ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κεντροαριστερά μετ’ εμποδίων

Λένε πως από Σεπτέμβριο, εν όψει και των δημοτικών εκλογών, θα υπάρξουν
«πρωτοβουλίες» ώστε αυτή η περιλάλητη «Κεντροαριστερά» να πάψει να είναι
φάντασμα που πλανιέται πάνω από την πόλη και αντικείμενο πλατωνικών διαλόγων
σε υπαίθρια κινηματοθέατρα.

Μα έχουν σοβαρές ελπίδες ευδοκιμήσεως οι όποιες «πρωτοβουλίες»;

Οι αισιόδοξοι υποστηρίζουν ότι όσο δύσκολο κι αν είναι να προσδιορίσεις τι
ακριβώς σημαίνει ο επιμελώς νεφελώδης αυτός όρος, υποδεικνύει μια κατεύθυνση
προς την οποία μοιραία και αναπόδραστα οδηγείται η ευρύτερη Αριστερά. Και
επικαλούνται, προς επίρρωσιν της αισιοδοξίας τους, τη διεθνή εμπειρία ­ την
ιταλική και την γαλλική κυρίως.

Η ανασύνθεση της ευρύτερης Αριστεράς στις δύο αυτές χώρες προσφέρει, πράγματι,
ενδιαφέροντα υποδείγματα πολιτικής δράσης και για τα καθ’ ημάς.

Επιβεβαιώνει, εν πρώτοις, το τέλος της μεγάλης διαχωριστικής γραμμής, η οποία
επί έναν αιώνα σχεδόν χώριζε την ευρωπαϊκή Αριστερά στα δύο. Απολογητές και
πολέμιοι του μεγάλου σοβιετικού πειράματος, μεταρρυθμιστές και επαναστάτες,
σοσιαλδημοκράτες και κομμουνιστές, ριζοσπάστες και «διαχειριστές», βρέθηκαν
μετά το 1989 στο ίδιο χαράκωμα ­ το χαράκωμα των ηττημένων. Καταδικασμένοι
στην ίδια προγραμματική αμηχανία. Η κατάρρευση της Ανατολής, ο θρίαμβος των
αγορών και του νεοφιλελευθερισμού, οι ραγδαίες κοινωνικές αλλαγές έκαναν τις
παλιές, φορτισμένες με αίμα και δάκρυα από τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου,
διαχωριστές γραμμές να ξεθωριάζουν. Όλο και περισσότερες φωνές στα πλαίσια της
ευρωπαϊκής Αριστεράς καλούσαν τις συνιστώσες της (όπου αυτές ήταν ακόμη
ζωντανές) να συμπράξουν, να προτείνουν αποτελεσματική άμυνα και πειστική
εναλλακτική λύση στον τυφώνα των παγκόσμιων αγορών και του νεοφιλελεύθερου αντι-κρατικισμού.

Φυσικά, τις παλιές διαχωριστικές γραμμές γρήγορα τις αντικατέστησαν άλλες,
καινούργιες. Από τη μια η Αριστερά της άρνησης, η Αριστερά της διαμαρτυρίας,
που αντιστέκεται στο όνομα του κράτους – έθνους, υπερασπίζεται με νύχια και
δόντια τα παλιά κοινωνικά κεκτημένα και εκπροσωπεί άλλοτε μειονότητες
«απόκληρων της ανάπτυξης» κι άλλοτε λαϊκά και μεσαία στρώματα άμεσα ή έμμεσα
εξαρτημένα από το κράτος και την κοινωνική αναδιανομή. Από την άλλη, η
Αριστερά της ενσωμάτωσης, η Αριστερά του εκσυγχρονισμού, που στόχο της θέτει
όχι να ανατρέψει την δυναμική των αλλαγών, αλλά να τις διαχειριστεί, να τις
θέσει υπό έλεγχο, ανασυγκροτώντας ένα νέου τύπου κοινωνικό κράτος κι ένα νέο
μηχανισμό πολιτικού ελέγχου της οικονομίας.

Η αξία, λοιπόν, του γαλλικού και του ιταλικού παραδείγματος είναι ότι
απέδειξαν πως κι αυτή η νέα διαχωριστή γραμμή δεν είναι αδιαπέραστη, ότι η
σύνθεση μιας πολλαπλής Αριστεράς σε ένα ενιαίο κυβερνητικό σχέδιο ­ εύθραυστο
έστω, και αβέβαιης τύχης ­ είναι στόχος εφικτός. Έτσι, βλέπουμε στην Ιταλία
όχι μόνον τον μετα-κομμουνιστή Ντ’ Αλέμα να γίνεται βασικό στήριγμα της
κυβέρνησης του κεντρώου Πρόντι, αλλά και τον αμετανόητο νέο-κομμουνιστή
Μπερτινότι να δίνει, γκρινιάζοντας, ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση αυτή.
Έτσι, βλέπουμε και στη Γαλλία τους κομμουνιστές (σφοδρούς πολέμιους των
σοσιαλιστών ως πρόσφατα) να παίρνουν υπουργεία στην κυβέρνηση Ζοσπέν.

Γιατί, λοιπόν, αντίστοιχες πρωτοβουλίες να μην ευδοκιμήσουν και παρ’ ημίν; Για
δύο κυρίως λόγους ­ θα απαντούσαν οι απαισιόδοξοι ή οι ρεαλιστές:

Γιατί, πρώτον, δεν υπάρχει προηγούμενο επιτυχούς διαλόγου, σύγκλισης ή
κατάκτησης της αμοιβαίας εμπιστοσύνης έστω, ανάμεσα σε διαφορετικές συνιστώσες
της Αριστεράς, όταν μία εξ αυτών κυβερνά ­ και, συνεπώς, έχει χάσει το
τεκμήριο της αθωότητας. Στην Ιταλία χρειάστηκε το σοκ Μπερλουσκόνι και στη
Γαλλία το σοκ της εκλογικής συντριβής των σοσιαλιστών για να τεθούν σε κίνηση
αποτελεσματικά οι διαδικασίες του διαλόγου και της προσέγγισης.

Και, δεύτερον, γιατί δεν υπάρχει προηγούμενο αποτελεσματικής συμμαχίας της
«πολιτικής αριστεράς», χωρίς μια ισχυρή και ενωτικής έμπνευσης «κοινωνική
αριστερά», που δρα, διεκδικεί, αντιστέκεται και κινητοποιείται κατά των
παραδοσιακών, αλλά και των νεώτερων μορφών κοινωνικού αποκλεισμού. Στη Γαλλία,
χωρίς μια τέτοια συνάντηση στα πεζοδρόμια, κατά του ρατσισμού κυρίως, κανένας
διάλογος και καμιά συνεργασία δεν θα ήταν δυνατή.

Και αν η πρώτη από τις δυσκολίες αυτές θα μπορούσε, ίσως, με κάποιες
ευφάνταστες και τολμηρές πρωτοβουλίες (αλλά πόθεν να προκύψουν;) να
αντιμετωπισθεί, το δεύτερο εμπόδιο, την ατροφία της «κοινωνικής αριστεράς»,
πώς και ποιες πρωτοβουλίες θα την αναπληρώσουν;