… κατοστάρικο η δραχμή

Πριν από 165 χρόνια, επί των ημερών του Όθωνα, το νόμισμα του νεοσύστατου
ελληνικού κράτους, απέκτησε για δεύτερη ­ και οριστική ­ φορά το όνομα δραχμή.
Επρόκειτο για ένα κέρμα, που είχε αξία στα καθημερινά πάρε-δώσε, ακόμη και
μέχρι πριν από δύο ή τρεις δεκαετίες.

Ο Κώστας Κουλικούρδης επιδεικνύει με καμάρι τη μοναδική δραχμή που είχε ξεμείνει στο ταμείο του κεντρικού καταστήματος

ΩΣΠΟΥ ξαφνικά, φθάσαμε στο σημείο το κέρμα αυτό, με την επιγραφή «1 δραχμή»,
να πωλείται στο Μοναστηράκι για ένα κατοστάρικο, λες και πρόκειται για κάτι
που τείνει σταδιακά να αποκτήσει συλλεκτική αξία.

Ορισμένοι που γνωρίζουν καλά το θέμα, μιλώντας χθες στα «ΝΕΑ», υποστήριζαν πως
«είναι κι αυτό φαινόμενο των καιρών, μιας και στον βωμό της απλοποίησης των
συναλλαγών και της κάθε είδους ευκολίας, τα πάντα έχουν στρογγυλοποιηθεί και
χώρος για τα… ψιλά δεν υπάρχει». Ένας από τους συνομιλητές μας, πίσω από το
επιβλητικό ξύλινο γραφείο του, με τις καφέ βελούδινες πολυθρόνες, αναφερόταν
με σεβασμό «στο εθνικό μας νόμισμα», αλλά δεν παρέλειπε, όμως, τον
παραλληλισμό του φαινομένου με αντίστοιχες καταστάσεις στο εξωτερικό: «Δείτε
τι συμβαίνει στην Αμερική. Χρησιμοποιεί κανείς στις συναλλαγές του το σεντ;».

Ο δεύτερος συνομιλητής μας ακούει σιωπηλός τον πρώτο και παίρνει αμέσως τη
σκυτάλη: «Τι μπορείτε να αγοράσετε σήμερα με μια δραχμή; Μια τσίχλα; Μάλλον
όχι. Αν θυμάμαι καλά, τις προάλλες, ύστερα από επιθυμία της κόρης μου, πλήρωσα
ένα εικοσάρικο για δύο από αυτές. Και από την άλλη πλευρά, ποιον βολεύει να
κουβαλά στην τσέπη του 10 ή 20 κέρματα σε δραχμές; Επιπλέον, αν στο σούπερ
μάρκετ σας δώσουν ρέστα πέντε κέρματα δραχμής, εσείς θα τα πάρετε; Δυστυχώς, αμφιβάλλω».

ΑΠΟ ΤΟ 1828

Περισσότερο από ενάμιση αιώνα πριν, ήταν Ιούλιος του 1828, μια σειρά από
μηχανήματα, που λειτουργούσαν και δεν λειτουργούσαν, παρήγαγαν τα πρώτα
ελληνικά νομίσματα. Τον αργυρό φοίνικα, που λίγο αργότερα μετονομάστηκε σε
δραχμή, και τα χάλκινα: 10λεπτον, 5λεπτον, 1λεπτον. Με τα μηχανήματα αυτά, που
είχαν κατασκευαστεί το 1530 (!) και τοποθετήθηκαν από τη Ρόδο στην αυλή της
οικίας του Καποδίστρια, ιδρύθηκε το Ελληνικόν Νομισματοκοπείον.

Η απόφαση για την κοπή των ελληνικών πια νομισμάτων είχε ληφθεί στην Δ’ Εθνική
των Ελλήνων Συνέλευση, στο Άργος. Αλλά σήμερα, τόσα χρόνια μετά, δεν είναι
κάποια ανάλογη απόφαση της Πολιτείας που εγκρίνει αυτόν τον αθόρυβο
παραμερισμό. Αντιθέτως. Πάλι τα σημεία των καιρών. «Ας μην ξεχνάμε και τον
πληθωρισμό, με τι ρυθμούς έτρεχε ακόμη και πρόσφατα».

ΜΟΝΟ ΣΤΙΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ

Τα διάφορα υποκαταστήματα τραπεζών έχουν αποθέματα σε κέρματα δραχμής. Όπως
φυσικά και η Τράπεζα της Ελλάδος. Όποιος θέλει μπορεί, να απευθυνθεί εκεί και
καταβάλλοντας το αντίστοιχο χρηματικό αντίτιμο, να αποκτήσει τον αριθμό των
κερμάτων της μίας δραχμής, που επιθυμεί.

Η ζήτηση, βέβαια, είναι μάλλον μικρή. Όσοι προσφεύγουν στα υποκαταστήματα
τραπεζών κινούνται σε μεγάλο βαθμό με γνώμονα το συλλεκτικό τους ενδιαφέρον.
Τα υποκαταστήματα με τη σειρά τους απευθύνονται στην Τράπεζα της Ελλάδος, στην
οποία, αραιά και πού, προσφεύγουν και τράπεζες του εξωτερικού. Η δραχμή ως
νόμισμα ανήκει στο ελληνικό Δημόσιο, το οποίο και καλύπτει τα έξοδα κατασκευής
του νομίσματος. Αντιθέτως, τα χαρτονομίσματα είναι αυτά που ανήκουν στην
Τράπεζα της Ελλάδος.

ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΤΟ ’92

Η τελευταία φορά που το Εθνικό Νομισματοκοπείο έβαλε μπρος τα μηχανήματα για
την παραγωγή του συγκεκριμένου νομίσματος ήταν το 1992. Και πιο πριν, το 1990.
Υλικό κατασκευής, ο ορείχαλκος και η χαραγμένη προσωπογραφία, που κοσμεί το
νόμισμα, είναι εκείνη της Μπουμπουλίνας.

Ο ορείχαλκος δεν αποτελούσε πάντα το υλικό κατασκευής της δραχμής. Το 1832,
όταν άρχισε η κοπή της, το υλικό ήταν το ασήμι. Όπως ακριβώς και στην αρχαία
Ελλάδα. Ασημένιες δραχμές κόβονταν μέχρι το 1926, οπότε και αντικαταστάθηκαν
από νικέλιο. Εκείνη τη χρονιά είχαν κοπεί 20.000.000 νομίσματα της μίας
δραχμής. Από το 1973 το νικέλιο έγινε ορείχαλκος. Και τότε κόπηκαν 44.514.000
δραχμές, ενώ 13 χρόνια αργότερα, το 1986, κόπηκαν 17.901.000 δραχμές, όπως
αναγράφεται σε σχετικό έντυπο των Εκδόσεων Πυλαρινού.

«Μόνο ένας τουρίστας μού ζητούσε 2 δραχμές ρέστα πριν από χρόνια και δεν έβρισκα», λέει η κ. Γιούλη Κασπαριάν, ταμίας στα ΕΛΤΑ

ΠΟΤΕ ΗΤΑΝ η τελευταία φορά που πληρώσατε τον λογαριασμό της ΔΕΗ και σας
ζήτησαν μία δραχμή επιπλέον και πόσο συχνά η ταμίας στο σούπερ μάρκετ σάς
επιστρέφει για ρέστα τρεις δραχμές; Μην εκπλαγείτε καθόλου αν, ψάχνοντας την
απάντηση, διαπιστώσετε ότι πέρασαν χρόνια από τότε που η δραχμή ως νόμισμα
είχε μια θέση στις καθημερινές σας συναλλαγές.

Γιατί μπορεί το εθνικό μας νόμισμα να θεωρείται «σκληρό» στη διεθνή αγορά, στο
κέντρο της Αθήνας όμως όχι μόνο η αξία, αλλά και η ίδια η ύπαρξη της δραχμής
αμφισβητείται σοβαρά. Δημόσιοι οργανισμοί, τράπεζες, εμπορικά καταστήματα και
πλανόδιοι εφημεριδοπώλες την κρατούν, όταν υπάρχει, παραμελημένη στα…
αζήτητα. «Έχει καταντήσει τόσο ευτελής που κανείς δεν τη ζητά πλέον. Για ποιο
λόγο λοιπόν να έχουμε άχρηστα αντικείμενα στο ταμείο;», είναι η μόνιμη
δικαιολογία για την εξαφάνισή της από τους δρόμους της πρωτεύουσας. Γιατί η
δραχμή είναι δυσεύρετη σε σημείο που να αποτελεί είδος υπό… εξαφάνιση στο
κέντρο της Αθήνας. Μια βόλτα από την πλατεία Συντάγματος μέχρι την Ομόνοια θα
σας πείσει για του λόγου το αληθές.

«Μήπως σας βρίσκεται μία δραχμή;». Ο κουλουρτζής στην πλατεία Συντάγματος
ξαφνιάζεται. «Πού να τη βρω; Στη χάση και στη φέξη βλέπω πια δραχμές από
πελάτες», λέει ο κ. Γιώργος Φίφης. «Έχω όμως στο σπίτι. Τις κρατώ για ενθύμιο.
Δεν δοκιμάζετε καλύτερα στην τράπεζα;». Στα ταμεία των τραπεζών και τα
εκδοτήρια συναλλάγματος η ολιγόλεπτη αναζήτηση των υπαλλήλων αποδίδει τελικά
καρπούς. Μόνο που, όπως σημειώνουν οι περισσότεροι, η δραχμή ως νόμισμα στις
συναλλαγές έχει ουσιαστικά καταργηθεί.

Ίδια η εικόνα και στα ΕΛΤΑ. Το εθνικό μας νόμισμα εν ανεπαρκεία. Η ταμίας κ.
Γιούλη Κασπαριάν εξηγεί: «οι λογαριασμοί πλέον στρογγυλοποιούνται, άλλοτε προς
όφελος του πελάτη κι άλλοτε προς όφελος του οργανισμού και έτσι το ζήτημα
λύνεται. Κανείς άλλωστε δεν δίνει σημασία, εκτός ίσως από τους… ιδιότροπους,
όπως ένας τουρίστας το 1989, όταν εργαζόμουν στο υποκατάστημα του Λουτρακίου,
που μου ζητούσε επίμονα δύο δραχμές ρέστα και δεν έβρισκα». Στα φαστφουντάδικα
και τα εστιατόρια της πλατείας η δραχμή είναι άφαντη. Μονάχα στο «Νέον» «ένας
αλλοδαπός που πλήρωσε με δραχμές και δίφραγκα ­ και δεν μπορούσαμε να
αρνηθούμε βέβαια» φρόντισε να εφοδιάσει το ταμείο με το ανεπιθύμητο νόμισμα.

Λίγο πιο κάτω, στην πλατεία Κλαυθμώνος, ο Γιώργος παραλίγο να πέσει από την
καρέκλα του όταν ακούει την ερώτηση. «Είμαι εφτά μήνες στα εκδοτήρια
εισιτηρίων και δεν έχω δει δραχμή. Μα τι τη θέλετε; Συλλογή κάνετε;». Στο
διπλανό εμπορικό κατάστημα ο ιδιοκτήτης έχει αρκετές, γιατί απλώς «ένας
περίεργος πελάτης, «για σπάσιμο», με πλήρωσε με δραχμές και δίφραγκα. Τις
ανταλλάσσω με χιλιάρικο. Τόσα δίνουν οι συλλέκτες». Δεν έχει άδικο. Σύμφωνα με
παλαιοπώλη νομισμάτων, η δραχμή κοπής 1992 είναι δυσεύρετη και φτάνει μέχρι
και τις 2.000 δρχ. στον χώρο των συλλεκτών. Στο Μοναστηράκι και στα στενά της
Πλάκας η αξία της επίσης είναι αυξημένη. Εδώ, οι τουρίστες κυρίως, την έχουν
φαίνεται περί πολλού και αγοράζουν τη δραχμούλα κοπής 1990 προς εκατό δραχμές
και το σετ με το κατοστάρικο, το πενηντάρικο, το εικοσάδραχμο και το δίφραγκο
προς 1.500 δρχ.