Ήταν όμως εκεί στην ώρα του. Φωτισμένο, πίσω ακριβώς από τον κεντρικό σταθμό
της πόλης. Δεν ήταν ακριβώς λεωφορείο, αλλά ένα μεγάλο αυτοκινούμενο
τροχόσπιτο. Κατέβασε τη σκάλα του και αμέσως σχηματίστηκε μια μικρή ουρά.
Ήρεμα, όπως συμβαίνει σε όλες τις ουρές που σχηματίζουν οι Ελβετοί, περίμενε
καθένας τη σειρά του για να πάρει αυτά που ήθελε.

ΚΑΙ ΠΡΟΦΥΛΑΚΤΙΚΑ

Η κίνηση αυτή της δωρεάν χορήγησης συριγγών και προφυλακτικών εντάσσεται στο
πλαίσιο της προσπάθειας πρόληψης της μετάδοσης του AIDS. Υπεύθυνοι του
προγράμματος είναι ιδιώτες, αλλά επιδοτούνται από το κράτος. Κάθε ημέρα, ακόμη
και τα Χριστούγεννα, ξεκινάει το δρομολόγιο στις 5 το απόγευμα. Επί τρεις
περίπου ώρες στέκεται σταθμευμένο σ’ ένα σημείο της πόλης, όπου γίνεται η
μεγάλη διακίνηση ηρωίνης και από τις 8 έως τις 10 το βράδυ μεταφέρεται πίσω
από τον σταθμό, όπου διακινείται η κοκαΐνη.

Πλησιάζω στη δεύτερη είσοδο του οχήματος. Η Πασκάλ, μία νεαρή Ελβετίδα, κάνει
κάποιες δουλειές στο εσωτερικό. Της εξηγώ τι θέλω και με καλεί να περάσω μέσα.
Ανέβηκα χωρίς να γυρίσω να κοιτάξω τους «πελάτες» που εξυπηρετούσε εκείνη τη
στιγμή ο Πιερ-Αλέν. Η Πασκάλ με οδήγησε στο σαλόνι του τροχόσπιτου, εκεί όπου
πολλές φορές κάθονται και κουβεντιάζουν με τους τοξικομανείς, όταν εκείνοι
έχουν ανάγκη να επικοινωνήσουν με κάποιον. «Συνήθως», μου λέει η κοπέλα,
«είναι βιαστικοί. Έχουν μόλις αγοράσει το ναρκωτικό, παίρνουν τη σύριγγα και
σπεύδουν να βρουν χώρο για να κάνουν την ένεση».

Οι πιο πολλοί που ήρθαν εκείνο το βράδυ ήταν γνωστοί των δύο νεαρών, οι οποίοι
αποτελούσαν το πλήρωμα του περίεργου τροχόσπιτου. Οι περισσότεροι είναι
συνήθως άνδρες. Στατιστικά οι γυναίκες είναι λιγότερες από το 1/3 των πελατών.
Το πρόγραμμα ξεκίνησε πριν από έξι χρόνια σε κάποια καντόνια της Ελβετίας.
Στην αρχή οι δυσκολίες ήταν πολλές. Οι τοξικομανείς έβλεπαν με καχυποψία το
λεωφορείο, ενώ παράλληλα η Αστυνομία τούς κυνηγούσε, δεν τους επέτρεπε να παρκάρουν.

«Νόμιζαν ότι προωθούμε τη χρήση ναρκωτικών», λέει η Πασκάλ. «Ευτυχώς τώρα
συνεργάζονται μαζί μας», προσθέτει ο Πιερ-Αλέν, κάποια στιγμή που δεν υπάρχει
πελάτης και κουβεντιάζουμε και οι τρεις. Οι άνθρωποι που μπαίνουν κάθε ημέρα
στο λεωφορείο είναι, κατά μέσον όρο, 60-70.

«Αντιμετωπίζετε κινδύνους;» τους ρωτάω. «Όχι. Δεν μας έχει συμβεί ποτέ τίποτε.
Άλλωστε εδώ δεν έχουμε χρήματα για να επιχειρήσουν να μας ληστέψουν. Ξέρουν
ότι σκοπός μας είναι να τους βοηθήσουμε».

Οι δύο νεαροί καλωσορίζουν έναν – έναν που ανεβαίνει τη σκάλα, όπως κάνει κάθε
ευγενής υπάλληλος καταστήματος. Και τους δίνουν ό,τι θέλουν υπό έναν όρο: να
επιστρέφουν εκεί τις χρησιμοποιημένες σύριγγες. Αναλόγως με τον αριθμό των
χρησιμοποιημένων που επιστρέφουν, παίρνουν δύο καινούργιες παραπάνω. Αν δεν
επιστρέψουν καμία, παίρνουν μόνο δύο. Αν φέρουν πίσω τέσσερις, παίρνουν έξι.

Αυτό είναι και το μόνο ζήτημα που αναγκάζει τους δύο νέους να κάνουν
παρατήρηση στους τοξικομανείς. «Πού είναι οι παλιές; Γιατί δεν τις φέρατε;»
ερωτούν αυστηρά. Καθένας έχει τη δική του δικαιολογία. Όλοι, πάντως, επιμένουν
ότι τις πέταξαν κάπου όπου δεν υπάρχει κίνδυνος να τις βρει κάποιος και να τις χρησιμοποιήσει.

ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΥΝ ΤΙΣ ΠΑΛΙΕΣ

«Κάποιοι έρχονται και παίρνουν μαζεμένες 200, 300, αφού προηγουμένως μας
δώσουν πίσω τις παλιές. Το ρεκόρ κατέχει ένας τοξικομανής που μας έφερε πίσω
1.250 και πήρε 1.252!» αφηγούνται τα δύο παιδιά, προσπαθώντας να θυμηθούν και
κάποια ευτράπελα. Γιατί συνήθως η δουλειά που κάνουν τους γεμίζει θλίψη.
Κυρίως όταν ανεβαίνουν τη σκάλα 15χρονα παιδιά…

Εκείνη τη στιγμή μπήκε μέσα βιαστικά μια πολύ όμορφη και πρόσχαρη κοπέλα.
Μιλούσε δυνατά, ζητούσε αυτά που ήθελε, σαν να βρισκόταν σε φαστφουντάδικο.
«Αποκλείεται να τα θέλει για τον εαυτό της», παρατηρώ με βεβαιότητα, όταν πια
έχει τελειώσει η συναλλαγή και έχει φύγει. «Κάνεις λάθος», μου απαντούν και οι
δύο. «Έπρεπε να την έβλεπες πώς ήταν όταν ήρθε στην αρχή. Σε κακό χάλι. Δεν
έβγαινε η φωνή της. Τώρα φαίνεται πως βρήκε τη δόση της και ήταν χαρούμενη.
Όλοι πριν βρουν τα ναρκωτικά είναι χάλια. Η αγωνία για την αναζήτηση είναι
εμφανής στο πρόσωπό τους. Μόλις τα βρουν είναι μια χαρά. Δεν φαίνονται καν ότι
είναι τοξικομανείς», μου εξηγούν. Ένας μελαψός άνδρας γύρω στα 35 έχει όρεξη
για κουβέντα. Συζητάει με την Πασκάλ σε πολύ φιλικό τόνο, καθώς εκείνη του
δίνει τις σύριγγες και όλα τα άλλα απαραίτητα. Βαμβάκια, μια ουσία που
αραιώνει το ναρκωτικό, αλουμινόχαρτο και άλλα. Βλέπει όμως πίσω του έναν ξανθό
νεαρό να αδημονεί. Έτσι, χαιρετάει βιαστικά και φεύγει. «Θα τα πούμε αύριο…».

ΕΝΔΕΚΑ χρόνια νωρίτερα μία ορθόδοξη Ελβετίδα μοναχή, η Μητέρα Σοφία, 37 ετών
τότε, τρέχει νύχτα-μέρα στους δρόμους της Λωζάννης, προσφέροντας φροντίδα και
αγάπη στους περιθωριακούς. Η βοήθεια στους τοξικομανείς γίνεται σκοπός της
ζωής της. Αντιδράει εγγράφως και εμπράκτως σε οποιαδήποτε πρόταση για
κατάργηση των κρατικών προγραμμάτων που έχουν σχέση με τη χορήγηση ναρκωτικών.

«Η άρνησή μου», έλεγε πρόσφατα λίγο καιρό πριν πεθάνει από καρκίνο στα 47 της
χρόνια, «οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι αυτές οι προτάσεις προέρχονται από
ρατσιστές που δεν αντιλαμβάνονται ότι τα ναρκωτικά αποτελούν μεγάλο πρόβλημα
της κοινωνίας».

Το 1991, η Μητέρα Σοφία κατόρθωσε, με τη βοήθεια πολλών και κυρίως με την
υποστήριξη ­ οικονομική και ηθική ­ του Μητροπολίτη Ελβετίας Δαμασκηνού, να
δημιουργήσει ένα ίδρυμα «Το αλεξίπτωτο», όπου βρήκαν στέγη, περίθαλψη και
θαλπωρή οι τοξικομανείς της Λωζάννης. Από τότε, μέχρι τον θάνατό της, βοήθησε
περισσότερα από 18.000 άτομα, πείθοντας με τη δική της συμπαράσταση πολλούς
τοξικομανείς να απεξαρτηθούν.

«Η σύγχρονη αντιμετώπιση των ναρκωτικών είναι και πρέπει να είναι μία από τις
προτεραιότητες της Εκκλησίας», τονίζει ο Μητροπολίτης Ελβετίας. «Γι’ αυτό
είναι αδύνατον εμείς, ως Ορθόδοξη Εκκλησία στην Ελβετία, να μείνουμε αμέτοχοι
ευθύνης και έναντι του σπουδαίου αυτού κοινωνικού προβλήματος που μαστίζει τη
σύγχρονη κοινωνία. Πέρα από τις κατευθύνσεις που δώσαμε στα ενοριακά μας
κέντρα, αφιερώσαμε μία μοναχή, τη Μητέρα Σοφία, στην ιερή διακονία των
τοξικομανών.

Άλλωστε πιστεύουμε πως η Εκκλησία πρέπει να συμπαρίσταται σε ό,τι η ιατρική
επιστήμη θεωρεί απαραίτητο για έναν ασθενή. Και οι τοξικομανείς είναι κατ’
εξοχήν ασθενείς», καταλήγει ο κ. Δαμασκηνός. Για τη φιλανθρωπική δραστηριότητά
της η Ελβετίδα μοναχή, η μόνη μοναχή της Μητρόπολης Ελβετίας, η οποία βεβαίως
δεν έμενε σε μοναστήρι, αλλά γύριζε στους δρόμους προκειμένου να δώσει ζωή σε
όσους είχαν ανάγκη, τιμήθηκε ­ εν ζωή ευτυχώς ­ με το βραβείο
Αντέλ-Ντουτβάιλερ, που απονέμεται κάθε χρόνο στην Ελβετία, σε άτομα τα οποία
διακρίνονται σε κοινωνικούς αγώνες.

Σήμερα, έναν χρόνο μετά τον θάνατό της, το ίδρυμά της εξακολουθεί να
λειτουργεί, όπως ακριβώς εκείνη θα ήθελε.

Η ψυχίατρος Μαρίνα Κροκάρ, διευθύντρια της κλινικής στην οποία υπάγονται τα προγράμματα τοξικομανίας και αλκοολισμού

ΓΟΝΕΙΣ μικρών παιδιών αποτελούν το ένα τρίτο των τοξικομανών στην Ελβετία,
όπως προκύπτει από τα στατιστικά στοιχεία, ενώ από τα 7.000.000 των Ελβετών
κατοίκων, 30.000 κάνουν χρήση ηρωίνης και κοκαΐνης. Ωστόσο, ο αριθμός των
κοκαϊνομανών δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί επακριβώς, καθώς ­ όπως
συμβαίνει σε όλες τις χώρες ­ αυτοί ανήκουν στα υψηλότερα οικονομικά στρώματα
της κοινωνίας και δεν δηλώνουν πουθενά το πρόβλημά τους.

Πάντως, το 70% των τοξικομανών τελεί υπό παρακολούθηση στα διάφορα προγράμματα
για τα οποία είναι υπεύθυνη μια μεικτή επιτροπή, η οποία έχει συσταθεί από το
1986.

Η επιτροπή αυτή, η οποία αποτελείται από γιατρούς, δικαστές, αστυνομικούς και
εκπροσώπους της πολιτείας, αποφασίζει για την πολιτική που εφαρμόζεται στον
τομέα των ναρκωτικών.

Παρ’ όλα αυτά, το κάθε καντόνι αποφασίζει μόνο του για την τακτική που θα
ακολουθήσει, με αποτέλεσμα να σημειώνονται τεράστιες διαφορές μεταξύ των
γερμανόφωνων καντονιών και κάποιων πολύ συντηρητικών γαλλόφωνων.

Στη Βέρνη και τη Ζυρίχη, για παράδειγμα, τα πράγματα είναι πολύ πιο χαλαρά και
πιο προοδευτικά. Ακόμη και στα προγράμματα χορήγησης ηρωίνης όλοι όσοι είναι
εγγεγραμμένοι παίρνουν ένα μικρό επίδομα, το οποίο ίσως αποτελεί ένα παραπάνω
κίνητρο.

Αντίθετα σε πέντε από τα 23 καντόνια, όπου επικρατεί πιο αυστηρή νοοτροπία,
όπως είναι το Φριμπούρ και το Νεσατέλ, δεν υπάρχουν καθόλου προγράμματα ηρωίνης.

«Στη Γενεύη ακολουθείται η μέση οδός, που μάλλον αντιπροσωπεύει τον μέσο όρο»,
μας ενημερώνει η ψυχίατρος Μαρίνα Κροκάρ, μια πολύ όμορφη νέα γυναίκα, η οποία
είναι διευθύντρια της κλινικής στην οποία υπάγεται το πρόγραμμα. «Το πρόγραμμα
ηρωίνης λειτουργεί μεν, αλλά δεν έχει πληρότητα ­ από τις 40 προβλεπόμενες
θέσεις έχουν καλυφθεί οι 29 ­ και, παράλληλα, δεν επιδοτούνται οι τοξικομανείς
που το παρακολουθούν», προσθέτει.

Από τους 400.000 κατοίκους αυτής της τόσο πολυσύχναστης ελβετικής πόλης,
κάνουν χρήση ηρωίνης και κοκαΐνης 2.500. Από αυτούς, οι 900 περνούν κάθε ημέρα
από τα διάφορα προγράμματα, που αφορούν είτε ψυχολογική υποστήριξη είτε
χορήγηση μεθαδόνης ή ηρωίνης είτε, τέλος, αποτοξίνωση.

Στα πέντε κρατικά κέντρα υποστήριξης τοξικομανών εργάζονται 100 άτομα ­
γιατροί, κοινωνικοί λειτουργοί, νοσοκόμοι ­ ενώ υπάρχουν και κέντρα άμεσης
βοήθειας για περιπτώσεις υπερβολικής δόσης ή ό,τι άλλο χρήζει άμεσης
επέμβασης. Οι έγκυοι γυναίκες, καθώς και οι νέοι γονείς, τυγχάνουν μεγαλύτερης
μέριμνας, αφού γι’ αυτούς καταβάλλονται υπερπροσπάθειες ώστε να «βγουν» κάποια
στιγμή από τον κόσμο των ναρκωτικών.

Η όλη επιχείρηση φροντίδας των τοξικομανών τελεί υπό την επίβλεψη της Κλινικής
Τοξικολογίας και Αλκοολισμού της Γενεύης, επικεφαλής της οποίας είναι η
γιατρός Ανί Μινό, μέλος της μεικτής επιτροπής που προαναφέραμε.

«ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ η γνώμη σας για το πρόγραμμα της μεθαδόνης», ερωτώ τον υπεύθυνο
του ξενοδοχείου, προσπαθώντας να του πιάσω κουβέντα για το θέμα των ναρκωτικών.

«Η μεθαδόνη έσωσε τους ναρκομανείς», μου απαντά αιφνιδιασμένος από την
ερώτηση. Και προσθέτει: «Γιατί ρωτάτε; Εσείς δεν το ξέρετε;». Ένας νεαρός, που
εργάζεται στη ρεσεψιόν, πλησιάζει να ρωτήσει κάτι και διακόπτει τη συζήτηση.
Δεν παρακολουθώ τι λένε, αλλά σε λίγο αντιλαμβάνομαι πως και οι δύο
απευθύνονται σε μένα.

«Ο Κριστόφ», μου λέει ο υπεύθυνος δείχνοντάς μου τον νεαρό, «είναι εδώ και
κάποιους μήνες σε πρόγραμμα μεθαδόνης». «Ναι, είναι αλήθεια», προσθέτει ο
Κριστόφ, χαμογελώντας ικανοποιημένος και αρχίζει, χωρίς δισταγμό, να μου
αφηγείται την ιστορία του.

«Χωρίς να καταλάβω πώς, έμπλεξα με την ηρωίνη. Εγκατέλειψα τις σπουδές μου, το
σπίτι μου, έγινα σωστό ράκος. Κάποια στιγμή με βρήκε στον δρόμο μια κοινωνική
λειτουργός και με έπεισε να πάω σ’ ένα πρόγραμμα, όπου παρείχαν στους
ναρκομανείς ψυχολογική στήριξη. Εκεί ασχολήθηκαν πολύ μαζί μου, συζήτησαν με
την οικογένειά μου και σιγά σιγά με έπεισαν να δοκιμάσω τη μεθαδόνη. Ύστερα
από λίγο δεν ξαναπήρα ηρωίνη και είδα μόνος μου τη διαφορά. Έγινα άλλος
άνθρωπος. Παράλληλα, ευτυχώς, με βοήθησαν να βρω δουλειά και μόλις αποτοξινωθώ
τελείως θα συνεχίσω τις σπουδές μου».

Διηγήθηκα το περιστατικό στη γιατρό Κροκάρ, τη διευθύντρια της Κλινικής της
Γενεύης που έχει ως αντικείμενο τα προγράμματα για τους ναρκομανείς. «Έτσι
είναι», μου απάντησε, «όσοι παίρνουν μεθαδόνη μπορούν να εργαστούν κανονικά.
Μπορούν ακόμη και να οδηγήσουν. Δεν τους αφαιρείται η άδεια οδήγησης, όπως
γίνεται με τους ηρωινομανείς».

Η μεθαδόνη χορηγείται από το ελβετικό κράτος από το 1989. Πολλοί γιατροί,
όμως, έδιναν ιδιωτικά μεθαδόνη από το 1976. Στα κρατικά προγράμματα οι
τοξικομανείς πηγαίνουν κάθε ημέρα στα ειδικά κέντρα, όπου τους δίνουν τη
μεθαδόνη. Το Σαββατοκύριακο δεν είναι υποχρεωμένοι να μετακινηθούν, καθώς από
την Παρασκευή τούς δίνουν μαζί τους τις δόσεις δύο ημερών. Σιγά σιγά όμως και
αφού σταθεροποιηθούν και ξεπεράσουν τον κίνδυνο να ξαναπέσουν στην ηρωίνη,
μπορούν να προμηθευτούν τη μεθαδόνη από συνεργαζόμενα με το Δημόσιο φαρμακεία,
δωρεάν. Η θεραπεία μεθαδόνης, βεβαίως, εφαρμόζεται παράλληλα με ψυχιατρική
παρακολούθηση, που θεωρείται πολύ σημαντική προκειμένου να επιτευχθεί κάποια
στιγμή ο στόχος της αποτοξίνωσης.