ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Σχολείο και σχόλη

Είχαμε ένα δάσκαλο που αγαπούσε να μας επαναλαμβάνει πως σχολείο και σχόλη
έχουν κοινή ετυμολογία.Πως, δηλαδή, το σχολείο έπρεπε να έχει άλλους ρυθμούς,
άλλες αρχές, άλλο κλίμα από τον «έξω κόσμο», από την κανονική ζωή που
αναπόφευκτα κάποια στιγμή θα συναντούσαμε. Πως του σχολείου η αποστολή δεν
είναι να μας ετοιμάζει μια ώρα αρχύτερα για αυτόν τον «έξω κόσμο», με τον
ανταγωνιστικό και βίαιο και χρησιμοθηρικό του χαρακτήρα.

Ούτε να λειτουργεί ως προθάλαμος για τον κόσμο αυτό. Εκείνος πίστευε,
αντίθετα, πως το σχολείο έπρεπε νά ‘ναι ο αντίποδας του «έξω κόσμου», με
άλλους ρυθμούς κι άλλους κανόνες, όχι προθάλαμος γι’ αυτόν, μα κάτι σαν
εμβόλιο που δίνει στα παιδιά αντισώματα κατά των ασθενειών της «κανονικής» ζωής.

Τον δάσκαλο αυτό άλλοι τον λάτρευαν κι άλλοι τον βαριόντουσαν, άλλοι κρέμονταν
από τα χείλη του κι άλλοι σιχαίνονταν την παθιασμένη απαιτητικότητά του και
την αυστηρότητα, που περιφρονούσε το «ωρολόγιον πρόγραμμα» μα κεραυνοβολούσε
τους αδιάφορους για τα «άλλα». Κανείς μας δεν τον ξέχασε, πάντως.

Και κάθε φορά που θλιβερές δημοσκοπήσεις φέρνουν στο φως τη σύγχυση, τις
αντιφατικές προσδοκίες, τη δυσαρέσκεια που ενδημεί στο εν αποσυνθέσει ελληνικό
σχολείο, κάθε φορά που εξαγγέλλονται μεταρρυθμίσεις, κάθε φορά που οι
μεταρρυθμίσεις που είχαμε στα μυαλά εμείς οι μαθητές του…

Από μεταρρύθμιση σε μεταρρύθμιση κι από αντίσταση σε αντίσταση το σχολείο
είναι όλο και λιγότερο σχόλη, χαρά της γνώσης, περιπέτεια της μάθησης. Όλο και
περισσότερο πυρετός. Όλο και περισσότερο η Παιδεία μοιάζει αυτονόητο να
αντιμετωπίζεται ως επένδυση για μελλοντική απόδοση. Όλο και περισσότερο
αυτονόητο πως οι μόνες γνώσεις που αξίζει να διδάσκονται είναι εκείνες που
προσφέρονται να αποφέρουν αργότερα οικονομικά οφέλη.

Όλο και περισσότερο ο μαθητής μοιάζει να μην είναι το κέντρο ενός παιδευτικού
συστήματος, αλλά προϊόν ενός οικονομικού συστήματος που έχει για πελάτη τον
υστερικό γονιό του. Ενός συστήματος οικονομικά παράλογου κατά τα άλλα, φτηνού
στο αλεύρι (στις επενδύσεις στο σχολείο) κι ακριβού στα πίτουρα (στα μυθικά
ποσά που ξοδεύουν οι γονείς σε φροντιστήρια ή σε απίθανες πανεπιστημιακές
σχολές υπανάπτυκτων χωρών, για ένα «χαρτί» ολωσδιόλου άχρηστο).

Αναπόφευκτα όλα αυτά. Αναπόφευκτη και η διαρκής κρίση του σχολείου ­ ενός
θεσμού καταδικασμένου να υπόσχεται ανέφικτες υποσχέσεις. Αναπόφευκτη και η
ένταση στην εκπαιδευτική κοινότητα ­ δεν υπάρχει άλλωστε κοινωνία
ικανοποιημένη από το εκπαιδευτικό της σύστημα. Αναπόφευκτη, ίσως, και η σύγχυση.

Ένα μόνο μου μοιάζει ακατανόητο: Θα περίμενα οι δάσκαλοι, από τη φύση τους, να
διεκδικούν και να υποστηρίζουν ό,τι στάζει μια σταγόνα ελευθερίας στο σχολείο,
ό,τι αυτονομεί το σχολείο από τις «απαιτήσεις της κοινωνίας», ό,τι υπονομεύει
τον καταχθόνιο μηχανισμό φροντιστήριο – προαγωγή – εισαγωγή – δίπλωμα, ό,τι
ανατρέπει αντί να αναπαράγει το καθεστώς.

Αδύνατο, λοιπόν, να εξηγήσω πώς οι δάσκαλοι μοιάζουν να είναι, έναντι όλων
αυτών, «συντηρητικότεροι» και από τους επισήμους σχεδιαστές μεταρρυθμίσεων.
Πώς γίνεται να είναι οι δάσκαλοι που ζητούν από τους επισήμους «μη θίγετε τα
κακώς κείμενα».