ΑΥΤΟΙ

… λόγος για την ανάγκη «να γυρίσουμε σελίδα» σχετικά με το θέμα της
τρομοκρατίας ­ όπως και με τόσα άλλα γεγονότα που σημάδεψαν τη ζωή μας αυτόν
τον αιώνα ­ γράφει η Μπάρμπαρα Σπινέλλι στη «Στάμπα» (με αφορμή την επιστροφή
του Τόνι Νέγκρι). Λέγεται ότι επιτέλους έληξε αυτός ο «πόλεμος». Ότι τα πάθη
έσβησαν. Ότι καιρός είναι επομένως να μηδενιστούν οι οφειλές και εκείνων που
πυροβολούσαν τη δημοκρατία στις δεκαετίες ΄70 και ΄80. Στο κάτω κάτω, λένε,
άλλες ρήξεις, άλλοι πόλεμοι, πολύ ευρύτεροι, πήραν τέλος. Όλοι οι φάκελοι
κλείνουν. Γιατί όχι και αυτός; Εύλογα λοιπόν ­ λέει η αρθρογράφος ­ η ιταλική
Βουλή αποφάσισε να ξανακοιτάξει το θέμα, και να προσαρμόσει αναλόγως τη νομοθεσία.

… μόνο αισθάνεται η Σ. να την «αρρωσταίνει». Ένα είναι αυτό που οδυνηρά
λείπει ­ λέει ­ από τις σχετικές συζητήσεις, που γίνονται καθημερινά: Όχι τόσο
η μέριμνα ή η έκφραση κάποιας κατανόησης για τα θύματα, και για τις
οικογένειες που έπαθαν. Βέβαια, ελλείψεις είναι και αυτές. «Αλλά το πιο
σπουδαίο είναι η απουσία κάθε ενεργού προβληματισμού από μέρους εκείνων που,
αφού υπηρέτησαν τη βία, επιζητούν τώρα επιείκεια. Η παράλειψή τους δηλαδή να
αναλογισθούν βαθύτερα τον προσωπικό τους ρόλο, την πνευματική στάση τους
απέναντι στον θάνατο του άλλου, ή σε ιδεολογίες ολοκληρωτικές, που έκαναν τόσο
μάταιους όλους εκείνους τους θανάτους. Λείπει η ματιά του Οιδίποδα πάνω στα
ίδια του τα ανομήματα». Τα μόνα που ακούμε να λέγονται, παρατηρεί η Σ., είναι
τα περί λήξης του «πολέμου», περί υποχρεώσεων των νικητών, περί δικαιωμάτων
των ηττημένων. Το «δικαίωμα της ήττας», που τόσο προσφυώς διεκδικεί ο Νέγκρι
(φωτ.), δεν συνδυάζεται με οποιαδήποτε έκφραση ενοχής ή ευθύνης.

… γενικό, λέει η αρθρογράφος, είναι πλέον να «κλείνουν οι λογαριασμοί» με
ενοχοποίηση, και αμέσως μετά ­ αυτόματα ­ απενοχοποίηση όλων. Φασίστες,
τρομοκράτες, ακροαριστεροί, παραδέχονται φοβερές πράξεις, απεκδυόμενοι όμως
κάθε ευθύνης. «Εγώ να δικάσω τον Μουσσολίνι; Μα τον δίκασε η Ιστορία!»
διακήρυξε ο ακροδεξιός Τζιανφράνκο Φίνι. Όμοια, ο Νίκι Βέντολα της
Κομμουνιστικής Επανίδρυσης αρνήθηκε να κρίνει τους τρομοκράτες: «Μιλάμε για
224 άτομα που κάποια στιγμή έκαναν μια εγκληματική επιλογή ­ είπε. ­ Αλλά και
η δημοκρατία μας, τότε, κάθε άλλο παρά διαφανής ήταν». Υπάρχει μια διαφορά
στάσης λοιπόν, στην Ιταλία, σε σχέση με άλλες χώρες.

… λ.χ., τον εκρηκτικό Μάη του ΄68 ακολούθησε αυτοσυγκράτηση. Ίσως αυτό να
συνδέεται και με τον αντικομμουνισμό που ήταν διάχυτος στους Γάλλους φοιτητές,
εικάζει η αρθρογράφος. «Το ΄74, όταν ο Κον-Μπεντίτ διέλυε ο ίδιος την οργάνωσή
του, την Προλεταριακή Αριστερά, ο Νέγκρι στην Ιταλία διακήρυσσε ότι ο
πραγματικός εχθρός ήταν η σοσιαλδημοκρατία εντός του ΙΚΚ. Ο Κον-Μπεντίτ είχε
κατεβάσει από το βήμα της Σορβόννης τον Αραγκόν λέγοντάς του: “Πάνω στα λευκά
μαλλιά σας βλέπω το αίμα των σταλινικών γκούλαγκ”. Ήδη, τον Αύγουστο του ΄68,
στο Παρίσι γίνονταν διαδηλώσεις κατά της εισβολής των σοβιετικών τανκς στην
Πράγα, ενώ οι Ιταλοί και οι Γερμανοί φοιτητές διάβαζαν στις διακοπές τους
Λένιν». Αλλού, λειτούργησε μια διαδικασία «αποκήρυξης» ­ με τον λόγο του
Φουκώ, του Σαρτρ, του Σολζενίτσυν ­ λέει η Σ. Στην Ιταλία, όμως, ενδοσκόπος
Οιδίπους δεν υπήρξε.