ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η κριτική των γυναικών

Ιμμάνουελ Καντ. Πολλές γυναίκες έλεγε, χρησιμοποιούν τα βιβλία όπως το ρολόι (σκίτσο του Περίκολι, από τη «Ρεπούμπλικα»)

Διερωτώνται πολλοί πώς μπορεί μια γυναίκα να απασχολεί τόσο πολύ έναν ολόκληρο
τόπο. Ο Καντ έχει δώσει τις δικές του απαντήσεις εδώ και περισσότερους από δύο αιώνες.

Ο ΙΜΜΑΝΟΥΕΛ Καντ έκανε μια πολύ αυστηρή ζωή, αφιερωμένη στη μελέτη και τη
διδασκαλία. Μανιακός με την τάξη, ήταν ικανός να χάσει την ψυχραιμία του
επειδή ένα ψαλίδι ή ένας χαρτοκόπτης ήταν τοποθετημένα σε λάθος θέση. Το
καθημερινό του πρόγραμμα ήταν τόσο ακριβές, ώστε οι συμπολίτες του ρύθμιζαν τα
ρολόγια τους σύμφωνα με τον καθημερινό του περίπατο ­ που είχαν άλλωστε
ονομάσει «Ο περίπατος του φιλοσόφου». Παρεξέκλινε από τις συνήθειές του μόνο
δύο φορές στη ζωή του: την ημέρα που πληροφορήθηκε τις επιτυχίες της Γαλλικής
Επανάστασης, οπότε μετέβαλε την ώρα και την απόσταση του περιπάτου του, και
όταν του έπεσε στα χέρια ο «Αιμίλιος» του Ρουσσώ ­ που τον κατέκτησε και τον
κράτησε για αρκετές μέρες κλεισμένο στο σπίτι.

Ψυχρός, σχολαστικός και μισογύνης: αυτή ήταν η εικόνα που υπήρχε μέχρι σήμερα
για τον συγγραφέα των τριών περίφημων Κριτικών. Όλοι οι μύθοι, όμως, κάποτε
διαλύονται. Ένα ανέκδοτο κείμενο που δημοσιεύει σε παγκόσμια αποκλειστικότητα
το ιταλικό περιοδικό MicroMega στο τελευταίο του τεύχος αποκαλύπτει μια άλλη
πλευρά του γερμανού φιλοσόφου. Πρόκειται για μια σειρά διαλέξεων που είχε
δώσει ο Καντ την περίοδο 1772/73 ­ σε ηλικία δηλαδή 48 ετών ­ με θέμα την
Ανθρωπολογία (Antropologia Philippi). Μιλούσε εκεί για όλα. Για τις διαφορές
ανάμεσα στους άνδρες και τις γυναίκες. Για τα χαρακτηριστικά των λαών και των
φυλών. Για την αρετή και την κακία. Για τη μόδα, τη ναυτία και τη μέθη.

Ο άνδρας ­ έλεγε ο Καντ ­ «είναι εύκολο να εξερευνηθεί, ενώ η γυναίκα δεν
αποκαλύπτει το μυστικό της, παρ’ όλο που (εξαιτίας της φλυαρίας της) δύσκολα
διαφυλάσσει το μυστικό των άλλων. Δύο είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της: η
τάση να κυριαρχεί και η τάση να αρέσει. Η τελευταία δεν αφορά μόνο το σπίτι,
αλλά επεκτείνεται και έξω απ’ αυτό. Η δεύτερη τάση καταλήγει έτσι στην πρώτη,
δηλαδή την τάση της γυναίκας να μην υποχωρεί μπροστά στους ανταγωνιστές της
αλλά να τους νικά όποτε μπορεί». Μισογύνης ο Καντ; Κάθε άλλο. Ίσα-ίσα πίστευε
ότι σε μια πολιτισμένη κοινωνία οι γυναίκες πρέπει να έχουν το «δικαίωμα στην
ερωτοτροπία», να διατηρούν δηλαδή πολλούς εραστές χωρίς ο νόμιμος σύζυγος να
ζηλεύει. Όταν φτάνει όμως στις «λόγιες γυναίκες», μας τα χαλάει:
«Χρησιμοποιούν τα βιβλία περίπου όπως το ρολόι, που το φορούν για να το
δείχνουν, παρ’ όλο που συνήθως είναι σταματημένο ή δεν πηγαίνει καλά…».

Όσο για το μεθύσι, κάνει μια ενδιαφέρουσα διάκριση. Το όπιο και το ρακί
προκαλούν μια «σιωπηρή μέθη», που δεν ευνοεί την ανταλλαγή ιδεών. Η μπίρα και
το κρασί, αντίθετα, προκαλούν μια μέθη χαρούμενη, ανέμελη, θορυβώδη. Μέθη κοινωνική.