ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η επιστροφή του ανθρωπισμού

Έδρα ΟΗΕ. Για τον Λουί Ντυπρέ, η κοινωνική ηθική μπορεί να επανέλθει στο προσκήνιο με τη βοήθεια του ανθρωπισμού

Κύρια μέριμνα του δυτικού πολιτισμού είναι το καλό του ατόμου. Μα η κοινωνική
ηθική μπορεί και πρέπει να επανέλθει στο προσκήνιο.

ΓΕΝΝΗΜΕΝΟΣ στο Βέλγιο και καθηγητής από το 1958 στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο
Λουί Ντυπρέ διένυσε μια μακρά πορεία από τον Μαρξ στον μυστικισμό. Μελετώντας
τον Αριστοτέλη, και συγκεκριμένα την Ηθική του, διαπίστωσε ότι αυτό που
πρωτίστως ενδιέφερε τον έλληνα φιλόσοφο ήταν το κοινό καλό. Οι αρχαίοι έθεταν
συνεχώς το ερώτημα: Ποια είναι η καλύτερη λύση; Τι είναι πιο κομψό; Πιο
αισθητικό; Στη σημερινή εποχή, αντίθετα, όχι μόνο δίνουμε έμφαση στο ιδιωτικό
υποβαθμίζοντας το κοινωνικό, αλλά επιπλέον φοβόμαστε να ανακατέψουμε την
αισθητική με την ηθική. Ο φόβος αυτός έχει καταστροφικές συνέπειες, όχι μόνο
για την κοινωνική αλλά και για την ατομική μας ηθική. Το μόνο που διερωτόμαστε
είναι: τι μπορώ να κάνω εγώ, με βάση την ατομική μου συνείδηση, σ’ αυτήν ή την
άλλη περίπτωση;

Η πορεία που οδήγησε σε μια τέτοια υποβάθμιση της κοινωνικής ηθικής, λέει ο
βέλγος φιλόσοφος σε συνέντευξή του στην «Ουνιτά», πέρασε από πολλά στάδια. Το
πρώτο συνδέεται με το τέλος της «πόλης» και τη μετατροπή της σε τεράστιες
αυτοκρατορίες, όπου δεν υπήρχε πλέον άμεση συνάφεια ανάμεσα στο άτομο και τη
ζωή του στην κοινότητα. Το δεύτερο στάδιο αρχίζει με τον χριστιανισμό, που
παραπέμπει την πραγματική ολοκλήρωση του ανθρώπου σ’ έναν άλλο κόσμο. Το
πραγματικό πρόβλημα, όμως, αρχίζει μόνο με το τέλος του Μεσαίωνα, όταν γίνεται
σαφές ότι οι οικουμενικές ιδέες δεν έχουν δικό τους, εσωτερικό νόημα. Δεν
είναι παρά κουβέντες, λόγια, μπορούν θαυμάσια να παραβιάζονται, να καταπατώνται.

Οι αρχαίοι, συνεχίζει ο Ντυπρέ, μπορεί να έδιναν έμφαση στην πόλη, την
κοινωνία ή το κράτος, αλλά γνώριζαν ότι η ζωή τους ήταν περιορισμένη: κάθε
πόλη γεννιέται και ζει για ορισμένο χρόνο, ύστερα θα πεθάνει. Σήμερα συμβαίνει
το αντίθετο. Από τη μια πλευρά έχουμε μια κοινωνική ηθική πολύ περιορισμένη κι
από την άλλη δίνουμε υπέρμετρη έμφαση στην απόλυτη κυριαρχία του κράτους. Οι
δύο αυτές αντιλήψεις συγκρούονται και το αποτέλεσμα είναι η ανάπτυξη ενός
επικίνδυνου κυνισμού απέναντι στη δημόσια ηθική, την κοινωνική ηθική.

Η λύση; Πρώτα απ’ όλα να ξεφύγουμε από τη δυτική σκέψη: στον ισλαμικό, τον
κινεζικό ή τον ινδικό πολιτισμό, το πολιτικό εξακολουθεί να στηρίζεται στο
κοινωνικό. Να εγκαταλείψουμε έναν τρόπο σκέψης με όρους αποκλειστικά ιδιωτικής
ηθικής και να θέσουμε το ερώτημα: Τι κάνουμε με τις δομές μας; Πώς μπορούμε να
δημιουργήσουμε νέες κοινωνικές και ηθικές δομές; Ο Ντυπρέ προτείνει ένα δρόμο:
την επιστροφή στα ανθρώπινα δικαιώματα, τον ανθρωπισμό για τον οποίο μιλάει ο
Καντ. Και ο ανθρωπισμός δεν μπορεί παρά να έχει θρησκευτικό περιεχόμενο.
Πιστοί και μη πιστοί πρέπει να εκπαιδευτούν στην ιδέα ότι ο άνθρωπος δεν είναι
μόνος στη διαχείριση του εαυτού του και του κόσμου.