ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ ΒΑΡΘΟΛΟΜΑΙΟΣ Πρόσκαιρα τα νέφη στις σχέσεις με την ελλαδική Εκκλησία

Έκκληση προς τους λαούς της Ελλάδος και της Τουρκίας να στηρίξουν τις
διορατικές και γενναίες πρωτοβουλίες της πολιτικής ηγεσίας των δύο χωρών
απευθύνει, με συνέντευξή του στα «ΝΕΑ», ο Οικουμενικός Πατριάρχης
Βαρθολομαίος. «Είπομεν διά τούτο, επανειλημμένως και ευθαρσώς, όσα επί του
θέματος τούτου φρονούμεν. Το Πατριαρχείον έχει εν προκειμένω και ασκεί
σταθερώς ειρηνικήν αποστολήν καταλαγής και ενθαρρύνσεως διά κοινήν κίνησιν
προς τα εμπρός», αναφέρει, επισημαίνοντας παράλληλα ότι η συνεχιζόμενη κρίση
επηρεάζει δυσμενώς και τη ζωή των Ελλήνων που ζουν στην Κωνσταντινούπολη..

Λίγες ημέρες πριν από την επίσκεψή του στη Θεσσαλονίκη, ο Πατριάρχης
Βαρθολομαίος όχι μόνο δεν δέχεται ότι υπάρχουν προβλήματα στις σχέσεις
Πατριαρχείου και Εκκλησίας της Ελλάδος, αλλά αντίθετα υποστηρίζει ότι «ουδείς
και δι’ ουδένα λόγον δύναται να τις διαταράξει». Για το θέμα των «Νέων Χωρών»
ο Οικουμενικός Πατριάρχης κάνει λόγο για προνόμιο ιστορικό και συνοδικό στην
τήρηση των κανόνων και των όρων της εκκλησιαστικής ευταξίας. «Η Εκκλησία και
χρόνον έχει και ήθος το πρέπον, διά να ρυθμίζη τα κατ’ αυτήν εν ευθέτω καιρώ
κατά τάξιν, έχουσα δ’ εν προκειμένω υπ’ όψιν την τε εκκλησιαστικήν
δεοντολογίαν και το συμφέρον του Γένους παντός». Ο κ. Βαρθολομαίος μιλάει με
ιδιαίτερη αγάπη για τον Αρχιεπίσκοπο της Ελλάδος Σεραφείμ, αναφέροντας για μια
ακόμη φορά ότι, όταν θα ξεπεραστεί το πρόβλημα της υγείας του, θα επισκεφθεί
την Αθήνα. Οι σχέσεις Πατριαρχείου και Βατικανού έχουν διαταραχθεί και έχουν,
όπως αναφέρει, συντελέσει στην αποδυνάμωση των προϋποθέσεων επικοινωνίας.
Ελπίζει, όμως: «Όσα σήμερον φαίνονται δυσχερή, καθίστανται ευχερέστερα όταν
και όπως η χάρις του Θεού ήθελεν ευδοκήσει».

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης, ο οποίος διοργάνωσε επιστημονικό οικολογικό
συμπόσιο με θέμα την προστασία της Μαύρης Θάλασσας, το οποίο γίνεται αυτές τις
ημέρες, δίνει ιδιαίτερο βάρος στο περιβάλλον, τονίζοντας ότι θα συνεχίσει τις
πρωτοβουλίες για την αναβάθμισή του. Ακόμη, με απόφασή του, καθιέρωσε την 1η
Σεπτεμβριου κάθε χρόνου ως ημέρα προσευχής σε όλες τις Ορθόδοξες Εκκλησίες του κόσμου.

ΕΡ.: Οι σχέσεις Ελλάδος – Τουρκίας και το Πατριαρχείο;

ΑΠ.: Αποκρυπτόμενα τα πασιφανή, εναργέστερα γίνονται. Είπομεν δια τούτο
επανειλημμένως και ευθαρσώς, όσα επί του θέματος τούτου φρονούμεν.
Επαναλαμβάνομεν, ότι η έντασις εις τας σχέσεις των δύο Χωρών επηρεάζει
δυσμενώς την ζωήν του καθ’ ημάς Οικουμενικού Πατριαρχείου και δυσχεραίνει την
απρόσκοπτον επιτέλεσιν της αποστολής αυτού.

Δεν περιορίζεται όμως εις τούτο η ημετέρα ανησυχία και μέριμνα. Ενδιαφέρει
πρωτίστως η ειρηνική συμβίωσις αμφοτέρων των λαών. Ασφαλώς η μνήμη έχει τα
ιδικά της δικαιώματα. Άλλωστε, και η Εκκλησία μνημονεύει αδιαλείπτως. Αλλά
προσβλέπει ταυτοχρόνως και εις τα ερχόμενα. Και γνωρίζομεν ότι θα είναι
δύσκολος ο δρόμος των λαών εκείνων, οι οποίοι, ασχολούμενοι υπέρ το δέον με το
παρελθόν, δεν αξιοποιούν επαρκώς το παρόν διά την διασφάλισιν του μέλλοντος.
Το Πατριαρχείον έχει εν προκειμένω και ασκεί σταθερώς ειρηνικήν αποστολήν
καταλλαγής και ενθαρρύνσεως διά κοινήν κίνησιν προς τα εμπρός.

ΕΡ.: Τον τελευταίο καιρό προέκυψαν κάποια προβλήματα μεταξύ Πατριαρχείου
και ελλαδικής Εκκλησίας. Σήμερα πώς είναι οι σχέσεις σας;

ΑΠ.: Είναι αι σχέσεις, τας οποίας καθορίζουν αιωνόβιοι σταθεραί, τας οποίας
ουδείς και δι’ ουδένα λόγον δύναται να διαταράξη. Προσκαίρως εμφανιζόμενα νέφη
αφανίζονται. Μάλιστα ριπτόμεναι απ’ αυτών ενίοτε δροσοβόλοι σταγόνες
συμβάλλουν ευεργετικώς εις ανάνηψιν.

ΕΡ.: Οι λεγόμενες «Νέες Χώρες» πρόσκαιρο νέφος;

ΑΠ.: Με την αδελφήν Εκκλησίαν της Ελλάδος, εννοείτε προφανώς. Τα «αγκάθια» και
τα ζιζάνια υπενθυμίζει εις ημάς κατά τας αρχάς του Φθινοπώρου η ωραία παραβολή
του σπορέως. Αυτά ουδέποτε απουσίασαν από την ζωήν της Εκκλησίας. Η οποία όμως
επιδιώκει να περιορίζη το ολέθριον αποτέλεσμα της εμφανίσεως και αυξήσεως αυτών.

Όσον αφορά εις το συγκεκριμένον ζήτημα: Διά την Εκκλησίαν ισχύει πάντοτε η
παραγγελία του Αποστόλου: «Πάντα ευσχημόνως και κατά τάξιν γινέσθω» (Α’ Κορ.
14, 40). Η παραγγελία αυτή του Αποστόλου δεν αφορά μόνον εις την λειτουργικήν
ζωήν της Εκκλησίας, ως κακώς νοείται υπό τινων. Η ενότης του ενός σώματος της
Εκκλησίας συνεπάγεται ενότητα πασών των λειτουργιών αυτού και των λειτουργών
του σώματος αυτού εις πάντα τα μέλη. Ισχύει, επομένως, η παραγγελία και διά
την κανονικήν τάξιν εν τη καθόλου Ορθοδοξία. Είναι δε, ως γνωστόν, προνόμιον
μεν συνοδικόν και ιστορικόν του Οικουμενικού Θρόνου, εν αληθεία δ’ όμως
εξιδιασμένη και ουχί σπανίως επώδυνος μέριμνα η τήρησις των κανόνων και των
όρων της εκκλησιαστικής ευσχημοσύνης και ευταξίας, άνευ της οποίας
αυτοαναιρείται η περί ευσταθείας των Αγίων του Θεού Εκκλησιών καθ’ ημέραν
αναπεμπομένη ικεσία ημών.

Ταύτα όσον αφορά εις τας γενικάς αρχάς. Αύται υπαγορεύουν αυτονοήτως εν σχέσει
προς τας καλουμένας επαρχίας των Νέων Χωρών, ότι όσα εν δεδομένω χρόνω
εκκλησιαστικώς απεφασίσθησαν, καλώς απεφασίσθησαν, και ορθώς ερμηνευόμενα,
καλώς τηρούνται. Οσάκις εγείρεται θέμα τι ερμηνείας και εφαρμογής, πάλιν η
Εκκλησία ερευνά εάν ηγέρθη καλώς και τι το πρακτέον. Γνωστόν τυγχάνει άλλωστε
και τούτο, ότι τα εκκλησιαστικά πράγματα, λόγω της φύσεως και της
ιδιαιτερότητος αυτών, δεν ακολουθούν και δεν ενδείκνυται να ακολουθούν πάντοτε
τους ρυθμούς ενεργειών εις ετέρους τομείς του ανθρωπίνου βίου, όπου επικρατεί
συνήθως το άγχος των αμέσων, διό και πολλάκις εσφαλμένων, λύσεων. Δεν
παραπέμπομεν εις τας καλένδας τα αναγκαία. Ούτε όμως και των καλενδών δούλοι
τυγχάνομεν. Η Εκκλησία και χρόνον έχει και ήθος το πρέπον, διά να ρυθμίζη τα
κατ’ αυτήν εν ευθέτω καιρώ, κατά τάξιν. Έχουσα δ’ εν προκειμένω υπ’ όψη την τε
εκκλησιαστικήν δεοντολογίαν και το συμφέρον του Γένους παντός, ευνόητον είναι
ότι η καθ’ ημάς Αγιωτάτη Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως ακολουθεί κανόνας
«βεβαίους και ασφαλείς, προς ψυχών θεραπείαν και ιατρείαν παθών» (Κανών 2 της
εν Τρούλλω Συνόδου).

ΕΡ.: Θεωρείτε θετική προς την κατεύθυνση αυτή την προσεχή επίσκεψή σας
στη Θεσσαλονίκη και την Ξάνθη;

ΑΠ.: Και προς την κατεύθυνσιν αυτήν. Άλλωστε, πάσα καλοπροαίρετος επικοινωνία
μεταξύ των ανθρώπων, μάλιστα δε μεταξύ αδελφών-διακόνων του μυστηρίου της
πίστεως και της σωτηρίας του κόσμου, είναι πολλαπλώς ευλογημένη.

ΕΡ.: Η υγεία του κ. Σεραφείμ, εμπόδιο για μία περιοδεία στην Ελλάδα;

ΑΠ.: Αναμφιβόλως μία περιοδεία ημών θέλει καταπονήσει τον Αρχιεπίσκοπον Αθηνών
και πάσης Ελλάδος και αγαπητόν εν Χριστώ αδελφόν κύριον Σεραφείμ, εφ’ όσον ο
ίδιος ήθελε κρίνει αναγκαίαν την εν προκειμένω αυστηράν τήρησιν της
εκκλησιαστικής τάξεως και δεοντολογίας. Σεβόμεθα την κατάστασιν της υγείας
του, προσευχόμεθα, και δεν επειγόμεθα να επισκεφθώμεν την αδελφήν Εκκλησίαν
της Ελλάδος, εφ’ όσον υπάρχει σήμερον αυτή η συγκεκριμένη δυσκολία.

ΕΡ.: Ακούγεται ότι οι σχέσεις σας με το υπουργείο Εξωτερικών δεν είναι
οι καλύτερες. Υπάρχουν αντικειμενικοί λόγοι;

ΑΠ.: Αι καλύτεραι δεν είναι πράγματι. Δεδομένου ότι τα πάντα δύνανται να είναι
καλύτερα και να βελτιώνωνται διαρκώς. Προς αυτήν την κατεύθυνσιν κινούμεθα
σταθερώς, επιδιώκοντες να επιτυγχάνεται λύσις των εκάστοτε αναφυομένων
αντικειμενικών ζητημάτων, η οποία θα υπηρετή το συμφέρον της τε Εκκλησίας και
του Γένους.

ΕΡ.: Ο αριθμός των Ελλήνων που ζουν στην Κωνσταντινούπολη μειώνεται.
Θα φτάσουμε σ’ ένα σημείο, η έδρα της Ορθοδοξίας να
μην έχει πιστούς;

ΑΠ.: Η συρρίκνωσις των Ρωμιών έχει βεβαίως τας συνεπείας αυτής, τας οδυνηράς
δι’ ημάς, ως δε ακραδάντως πιστεύομεν οδυνηράς και διά την Πόλιν ημών, την
οικονομίαν, την πνευματικήν ζωήν και την εν γένει προκοπήν αυτής. Δεν
αισθανόμεθα, εν τούτοις, μόνοι. Πλήθος ανθρώπων περιστοιχίζει τον Οικουμενικόν
Θρόνον και αναρίθμητοι καρδίαι ανά την οικουμένην στηρίζουν αυτόν διά της
προσευχής και της αγάπης. Αι δυσχέρειαι είναι οραταί. Δεν συμμεριζόμεθα πάντως
την προοπτικήν της ερωτήσεως. Εξ άλλου: Και ο έσχατος είναι ένας. Και αρκεί.
Εάν είναι πιστός!

ΕΡ.: Πόσο δύσκολο είναι για τους Έλληνες να συνυπάρχουν με Τούρκους,
σε μια εποχή που οι σχέσεις Ελλάδος – Τουρκίας διέρχονται κατά
καιρούς σοβαρές κρίσεις;

ΑΠ.: Είναι δύσκολον, ιδίως εκεί, όπου οι Ρωμιοί αποτελούν μειονότητα. Αι
τριβαί και αι κρίσεις μεταξύ Κρατών και εν προκειμένω μεταξύ Ελλάδος και
Τουρκίας επηρεάζουν ασφαλώς τας διαθέσεις των πολιτών, δεδομένου μάλιστα ότι
αύται φέρουν και τα στίγματα του παρελθόντος. Αι δε αποστάσεις εις τας
διαπροσωπικάς σχέσεις επιτείνουν τους αμοιβαίους φόβους και αποθαρρύνουν την
σύγκλισιν και συσπείρωσιν των δημιουργικών δυνάμεων χάριν της κοινής προόδου.
Χωρίς να υποτιμώμεν τας αντικειμενικάς δυσχερείας, ευελπιστούμεν ότι αμφότεροι
οι λαοί θα στηρίξουν διορατικάς και γενναίας πρωτοβουλίας της πολιτικής
ηγεσίας των δύο Χωρών προς την κατεύθυνσιν δικαίας επιλύσεως των διαφορών και
αποκαταστάσεως σχέσεων ασφαλούς ειρήνης και αμοιβαίως εποικοδομητικής
συνεργασίας εντός ενός κόσμου, ο οποίος παρέχει πολλάς ευκαιρίας, εγκυμονεί εν
τούτοις ταυτοχρόνως και σοβαρούς κινδύνους.

ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ, μετά την κατάρρευση των σοσιαλιστικών καθεστώτων, σε όλο τον
κόσμο έχουν αλλάξει και η αλλαγή αυτή έχει γίνει αισθητή και στον
εκκλησιαστικό χώρο, ο οποίος όμως είναι σε θέση να αντεπεξέλθει στις σύγχρονες
ανάγκες, όπως τονίζει χαρακτηριστικά ο κ. Βαρθολομαίος.

ΕΡ.: Η θέση του Πατριαρχείου στις νέες συνθήκες που έχουν δημιουργηθεί μετά
την πτώση των σοσιαλιστικών καθεστώτων;

ΑΠ.: Η ιστορία του Οικουμενικού Πατριαρχείου είναι συνδεδεμένη μετ’
αλλεπαλλήλων πολιτικών και πολιτειακών μεταβολών. Είναι μία σχέσις σταθερού
προς εναλλασσόμενον. Λόγω της μακράς εμπειρίας και των «βεβαιωμένων
πραγματικοτήτων», ουδέν ξενίζει. Πολλά, βεβαίως, προκαλούν προς καιρόν
αμηχανίας, ανωμαλίας, τριβάς, ενίοτε και συγκρούσεις. Είναι ανθρωπίνως νοητόν,
αι κοσμικαί ανακατατάξεις να γίνωνται αισθηταί και εις τον εκκλησιαστικόν
χώρον. Το αυτό ισχύει και εν προκειμένω. Αι αδελφαί Ορθόδοξοι Εκκλησίαι, αι
οποίαι υπέστησαν δεινόν αθεϊστικόν διωγμόν, ανασυντάσσουν τον λαόν και τας
δυνάμεις αυτών. Αποκαλύπτονται καθ’ οδόν αδυναμίαι, τραύματα, δυσλειτουργίαι
εις τα εσωτερικά και πάσης φύσεως επιβουλαί έξωθεν.

Η αποστολή της Μητρός Εκκλησίας της Κωνσταντινουπόλεως υπήρξε πάντοτε και
παραμένει ακριβώς μητρική, ήτοι αποστολή αγάπης, στοργής και, βεβαίως, όταν
και όπου τούτο απαιτούν τα πράγματα, υπόμνησις των αρχών και των κανόνων οι
οποίοι διέπουν από αιώνων τον ορθόδοξον οίκον.

ΕΡ.: Πολλοί μιλούν για εκσυγχρονισμό της Εκκλησίας. Πόσο αναγκαίος
είναι αυτός;

ΑΠ.: Επειδή προβάλλεται υπό πολλών το αίτημα του «εκσυγχρονισμού» της
Εκκλησίας θεωρούμεν χρήσιμον, όπως προτάξωμεν μίαν γενικήν παρατήρησιν: Η
έννοια του χρόνου είναι ρευστή, ως γνωστόν, περισσότερον δε ρευσταί είναι αι
αντιλήψεις των ανθρώπων περί του τι είναι και τι αξίζει να είναι «σύγχρονον»
και περί του πώς ορίζεται τούτο αντικειμενικώς. Το εν χρόνω υπάρχον δεν είναι
διά μόνον τον λόγον τούτον και «σύγχρονον». Ειδικώτερον, όσον αφορά εις την
Εκκλησίαν ­ εις πάντα Χριστιανόν ­ υπενθυμίζομεν ότι ισχύει παντού και πάντοτε
η παραίνεσις του Αποστόλου Παύλου: «Μη συσχηματίζεσθε τω αιώνι τούτω» (Ρωμ.
12,2). Δηλαδή, μην αποδέχεσθε αδιακρίτως και ακρίτως πάντα όσα ο εκάστοτε
χρόνος προσφέρει, μόνον και μόνον διά να φαίνεσθε «σύγχρονοι»! Μόνον η πλήρης
αξιοποίησις των δυνατοτήτων και ευκαιριών του εκάστοτε χρόνου προς επιτέλεσιν
του αγαθού δύναται να προσδώση εις τους ανθρώπους και εις τους θεσμούς την
ιδιότητα του «συγχρόνου». Άλλως, αντιπαρερχόμεθα τον χρόνον, ματαίως!

Επί πλέον: Δεν αρκεί να είναι σύγχρονος η Εκκλησία· οφείλει να προηγήται του
χρόνου! Να προσλαμβάνη, πρώτη εκείνη, τα μηνύματα των ερχομένων. Και, ασκούσα
το προφητικόν χάρισμα αυτής, να ερμηνεύη αυτά ορθώς, εις οικοδομήν. Και να
φωτίζη την πορείαν της ανθρωπότητας διά της «επικαιροποιήσεως» των μεγάλων και
αιωνίων οραμάτων της Βασιλείας του Θεού, τα οποία προγεύονται εις το εκάστοτε
παρόν όσοι, αποδεχόμενοι την θείαν κλήσιν, ζουν ήδη εις τον χρόνον του Θεού.

ΕΡ.: Η Ορθοδοξία στη σύγχρονη κοινωνία;

ΑΠ.: Δεν είναι η αυτή παντού η κοινωνία. Η Ορθοδοξία είναι σήμερον παρούσα
παγκοσμίως. Όσον ουδέποτε άλλοτε κατά την δισχιλιετή ιστορίαν αυτής.
Αντιμετωπίζει, λοιπόν, κοινωνίας πολλών ειδών και πολλών ταχυτήτων! Και
αντιδρά αναλόγως.

Διαθέτει, άλλωστε, ικανήν εμπειρίαν και πνευματικήν καρτερίαν. Ο Θεός εχάρισεν
εις την Ορθοδοξίαν και κατά τον απερχόμενον αιώνα δεινάς δοκιμασίας.
Εδοκιμάσθη λοιπόν. Εις το πυρ! Και εξήλθεν αυτού ως μάχαιρα ισχυρά, τέμνουσα
ορθώς («ορθοτομούσα») τον λόγον της αληθείας. Τούτο δυνάμεθα να παρατηρήσωμεν
γενικώς διά την εν των συγχρόνω κόσμω θέσιν, μαρτυρίαν και διακονίαν της
Ορθοδοξίας, προς την οποίαν στρέφουν το βλέμμα πολλοί, μετ’ ελπίδος.

Βεβαίως, η μάχαιρα προκαλεί ενίοτε και αυτοτραυματισμούς. Παρατηρούνται και
τοιαύτα ατυχήματα εις κατά τόπους αδελφάς Ορθοδόξους Εκκλησίας. Δεν είναι,
άλλωστε, παντού ευμενείς οι καιροί, ούτε είναι άγνωστοι και εις την Εκκλησίαν
οι καιροσκόποι. Όπως δεν είναι άγνωστοι και όσοι επιμένουν να αγνοούν τα
σημεία των καιρών, ακόμη και τα πλέον πασιφανή! Η Εκκλησία πορεύεται εντός της
πραγματικότητος του κόσμου, του αιώνος τούτου.

Αλλά πορεύεται!

Τω Θεώ η ευχαριστία και η δόξα.

ΙΔΙΑΙΤΕΡΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ έχει επιδείξει ο Οικουμενικός Πατριάρχης σε θέματα που
έχουν σχέση με το περιβάλλον. Ήδη, τελειώνουν οι εργασίες του οικολογικού
επιστημονικού συμποσίου για τη Μαύρη Θάλασσα, ενώ ανάλογες πρωτοβουλίες θα
συνεχιστούν, τόσο από τον ίδιο, όσο κι από προκαθήμενους των Ορθοδόξων Εκκλησιών.

«Το Οικουμενικόν Πατριαρχείον παρακολουθεί με ευαισθησίαν τα προβλήματα του
συγχρόνου ανθρώπου, μεταξύ των οποίων εξέχουσαν θέσιν κατέχει το πρόβλημα της
προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος.

Το θέμα αυτό, όπως αναγνωρίζεται πλέον υπό πάντων, δεν είναι μόνον πολιτικόν,
επιστημονικόν και τεχνοκρατικόν, αλλά κυρίως πνευματικόν και ηθικόν, δοθέντος
ότι η οικολογική κρίσις δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπισθή χωρίς αλλαγήν της
νοοτροπίας και συμπεριφοράς των ανθρώπων, η οποία, άλλωστε, εν πολλοίς και
ευθύνεται διά την κρίσιν αυτήν.

Η Εκκλησία, ως παράγων διαμορφώσεως συνειδήσεων, οφείλει να επιδράση εις την
νοοτροπίαν των πιστών αυτής και των συγχρόνων ανθρώπων, ώστε να δημιουργηθή
και αναπτυχθή η απαιτουμένη ευαισθησία έναντι του οξυτάτου και απειλητικού
αυτού προβλήματος.

Σκοπός μας είναι, πράγματι, να συμμετάσχουν εις την προσπάθειαν αυτήν του
Οικουμενικού Πατριαρχείου όλαι αι Ορθόδοξοι Εκκλησίαι, και διά τούτο
οργανώνουμε κατά καιρούς διορθόδοξα συνέδρια διά το θέμα αυτό και εκαλέσαμεν
όλας τας Ορθοδόξους Εκκλησίας να καθιερώσουν την 1ην Σεπτεμβρίου εκάστου έτους
ως ημέραν προσευχών υπέρ της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος, ως πράττει
ήδη από ετών το Οικουμενικόν Πατριαρχείον.

Εις την προσπάθειαν αυτήν εντάσσεται και το προσεχές διεθνές επιστημονικόν
οικολογικόν συμπόσιον με θέμα την προστασίαν της Μαύρης

Θαλάσσης, το οποίον ήδη πραγματοποιείται εν πλω εις τον Εύξεινον Πόντον, με
συμμετοχήν και των Ορθοδόξων Πατριαρχών της περιοχής».

ΔΥΣΚΟΛΗ, τουλάχιστον στις παρούσες συνθήκες, είναι η επικοινωνία μεταξύ
Βατικανού και Ορθοδόξου Εκκλησίας.

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης, όμως, ελπίζει: «Τα αδύνατα παρά ανθρώπω δυνατά παρά
τω Θεώ», λέει και ομιλεί για «τας γνωστάς προσφάτους δυσχερείας, αι οποίαι
προσετέθησαν εις τας από μακρού υφισταμένας τοιαύτας και συνετέλεσαν εις
απώλειαν ή πάντως αποδυνάμωσιν προϋποθέσεων επικοινωνίας, τας οποίας είχον
αποδεχθεί αμφότεραι αι Εκκλησίαι ως ιδιαιτέραν δωρεάν του Θεού κατά τας
τελευταίας δεκαετίας.

Διά την Εκκλησίαν η επικοινωνία έχει νόημα και περιεχόμενον πολύ βαθύτερον από
εκείνο των συνήθων σχέσεων των ανθρώπων ή των κρατών.

Η διεκκλησιαστική επικοινωνία φέρει στοιχεία της κοινωνίας εν τω σώματι του
Χριστού, δεδομένου ότι διά τε των μεγίστων και διά των ελαχίστων στόχων και
πράξεων διακονείται το μέγα μυστήριον της σωτηρίας των ανθρώπων. Έτερα συναφή
στοιχεία είναι η αλήθεια και η αγάπη.

Αμφότερα είναι αρρήκτως συνδεδεμένα μετ’ αλλήλων.

Όπου και όταν χαλαρούται ο δεσμός αυτών, η επικοινωνία χάνει το νόημα και τον
στόχον αυτής. Πλην, “τα αδύνατα παρά ανθρώπω δυνατά παρά τω Θεώ” (Λουκ. 16,
27). Όσα σήμερον φαίνονται δυσχερή, καθίστανται ευχερέστερα όταν και όπως η
χάρις του Θεού ήθελεν ευδοκήσει».