Κρατήσαμε στη Βαρκελώνη το… χρυσό μετάλλιο

Η κυρία που πρωταγωνιστεί στη διαφήμιση της ισπανικής τηλεόρασης είναι
ηλικιωμένη, Ελληνίδα και εμφανώς νευριασμένη. «Πρώτα μας πήραν τα αρχαία μας»,
λέει στα ελληνικά. «Μετά μας πήραν τις Ολυμπιάδες μας. Τώρα θέλουν να μας
πάρουν και το γιαούρτι μας», καταλήγει κλείνοντας με θυμό τη λουλακί πόρτα,
για να ακολουθήσει μια ανδρική φωνή που διαφημίζει κάποια μάρκα γιαουρτιού ως
τον «τελευταίο ελληνικό θησαυρό».

Οι Ολυμπιάδες είναι ένα αγαπημένο θέμα των Ισπανών και ιδιαίτερα των
Καταλανών, όχι μόνο γιατί πρόεδρος της ΔΟΕ είναι ένας «δικός» τους άνθρωπος, ο
Χουάν Αντόνιο Σάμαρανκ, αλλά γιατί οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 1992 βοήθησαν στο
να μεταμορφωθεί η Βαρκελώνη σε μια υπέροχη πόλη και παραμένουν ένα διαρκές
σημείο αναφοράς.

Ο ταξιτζής που με μεταφέρει από το αεροδρόμιο στο ξενοδοχείο μού εξηγεί ότι
φτιάχτηκαν πολλοί νέοι δρόμοι για τους Ολυμπιακούς, με αποτέλεσμα ύστερα από
τους Αγώνες, σε μια κεντρική οδική αρτηρία να μειωθεί τόσο η κίνηση ώστε να
πλατύνουν το πεζοδρόμιο μεταξύ των δύο λωρίδων και να φυτέψουν και άλλα
δένδρα! «Άσε τις τηλεπικοινωνίες», προσθέτει. «Πριν από τους Ολυμπιακούς
περιμέναμε 2 και 3 μήνες για να βάλουμε τηλέφωνο. Τώρα, η αρμόδια υπηρεσία
υπόσχεται ότι εάν το τηλέφωνο δεν τοποθετηθεί μέσα σε 24 ώρες, η σύνδεση
γίνεται δωρεάν!»

ΟΜΟΦΩΝΙΑ

Τα φαρδιά πεζοδρόμια στην Ντιαγκονάλ είναι γεμάτα κόσμο, πολλοί έχουν βγάλει
βόλτα τον σκύλο τους, οι ποδηλάτες περνούν από τις ειδικά διαμορφωμένες
λωρίδες και οι ηλικιωμένοι ξεκουράζονται κάτω από τα δένδρα. Τα καφέ γύρω από
τη Ράμπλας σφύζουν από ζωή, οι βιτρίνες των καταστημάτων στην Πασέιγ ντε
Γκράσια συναγωνίζονται σε πρωτοτυπία, τα μπαρ στο Εϊξάμπλ και το λιμάνι
προσφέρουν όλα τα μουσικά είδη και τα πάρκα του Γκαουντί και του Μιρό
παραμένουν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των τουριστών.

Όσο κι αν έψαξα, δεν βρήκα ούτε έναν στην πρωτεύουσα της Καταλωνίας να έχει
άσχημες αναμνήσεις από τους Ολυμπιακούς, παράπονα ή αντιρρήσεις για τα όσα
ακολούθησαν, για τον τρόπο με τον οποίο άλλαξε ριζικά η πόλη.

«Οι Ολυμπιακοί τελείωσαν, οι αθλητές γύρισαν στις χώρες τους, αλλά εμείς
κρατήσαμε στη Βαρκελώνη το χρυσό μετάλλιο», λέει περήφανα η Ινές, καθώς
περπατάμε στο πάρκο του Γκαουντί.

«Ο καλύτερος προπαγανδιστής της Βαρκελώνης είναι οι ίδιοι οι πολίτες της», θα
μου πει ένα ζεστό Οκτωβριάτικο απόγευμα, ο Ραϊμόν Μαρτίνες Φράιλε, γενικός
διευθυντής Τουρισμού της Βαρκελώνης, μια υπηρεσία που δημιουργήθηκε λόγω της
ραγδαίας αύξησης των τουριστών μετά τους Ολυμπιακούς του 1992. «Η δουλειά μου
είναι να πουλήσω ένα προϊόν: τη Βαρκελώνη. Αλλά έχω δύο εκατομμύρια ανθρώπους
που δουλεύουν για μένα».

Η αύξηση του τουρισμού είναι εντυπωσιακή. Πέρσι επισκέφθηκαν τη Βαρκελώνη 6,5
εκατομμύρια τουρίστες, αριθμός διπλάσιος από τον αντίστοιχο του 1990. Για
φέτος, στόχος είναι τα 7 εκατομμύρια. «Αυτό είναι και το ανώτατο όριο»,
προσθέτει ο Μαρτίνες. «Μη νομίζετε ότι μπορούμε να φιλοξενήσουμε περισσότερους».

Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ

Ο τίτλος του βίντεο είναι «Η μεταμόρφωση μιας πόλης». Μέσα σε 10 λεπτά περνούν
μπροστά από τα μάτια μας οι περισσότερες από 30 γειτονιές της Βαρκελώνης που
άλλαξαν εντελώς μορφή: οικόπεδα που μετατράπηκαν σε ανισόπεδους κόμβους,
υποβαθμισμένες περιοχές που καλύφθηκαν με αθλητικές εγκαταστάσεις, η περιοχή
των σφαγείων που είναι σήμερα πάρκο τέχνης, οικόπεδα με μπάζα που έγιναν
πάρκα, το πριν και το μετά του λιμανιού, η ανέγερση των καινούργιων κτιρίων, η
δημιουργία των πολιτιστικών πάρκων και πολλές άλλες αλλαγές.

Η περιφερειακή λεωφόρος που βοήθησε στην αποσυμφόρηση των δρομων της πόλης, το
αεροδρόμιο, η επέκταση του μετρό, η δημιουργία του Ολυμπιακού χωριού και του
λιμανιού, λέει ο πολεοδόμος Γκιγιέρμο Θέλα, «έγιναν με στόχο κατ’ αρχήν να
διεξαχθούν οι αγώνες, αλλά κυρίως με τη σκέψη ότι θα ζήσουμε σ’ αυτή την πόλη
και την επομένη ημέρα και πολλά χρόνια μετά».

Η πόλη επί αρκετό καιρό «βρισκόταν στον αέρα». Παντού εργάτες έσκαβαν,
έχτιζαν, έκλειναν δρόμους, άνοιγαν καινούργιους. «Το βασικό μας μέλημα ήταν να
ενημερώνουμε συνεχώς τους πολίτες για όσα κάναμε και για τους τελικούς στόχους
μας», λέει ο αντιδήμαρχος Ενρικ Τρουνιό. «Επί 6 χρόνια κάναμε μια συνεχή
καμπάνια ενημέρωσης, ώστε ο κόσμος να μη δυσανασχετεί, αλλά να συμμετέχει και
να γνωρίζει επακριβώς ό,τι γίνεται. Τους δώσαμε τα ηθικά κίνητρα».

ΒΡΟΧΗ ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΕΩΝ

Δεν έλειψαν και τα υλικά κίνητρα. «Ντύστε τη Βαρκελώνη όμορφη», ήταν το
σύνθημα του δήμου το 1992 και σήμερα το 90% των σπιτιών που βρίσκονται στο
κέντρο της πόλης είναι ανακαινισμένα, με αφορμή τα οικονομικά κίνητρα που
δόθηκαν την περίοδο των Ολυμπιακών. Ο δήμος έκανε φορολογικές απαλλαγές σε
όσους έβαψαν και έφτιαξαν τις προσόψεις των κτιρίων τους, ενώ πολλά σπίτια
αναπαλαιώθηκαν με τη βοήθεια εταιρειών που προσφέρθηκαν ως σπόνσορες.

Μιγκέλ Τόρες. «Το Ίδρυμα κρατά ζωντανή την Ολυμπιακή κληρονομιά»

ΤΟ ΜΠΑΡΙ Γκότικ είναι η μεσαιωνική συνοικία της Βαρκελώνης, στο κέντρο της
πόλης. Το Δημαρχείο, ακριβώς απέναντι από το κτίριο της τοπικής κυβέρνησης της
Καταλωνίας, ανακαινίστηκε πρόσφατα. «Έχουμε τους λόγους μας», λέει ο
αντιδήμαρχος Ένρικ Τρουνιό. «Ετοιμαζόμαστε για το 2004». «Νομιζα ότι εμείς
ετοιμαζόμαστε για το 2004», λέω σαστισμένη. «Α, ξέρετε, εμείς σκοπεύουμε το
καλοκαίρι του 2004 να γίνουμε το κέντρο του κόσμου», προσθέτει ο κύριος
αντιδήμαρχος, χαμογελώντας. «Θέλουμε να διοργανώσουμε ένα Παγκόσμιο Φόρουμ
Πολιτισμού. Δεν πρέπει να χάσουμε τη δυναμική που μας έδωσε η Ολυμπιάδα τα
τελευταία πέντε χρόνια…».

Οι σημερινές πόλεις, η ειρήνη και ο πολιτισμός θα είναι τα κεντρικά θέματα του
Φόρουμ, που θα διαρκέσει 5 μήνες και θα φιλοξενήσει συναυλίες, εκθέσεις και
παραστάσεις από όλο τον κόσμο. «Οι Ολυμπιακοί Αγώνες είναι η μεγαλύτερη
καμπάνια προβολής που μπορεί να κάνει σήμερα μία πόλη», λέει ο κ. Τρουνιό,
μέλος της Οργανωτικής Επιτροπής των Αγώνων του ’92. «Είδαμε πόσα κερδίσαμε το
’92. Και αφού δεν μπορούμε να πάρουμε πάλι τους Ολυμπιακούς, θέλουμε να
κάνουμε κάτι εξίσου μεγαλεπήβολο».

«Βαρκελώνη για πάντα» ήταν το σύνθημα του δήμου για να ευαισθητοποιήσει τους
πολίτες της όχι μόνο πριν αλλά και μετά την Ολυμπιάδα. «Μία από τις
σημαντικότερες συνέπειες του ’92, που όμως δεν μπορεί να μετρηθεί με νούμερα»,
προσθέτει ο κ. Τρουνιό, «είναι ότι τώρα πια είμαστε εμείς οι ίδιοι
διαφορετικοί. Έχουμε περισσότερη αυτοπεποίθηση και λιγότερο φόβο για το
μέλλον, γι’ αυτό και επιζητούμε διαρκώς να αναλαμβάνουμε διεθνείς οργανώσεις».

Για να φθάσεις στην Γκαλέρια Ολύμπικα πρέπει να κάνεις τον γύρο του Ολυμπιακού
Σταδίου της Βαρκελώνης, που δεσπόζει στον λόφο του Μοντζουίκ. Μέσα, οι
επισκέπτες ­ που έρχονται κατά εκατοντάδες ­ βλέπουν φωτογραφίες από τους
Ολυμπιακούς του ’92, όργανα που χρησιμοποιήθηκαν στα αγωνίσματα, στολές από
την τελετή έναρξης και φόρμες των αθλητών. Φεύγοντας, μπορούν να αγοράσουν
κάθε είδους αναμνηστικά: από τη μασκότ αποτυπωμένη σε μπλούζες, φουλάρια,
τσάντες έως αφίσες και ακριβά αντικείμενα.

Το Ίδρυμα Ολυμπιακή Βαρκελώνη δημιουργήθηκε αμέσως μετά το τέλος της
Ολυμπιάδας, με κεφάλαιο τα περίπου 5 εκατομμύρια δολάρια που ήταν το κέρδος
από τους Αγώνες. Το Ίδρυμα δίνει υποτροφίες, διοργανώνει ημερίδες, σεμινάρια
και εκθέσεις, ενημερώνει για θέματα του Ολυμπιακού Κινήματος και, όπως λέει ο
πρόεδρός του Μιγκέλ Τόρες, παλιός πρωταθλητής της κολύμβησης, «κρατά ζωντανή
την Ολυμπιακή κληρονομιά» της πόλης, ενώ λόγω των χιλιάδων τουριστών που το
επισκέπτονται είναι κερδοφόρο και έχει τη δυνατότητα να συνεχίζει το έργο του.

Υπάρχει κάποιο μυστικό για την επιτυχημένη διοργάνωση των Ολυμπιακών, αλλά και
για την αλλαγή της πόλης; ρωτήσαμε τόσο τον αντιδήμαρχο όσο και τον παλαιό
αθλητή. «Η πολιτική ενότητα» απάντησαν και οι δύο. «Αυτή είναι η κύρια ιδέα.
Όταν προετοιμάζαμε τους Ολυμπιακούς, μας έπαιρνε σχεδόν κάθε ημέρα τηλέφωνο ο
Χουάν Αντόνιο Σάμαρανκ και μας το υπενθύμιζε. Γιατί οι Ολυμπιακοί αφορούν όλη
τη χώρα και πρέπει να βρίσκουμε αυτά που μας ενώνουν και όχι αυτά που μας χωρίζουν».

Λουίς Σέρα. «Συνεχίζουμε την ανάπτυξη της πόλης και του λιμανιού»

«ΟΙ ΤΑΞΙΤΖΗΔΕΣ χάνονται στο Ολυμπιακό χωριό», με προειδοποίησε στο τηλέφωνο η
Κριστίνα. «Είναι καινούργιο και δεν έχουν μάθει ακόμη τους δρόμους». Μια ώρα
αργότερα, είχα την ευκαιρία να παρατηρήσω το Ολυμπιακό χωριό καθώς κάναμε
κύκλους με το ταξί προσπαθώντας να βρούμε την οδό Χοάν Μιρό. Όλα τα κτίρια του
αθλητικού χωριού έχουν πουληθεί. Άλλα μετατράπηκαν σε διαμερίσματα ­ ορισμένα
ιδιαίτερα προνομιούχα, καθώς έχουν θέα στη θάλασσα ­ και άλλα σε γραφεία.
Εμπορικά κέντρα, καφέ και γκαλερί ανοίγουν σταδιακά, δίνοντας όλο και
μεγαλύτερη ζωντάνια στην περιοχή. Η Holsa, ήταν η εταιρεία που συστάθηκε για
να χρηματοδοτήσει την κατασκευή της υποδομής και ανήκει κατά 51% στην ισπανική
κυβέρνηση και κατά 49% στον Δήμο Βαρκελώνης. «Το 60% των κατασκευών πληρώθηκε
με χρήματα που προήλθαν από σπόνσορες και από μεγάλους οικονομικούς θεσμούς,
οι οποίοι συμμετείχαν στη χρηματοδότηση», λέει ο Λουίς Σέρα, διευθυντής της
Holsa. «Όλες οι εταιρείες στις οποίες απευθυνθήκαμε μας απάντησαν θετικά,
γιατί η συμμετοχή τους στην Ολυμπιάδα τούς προσέθεσε κύρος».

Η Βαρκελώνη ανέλαβε την Ολυμπιάδα εν μέσω μίας περιόδου οικονομικής ύφεσης. Οι
επενδύσεις βοήθησαν την Καταλωνία να διανύσει αυτή την περίοδο, με μεγαλύτερη
ευκολία από άλλες περιοχές της Ισπανίας και να δημιουργήσει νέες θέσεις
εργασίας. «Θα ήταν αδύνατο να πραγματοποιήσουμε αυτό το τεράστιο επενδυτικό
πρόγραμμα», λέει ο οικονομικός υπεύθυνος του δήμου, «που είναι το μεγαλύτερο
στην ιστορία μας, εάν δεν είχαμε τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Ακόμη και σήμερα,
πέντε χρόνια αργότερα, η ανεργία στην περιοχή μας είναι 12%, το μισό δηλαδή
απ’ ό,τι στην υπόλοιπη χώρα».

Η φόρμουλα της επιτυχίας, σύμφωνα με τους συμβούλους τού έως πρότινος δημάρχου
της Βαρκελώνης Πασκάλ Μαραχαλ, ήταν ότι δημιουργήθηκαν δύο ξεχωριστοί τομείς:
Η κατασκευή της υποδομής και η διοργάνωση των αγώνων. Η Holsa και δύο άλλες
εταιρείες ανέλαβαν τον πρώτο. «Οι εταιρείες μπορεί να ήταν δημόσιες, τις
διευθύναμε όμως ως ιδιωτικές», λέει ο κ. Σέρα. «Δεν προσελήφθησαν “ημέτεροι”,
αλλά τα καλύτερα στελέχη που υπήρχαν στην ελεύθερη αγορά. Τοποθετήθηκε ένας
υπεύθυνος για κάθε μεγάλο έργο, ο οποίος έδινε αναφορά για την πρόοδο των
εργασιών κάθε μήνα. Ξεφύγαμε από τον προϋπολογισμό κατά 20%, ποσοστό που ήταν
μέσα στα πλαίσιά μας. Σήμερα, οι εταιρείες έχουν διαλυθεί, καθώς ένα χρόνο
μετά τους αγώνες ξεπληρώσαμε όλα τα χρέη προς τις τράπεζες. Τώρα έχουμε μείνει
μόνο μια ομάδα, που επιβλέπει την αποπληρωμή του τελευταίου δανείου. Αυτό
γίνεται με την πώληση διαμερισμάτων και γης, την οποία αποκτήσαμε με τα έργα
που έγιναν. Μάλιστα συνεχίζουμε την ανάπτυξη της πόλης, καθώς σχεδιάζουμε την
επέκταση του λιμανιού και την ανάπτυξη της περιοχής που βρίσκεται ακριβώς
δίπλα από το Ολυμπιακό χωριό».

«Το βασικό είναι η συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα», λέει ο
αντιδήμαρχος της πόλης. «Πρέπει να πείσεις τους επιχειρηματίες να συμμετέχουν
όπως και τους κοινωνικούς φορείς. Η συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού είναι
απαραίτητη προϋπόθεση, πάντα όμως με την ηγεσία του δημόσιου, γιατί μιλάμε για
μια πόλη, μια κοινωνία, όπου οι κανόνες πρέπει να βασίζονται στην αρχή του
κοινού καλού».

Η ΠΙΛΑΡ είναι 16 ετών, μαθήτρια της Α’ Λυκείου στο σχολείο της Μπαρτσελονέτα,
μιας περιοχής δίπλα στο λιμάνι. Θυμάται αμυδρά τους Ολυμπιακούς Αγώνες, αλλά
όταν ρωτάω την παρέα της πώς πιστεύουν ότι επηρέασε την πόλη τους η Ολυμπιάδα
του ’92, είναι κατηγορηματική: «Η συλλογική δουλειά για την προετοιμασία των
Αγώνων μάς έδωσε ένα αίσθημα κοινωνικής αλληλεγγύης. Περισσότεροι από 110.000
άνθρωποι προσφέρθηκαν να εργαστούν εθελοντικά και πολλές ομάδες εθελοντών
συνέχισαν και μετά τους Αγώνες να βρίσκονται και να προσφέρουν εργασία: είτε
φυτεύοντας δένδρα είτε βοηθώντας σε γηροκομεία, νοσοκομεία, παιδικούς
σταθμούς, κατασκευάζοντας πάρκα, δίνοντας αίμα».

Τα λόγια της Πιλάρ επιβεβαιώθηκαν, λίγο αργότερα, από τα στοιχεία. Η Ισπανία
είναι από τις πρώτες χώρες στον κόσμο σε δωρητές οργάνων και η Καταλωνία έχει
τους περισσότερους δωρητές οργάνων από οποιαδήποτε άλλη περιοχή της Ισπανίας.
Ο αριθμός των δωρητών αυξήθηκε κατακόρυφα μετά το 1992!