Σκιές στις σχέσεις της Αθήνας με τον Πατριάρχη

Πέρασαν πέντε χρόνια από την ανάδειξη του Βαρθολομαίου στη θέση του Πατριάρχη
Κωνσταντινουπόλεως. Και μπορεί στις 16 Αυγούστου να επισκέπτεται τη Χίο,
ωστόσο ακόμη δεν έχει πραγματοποιηθεί επίσημη επίσκεψη στην «παλαιά Ελλάδα»,
στην Αθήνα.

Τα προβλήματα με τη Μόσχα και η προσπάθεια κάποιων κύκλων να πάρει το
προβάδισμα ο Πατριάρχης Αλέξιος, τα προβλήματα με το Βατικανό και τον
οικουμενικό διάλογο που είχε ξεκινήσει ο Αθηναγόρας ή τα προβλήματα με τη
Θεολογική Σχολή της Αρχιεπισκοπής Αμερικής θα φαίνονταν ασήμαντα, «αν είχαν
αναπτυχθεί και αναβαθμισθεί οι σχέσεις με την Αθήνα».

Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος, όπως σημειώνει παράγων του Πατριαρχείου
Κωνσταντινουπόλεως, πιστεύει ότι «όλα θα ήταν καλύτερα για την παγκόσμια
Ελληνορθόδοξη Εκκλησία αν είχε πραγματοποιηθεί η συνάντηση του Έλληνα
Πρωθυπουργού με τον Πατριάρχη, όπως επίσης και συνάντηση με τον αρχηγό της
αξιωματικής αντιπολίτευσης».

ΕΚΚΡΕΜΕΙΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ

«Δεν μπορεί να έχει γίνει η συνάντηση με τον Αλεξανδρείας», σημειώνει
μητροπολίτης της «παλιάς Ελλάδας», και «ακόμη να μην έχει δει ο κ. Σημίτης τον Πατριάρχη».

Αλλά το ίδιο πρόβλημα φαίνεται ότι υπάρχει και με τον κ. Καραμανλή.
Τουλάχιστον για μεγάλο χρονικό διάστημα, όπως επισημαίνει ο ίδιος
μητροπολίτης, «ο Πατριάρχης δεν πήρε ένα “ευχαριστώ” από τον αρχηγό της Ν.Δ.
για τα συγχαρητήρια που του έστειλε όταν, μετά το συνέδριο της Ν.Δ.,
αναδείχθηκε σε αρχηγό του δεύτερου σε κοινοβουλευτική δύναμη κόμματος της χώρας».

Βεβαίως, τα παράπονα αυτά κρύβουν κάτι σοβαρότερο. Και αυτό δεν έχει σχέση
απλά με πρόσωπα, αλλά με μια πολιτική που δεν υπάρχει.

Ο εκπρόσωπος Τύπου του Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ Γιάννης Χατζηφώτης παρατηρεί ότι
«αυτό που λείπει είναι μια εθνική στρατηγική, η οποία θα περιλαμβάνει και
θέματα που αφορούν στις σχέσεις των Πατριαρχείων και στις σχέσεις της
ελληνικής πολιτείας με το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως».

Σύμφωνα με την άποψη μητροπολίτη της «παλιάς Ελλάδας», «δεν μπορεί ορισμένοι
κύκλοι να προτάσσουν την ασθένεια του Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ ως δικαιολογία ή
επιχείρημα για τη μη επίσκεψη του Πατριάρχη Βαρθολομαίου στην Αθήνα».

Η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ

Είναι γεγονός, όπως παρατηρεί ο ίδιος μητροπολίτης, ότι «από το 1992, όταν ο
Βαρθολομαίος ανέλαβε το πηδάλιο του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως έχει
επιδείξει μεγάλη δραστηριότητα. Ίδρυσε νέες μητροπόλεις στον Καναδά, στη
Λατινική Αμερική, στον Παναμά, στην Άπω Ανατολή».

Και «θέλησε να δώσει ζωή σε παλιές μητροπόλεις, που δεν είχαν να επιδείξουν
ιδιαίτερη δραστηριότητα».

«Δεν είναι όμως μόνον το έργο του στην Ελληνορθόδοξη Εκκλησία απανταχού της
Γης, όπου ο Βαρθολομαίος θέλησε να δώσει ζωή», προσθέτει ο ίδιος πάντα μητροπολίτης.

«Ο Βαρθολομαίος ανακαίνισε μια σειρά από ιστορικά εκκλησιαστικά μνημεία, όπως
τον Άγιο Δημήτριο τον ξυλοπόρτη, την Παναγία τη Μουχλώτισσα, τον Άγιο Γεώργιο
τον Κουδουνά και άλλα».

ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟΥΡΚΙΑ

Βεβαίως, υπάρχουν και αντίθετες απόψεις. Έλληνας εκκλησιαστικός παράγων
υποστηρίζει ότι «ο Βαρθολομαίος έχει αναπτύξει τις από παλιά, και παραδοσιακά,
καλές σχέσεις του με την τουρκική πολιτική ηγεσία».

Και προσθέτει ότι: «Αυτό φθάνει μέχρι και την απαράδεκτη κατάσταση της
μετακίνησης μητροπολιτών του Πατριαρχείου με κρατικά τουρκικά αυτοκίνητα,
ακόμη και οχήματα της τουρκικής αστυνομίας».

Όμως υπάρχει και ο αντίλογος από άλλο μητροπολίτη της Βόρειας Ελλάδας. «Ο
οποιοσδήποτε Πατριάρχης είναι υποχρεωμένος να διατηρεί καλές σχέσεις με την
τουρκική πολιτική ηγεσία. Αυτό δεν είναι μεμπτόν, ούτε από θρησκευτική άποψη.
Διότι η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει ανοιχτές τις αγκάλες της σε όλο, ανεξαιρέτως,
τον κόσμο».

ΜΕ ΤΟΝ ΔΙΟΔΩΡΟ

Τα προβλήματα του Πατριαρχείου δεν περιορίζονται σε αυτά. Έχουν γίνει πολλά
και θετικά βήματα. Και ίσως ένα από αυτά είναι και το ότι βελτιώθηκαν οι
σχέσεις με το Πατριαρχείο των Ιεροσολύμων.

Άλλωστε, πολλοί πλέον στην Κωνσταντινούπολη αναγνωρίζουν τον εθνικό ρόλο του
Πατριάρχη Ιεροσολύμων Διοδώρου, ο οποίος έχει και αυτός να αντιμετωπίσει πολλά
προβλήματα λόγω της ευαίσθητης περιοχής όπου βρίσκεται το Πατριαρχείο, και
όπου κυματίζει, χωρίς αυτό να παραβιασθεί επί δεκαετίες ολόκληρες, η ελληνική σημαία.

Οπωσδήποτε το έργο των προκατόχων του Βαρθολομαίου ­ του Αθηναγόρα (πέθανε το
’72) και του Δημητρίου (πέθανε το ’92) ­ είναι βαρύ στους ώμους του σημερινού
Πατριάρχη. Το άνοιγμα προς τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που έκανε ο Αθηναγόρας
στα χρόνια της δεκαετίας του ’60, όταν ακόμη ο Ψυχρός Πόλεμος ήταν στις…
δόξες του, και η «ιερή πορεία» του Δημητρίου στις δυτικές, αλλά και άλλες
εκκλησίες αποτελούν ένα προηγούμενο που καλείται να αξιοποιήσει ο σημερινός Πατριάρχης.

«Έχει όλα τα προσόντα, κυρίως τη μόρφωση και τις σχέσεις με όλο τον κόσμο,
ώστε να προωθήσει την ελληνορθόδοξη πίστη στα πέρατα της Γης, προς όφελος ­ εν
τη ευρεία εννοία ­ και του Ελληνισμού, ο οποίος αντιμετωπίζει, μετά το ’55 και
κυρίως μετά το ’74 και την εισβολή στην Κύπρο, προβλήματα», παρατηρεί
μητροπολίτης του Πατριαρχείου, ο οποίος εκτιμά βαθύτατα τον Βαρθολομαίο.

«Ο Βαρθολομαίος θα τα καταφέρει. Τα προβλήματα που δημιουργήθηκαν με το
Βατικανό, και είναι τα σοβαρότερα, θα ξεπερασθούν», τονίζει άλλος
μητροπολίτης. «Δεν έχουμε άλλωστε και άλλη επιλογή».

Το ανακαινισμένο μέγαρο του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Φανάρι. Εγκαίνια στις 13 Οκτωβρίου του 1991

ΤΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ Κωνσταντινουπόλεως έχει ένα πρόβλημα-«αγκάθι» πέραν του
Ατλαντικού. Αφορά στη Θεολογική Σχολή «Τίμιος Σταυρός» της Ελληνορθόδοξης
Εκκλησίας των ΗΠΑ.

Για τις αλλαγές καθηγητών που έκανε, ο Αρχιεπίσκοπος Σπυρίδων κατηγορήθηκε από
εκκλησιαστικούς και κοσμικούς κύκλους ότι ενέχουν διάφορες σκοπιμότητες.
Οπωσδήποτε η στενή φιλική σχέση του Αρχιεπισκόπου με τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο
έπαιξε καθοριστικό ρόλο στον τρόπο που εμφανίζεται το πρόβλημα.

Άλλωστε, στις ΗΠΑ, πολλοί Έλληνες, που θαυμάζουν για το πολυετές έργο του τον
πρώην Αρχιεπίσκοπο Ιάκωβο, έχουν την άποψη ότι η λύση η οποία δόθηκε στο
Πατριαρχείο με τον Βαρθολομαίο δεν ήταν η καλύτερη.

Το συγκεκριμένο, πάντως, πρόβλημα με τη Θεολογική Σχολή της Αρχιεπισκοπής
Αμερικής κατέστη τόσο εκρηκτικό από κάποια στιγμή και μετά, ώστε ο Τύπος των
ΗΠΑ ­ και ο ομογενειακός ­ να γράφει συνεχείς ανταποκρίσεις και άρθρα για την υπόθεση.

Η Αρχιεπισκοπή υποστηρίζει πως:

«Ορισμένες αλλαγές που έγιναν πρόσφατα στη Σχολή ήταν αποτέλεσμα καλώς
στοιχειοθετημένης και από μακρού υφιστάμενης διοικητικής αστάθειας, η οποία
κατ’ ουδένα τρόπο σχετίζεται με δήθεν “συγκάλυψη” περιστατικού πειθαρχικής
υφής». Η άποψη όμως των αντιπάλων του Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνος στις ΗΠΑ είναι
διαφορετική. Υποστηρίζουν ότι «η τριμελής πειθαρχική επιτροπή δέχθηκε
ισχυρότατες πιέσεις από την Αρχιεπισκοπή, για να συγκαλύψει το “αμαρτωλό” παρελθόν».

Ακόμη λένε ότι «στις πιέσεις αυτές αρνήθηκαν να υποκύψουν τρεις
ιερείς-καθηγητές, επιμένοντας στην εφαρμογή κανονισμών και την τιμωρία των
“αμαρτησάντων”, με αποτέλεσμα την απόλυσή τους.

Κατά την ίδια πάντοτε άποψη ­ όπως άλλωστε αποτυπώθηκε και με κύρια άρθρα στον
ομογενειακό Τύπο (π.χ. στον «Εθνικό Κήρυκα») ­ υποστηρίζεται: «Αφορμή για την
τωρινή κρίση έδωσε ένα ομοφυλοφιλικό επεισόδιο μεταξύ φοιτητών της Σχολής στις
αρχές του 1997, που κατέληξε σε βιαιοπραγία ενός εναντίον κάποιου άλλου».

Ο Πατριάρχης και ο Πάπας ευλογούν τα πλήθη των πιστών: Βατικανό 3 Ιουνίου 1995

Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος δεν συμμετείχε τελικώς στην εορτή των Αποστόλων
Πέτρου και Παύλου στο Βατικανό, τον περασμένο Ιούνιο.

Πηγές του Πατριαρχείου σημειώνουν ότι αυτό έγινε ύστερα από την ακύρωση της
συνάντησης, που είχε προγραμματισθεί στη Βιέννη, μεταξύ του Πάπα Ιωάννη του
2ου, του Πατριάρχη Μόσχας Αλεξίου του 2ου και του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως
Βαρθολομαίου του 1ου.

Οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι, ενώ ευθύνες φέρουν όλες οι άλλες πλευρές,
τελικώς «εντελώς άδικα ενοχοποιήθηκε ο Βαρθολομαίος», με αποτέλεσμα να μη
στείλει το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως αντιπροσωπεία στην τελετή του Βατικανού.

Σύμφωνα με άλλες πηγές, υπήρξε και ένα άλλο περιστατικό, το οποίο επηρέασε τις
σχέσεις και προκάλεσε την έντονη δυσαρέσκεια του Πατριαρχείου.

Όταν ο Βαρθολομαίος επισκέφθηκε το Μιλάνο δεν έτυχε της πρέπουσας
μεταχείρισης. Για τη μετακίνησή του στο Τρέντο χρησιμοποιήθηκε ένα απλό ταξί.
Και, βεβαίως, όπως υποστηρίζουν οι ίδιες πηγές, το θέμα δεν ήταν ότι ο
Πατριάρχης θα χρειαζόταν πολυτελές αυτοκίνητο. Ωστόσο, ήταν απρέπεια να
μετακινηθεί μ’ ένα ταξί.

Ένας ακόμη λόγος για τη δημιουργία προβλημάτων στις σχέσεις Βατικανού και
Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως είναι και το ότι το Βατικανό φαίνεται να
εμπλέκεται στη «διένεξη» Βαρθολομαίου και Αλεξίου.

Άλλωστε, υπήρχε πάντοτε ένας υφέρπων ανταγωνισμός ανάμεσα στα δύο Πατριαρχεία.
Η Μόσχα διαθέτει δύναμη και πολυάριθμους πιστούς, ενώ το Πατριαρχείο της
Κωνσταντινουπόλεως έχει εκ των πραγμάτων την ιστορική και τιμητική θέση στο
«αρχιπέλαγος» των ορθόδοξων εκκλησιών.

Το Βατικανό, λοιπόν, όπως επισημαίνει υψηλός εκκλησιαστικός παράγων, πολλές
φορές ­ ηθελημένα ή όχι ­ συνετέλεσε στην όξυνση των προβλημάτων. Και αυτό
μέτρησε τελικώς στις σχέσεις μεταξύ Κωνσταντινουπόλεως και Βατικανού.

ΣΤΗΝ πρόσφατη ­ πριν από ένα μήνα ­ εκκλησιαστική διάσκεψη του Γκρατζ, ο
γνωστός για τις οικουμενικές του απόψεις καρδινάλιος Μαρτίνι έκανε μια
ιστορική αναφορά στις ανατολικές εκκλησίες και στους ορθοδόξους.

«Πρέπει να σεβόμεθα τις ανατολικές εκκλησίες και να συνεννοούμεθα μαζί τους,
πριν πάρουμε κάθε πρωτοβουλία. Διαφορετικά, μια ισχυρή παρουσία καταλήγει να
υπενθυμίζει επώδυνες ιστορικές πληγές, τότε που οι καθολικοί ήταν επιθετικοί
και επεδίωκαν προσαρτήσεις εκκλησιών».

Οι απόψεις τού Μαρτίνι έρχονται βέβαια σε αντίθεση με τις απόψεις που
επικρατούν σήμερα στην Ιταλία για τις σχέσεις Βατικανού – Κωνσταντινουπόλεως.

Για παράδειγμα, η εφημερίδα «Ρεπούμπλικα» τιτλοφόρησε μεγάλο ρεπορτάζ με τον
τίτλο «Θρησκευτικός πόλεμος». Και στήριξε την άποψη αυτή και με το ότι η
θρησκεία αντιμετωπίζεται με διαφορετικό τρόπο στη Δύση απ’ ό,τι στην Ανατολή.

«Η θρησκεία έχει γίνει ένα σύμβολο εθνικής ταυτότητας για χιλιάδες άτομα. Αυτό
προκαλεί πολλούς κινδύνους. Στη Ρωσία και στη Σερβία οι υπερεθνικιστικές
επισείουν το λάβαρο της Ορθοδοξίας, μαζί, συχνά μ’ εκείνο του πιο οργισμένου αντισημιτισμού».