Το ιστορικό μιας επιτυχίας

αγορά των «ηλιοθερμικών συστημάτων», όπως ονομάζονται οι ηλιακοί συλλέκτες
για την παραγωγή ζεστού νερού, άρχισε να αναπτύσσεται στην Ελλάδα πριν από
περίπου 20 χρόνια. Ορισμένοι από τους πρωτοπόρους ήταν Κύπριοι που
εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα μετά την τουρκική εισβολή. Στην Κύπρο οι ηλιακοί
συλλέκτες είχαν ήδη μεγάλη εφαρμογή και υπήρχε ήδη ανεπτυγμένη παραγωγή.

Στην αρχιτεκτονική: η προσαρμογή των ηλιακών συλλεκτών στις στέγες των κτιρίων μπορεί να δώσει λύσεις αισθητικά καλύτερες από τις σημερινές

Στη διάδοση της ηλιοθερμίας συνέβαλε και το κλίμα που είχε δημιουργηθεί μετά
την πετρελαϊκή κρίση. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν όμως η προώθηση των ηλιακών
συλλεκτών από το κράτος, που πραγματοποίησε μεγάλη διαφημιστική εκστρατεία τη
διετία 1984-1986 και προσέφερε φοροαπαλλαγές ίσες περίπου με το κόστος των
ηλιακών συσκευών καθώς και χαμηλότοκα δάνεια. Στα τέλη του 1986 η επιφάνεια
των εγκατεστημένων ηλιακών συλλεκτών ήταν 185.000 τετραγωνικά μέτρα και γύρω
στις 300 μικρές βιοτεχνίες αγωνίζονταν για ένα μερίδιο στην αγορά. Από το 1987
και μετά το κράτος απέσυρε κάθε υποστήριξη στην ηλιοθερμία. Επιπλέον, η
πολιτική φθηνού ηλεκτρικού ρεύματος και η πτώση της τιμής του πετρελαίου μετά
την πετρελαϊκή κρίση, καθώς και η κάμψη στις οικοδομικές δραστηριότητες
οδήγησαν σε συρρίκνωση της αγοράς. Πολλοί από τους κατασκευαστές στράφηκαν
τότε στις εξαγωγές προς χώρες όπως η Γερμανία, όπου το κράτος παρείχε ισχυρά
οικονομικά κίνητρα για την εγκατάσταση ηλιακών συλλεκτών ή στράφηκαν στην
τεχνολογική έρευνα στο πλαίσιο ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Το 1995 το 15% των
κατοικιών ήταν εφοδιασμένο με ηλιακούς συλλέκτες που κάλυπταν 2 εκατομμύρια
τετραγωνικά μέτρα και συνέβαλλαν στην αποφυγή 1,5 εκατομμυρίου τόνων
διοξειδίου του άνθρακα. Η διάδοση της ηλιοθερμίας εκτός του τομέα των
κατοικιών είναι ακόμη περιορισμένη και σχεδόν ανύπαρκτη στον εκτεταμένο
δημόσιο τομέα.

Συνολική έκταση εγκατεστημένων ηλιακών συλλεκτών ανά 1.000 κατοίκους στην Ε.Ε.
και την Κύπρο (σε τετραγωνικά μέτρα)

Το κάψιμο των πλοίων των Ρωμαίων ήταν μια πρώτη εφαρμογή. Δύο χιλιετηρίδες
αργότερα, η συγκέντρωση των ηλιακών ακτίνων εξυπηρετεί ειρηνικότερες
επιδιώξεις. Ηλιακοί συλλέκτες τοποθετημένοι στις στέγες των κτιρίων παράγουν
απευθείας και σχεδόν ανέξοδα ζεστό νερό για οικιακές χρήσεις (ηλιακοί
θερμοσίφωνες). Και αυτό όχι μόνο στην ηλιόλουστη Ελλάδα, που μετά την Κύπρο
κατέχει τη δεύτερη θέση στην Ευρώπη σε τετραγωνικά μέτρα εγκατεστημένων
ηλιακών συλλεκτών ανά κάτοικο. Χώρες της Κεντρικής και Β. Ευρώπης, όπως η
Αυστρία, η Γερμανία και η Σουηδία προβλέπεται ότι ως το 2005 θα έχουν
ξεπεράσει ή θα πλησιάζουν την Ελλάδα στην ανά κάτοικο εγκατάσταση ηλιακών
συλλεκτών για την παραγωγή ζεστού νερού. Τα 5,6 εκατ. τετραγωνικά μέτρα
ηλιακών συλλεκτών που ήταν το 1994 εγκατεστημένα στην Ε. Ε. επέτρεψαν να
εξοικονομηθεί τη χρονιά αυτή ενέργεια της τάξεως των 2,6 δισ. κιλοβατωρών και
να αποφευχθεί η παραγωγή 1,8 εκατ. τόνων διοξειδίου του άνθρακα. Το 1980,
αρκετές χώρες στην Ευρώπη, όπως η Ιταλία, η Γαλλία, η Ελλάδα, η Γερμανία κ.ά
συγκέντρωναν το 90% της παραγωγής ηλιακών συλλεκτών. Σε μια επταετία, το 1987,
το μερίδιο της Ελλάδας αυξήθηκε στο εκπληκτικό ποσοστό του 52% της ευρωπαϊκής
παραγωγής. Η ανάπτυξη της παραγωγής στη Γερμανία, την Αυστρία και τη Δανία
είχε ως αποτέλεσμα να μειωθεί δραστικά το μερίδιο της Ιταλίας και της Γαλλίας.
Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα του Ευρωπαϊκού Νότου που το 1994 εξακολούθησε να
διατηρεί σημαντική παραγωγή ηλιακών συλλεκτών. Η επίδοση αυτή της Ελλάδας
είναι ιδιαίτερα σημαντική γιατί από το 1987 ως και το 1995 το κράτος είχε
πάψει να παρέχει φορολογικά κίνητρα για την εγκατάσταση ηλιακών συλλεκτών.
Αντίθετα, στην Αυστρία, τη Γερμανία και τη Σουηδία χορηγείται σήμερα άμεση
χρηματοδοτική ενίσχυση που καλύπτει από 20 ως 60% του κόστους, στην Πορτογαλία
παρέχονται φορολογικές ελαφρύνσεις και στην Ολλανδία και τη Δανία δίνεται κατ’
αποκοπή ενίσχυση ύψους 150.000 και 380.000 δρχ. αντιστοίχως για κάθε
εγκατάσταση ηλιακού συλλέκτη. Πάντως, σήμερα η κατάσταση άλλαξε και πάλι στην
Ελλάδα και η αγορά ηλιακού θερμοσίφωνα εκπίπτει από τη φορολογία.

Ο χρόνος που απαιτείται για να αποσβεσθεί μια οικιακή ηλιακή εγκατάσταση είναι
γύρω στα πέντε χρόνια. Αυτό οδηγεί στην εξής δυσκολία: κάποιος που νοικιάζει
ένα σπίτι και δεν είναι σίγουρος ότι θα μείνει αρκετό χρόνο σε αυτό δεν έχει
κίνητρο να εγκαταστήσει ηλιακό συλλέκτη, που θα μείνει στον ιδιοκτήτη. Από
πλευράς του, ο ιδιοκτήτης αδιαφορεί για το ύψος του λογαριασμού της ΔΕΗ που
πληρώνει κάθε μήνα ο νοικάρης του. Η παράκαμψη της δυσκολίας αυτής στη διάδοση
των ηλιακών συστημάτων είναι να βρεθεί χρηματοδότης που να δεχθεί η αποπληρωμή
του δανείου να γίνει με δόσεις όχι υψηλότερες από την τιμή του ρεύματος που
βοηθά ο ηλιακός συλλέκτης να εξοικονομηθεί. Τέτοιου είδους χρηματοδότηση
συζητούν ήδη ορισμένες εταιρείες ηλιακών συλλεκτών. Το ιδεώδες θα ήταν τον
ρόλο αυτόν να τον αναλάμβανε η ίδια η ΔΕΗ. Η επένδυση σε ηλιακούς συλλέκτες
και γενικότερα σε συστήματα που εξοικονομούν ενέργεια θα έπρεπε να εξετάζεται
κατά προτεραιότητα, πριν από την κατασκευή νέων σταθμών ηλεκτροπαραγωγής.