Γκόραν Μπρέγκοβιτς Εικόνα σου είμαι Γιουγκοσλαβία…

Χώρισε τη ζωή του και τη μουσική του στο πριν και μετά τον πόλεμο. Από το ροκ
των «Λευκών Κουμπιών» της πρώτης του νεότητας, στο «Άντεργκραουντ» της
πολιτικής του ωριμότητας. Ο Γκόραν Μπρέγκοβιτς, συνθέτης του «Αριζόνα Ντριμ»
και του «Καιρού των Τσιγγάνων» ­ «πάντοτε δούλευα με Τσιγγάνους… θα μπορούσα
να είμαι ένας απ’ αυτούς» ­ δηλώνει πάντα «Γιουγκοσλάβος». Όσο και αν το
διαβατήριό του επιμένει να τον κατατάσσει στους «Σέρβους», ο ίδιος δεν αφήνει
τους πολιτικούς και τους ισχυρούς της γης να διαγράψουν την ίδια του την
οικογένεια. Που με μια Σέρβα μητέρα, μια μουσουλμάνα γυναίκα και έναν Κροάτη
πατέρα αποτελούν τη μικρογραφία της ιστορίας της πατρίδας του.ΤΟ ΡΑΝΤΕΒΟΥ μας
ήταν για τις έξι ακριβώς το απόγευμα στο αθηναϊκό ξενοδοχείο που έμενε. Μόλις
θα έφτανα, θα του τηλεφωνούσα στο δωμάτιο, ήταν η συνεννόηση. Έξι παρά τρία
ακριβώς, στην άλλη άκρη της γραμμής, αντί του Γκόραν Μπρέγκοβιτς απάντησε ο
αυτόματος τηλεφωνητής…

«Ωχ, ομολογώ πως σκέφτηκα, λες να πρόκειται για τα καμώματα ενός σταρ»; Τρία
λεπτά αργότερα με διέψευδε. Εμφανίστηκε στη ρεσεψιόν τρέχοντας από το υπόγειο
όπου έκανε τη γυμναστική του και με φανερά τα σημάδια της προσπάθειας στο
άσπρο του μακό μπλουζάκι τού «Αθήνα 2004».

ΕΝΑΣ ΒΑΛΚΑΝΙΟΣ

«Δεν άργησα», αισθάνθηκε την ανάγκη να πει, παρ’ όλο που τα ρολόγια και του
ξενοδοχείου και των χεριών μας βεβαίωναν το αντίθετο. Με οδήγησε στο ασανσέρ
και μετά στην μπλε σουίτα του, στον όγδοο όροφο, με ανεπιτήδευτη ευγένεια.
Νοιάστηκε για το τι θα με κεράσει, για το αν η ψύξη από το αιρκοντίσιον ήταν
πολύ δυνατή και κάθησε σε μια καρέκλα λιγότερο αναπαυτική από τον καναπέ που
άφησε για μένα.

Συνεσταλμένος, απλός, ζεστός. Με μιαν ιδιαίτερη λάμψη στο βλέμμα που κάνει
ενδιαφέροντα τα κατά τα άλλα αδιάφορα μάτια του. Μ’ αυτήν τη λάμψη και με τις
κινήσεις των χεριών του προσπαθεί να καλύψει το κενό που έχει «μιας και η
διεθνής του καριέρα δεν του αφήνει περιθώρια να συνεννοείται στη γλώσσα του».
Ένας Βαλκάνιος…

ΜΙΚΡΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Γεννήθηκε στο Σαράγεβο. Με μια οικογένεια μικρογραφία της ιστορίας της
πατρίδας του. Ο πατέρας του Κροάτης, η μητέρα του Σέρβα, η γυναίκα του
Μουσουλμάνα. Σ’ αυτήν την πόλη, «που αρχιτεκτονικά μοιάζει με τουρκική…
ξέρετε ζήσαμε υπό τουρκική κατοχή για πεντακόσια ολόκληρα χρόνια, αλλά έχει
και στοιχεία ορθόδοξων, καθολικών, Εβραίων», πέρασε όλη του τη ζωή μέχρι λίγο
πριν από τον πόλεμο. «Η οικογένειά μου έμενε στο μουσουλμανικό μέρος της πόλης
και ­ είναι αστείο ­ αλλά ο δρόμος του σπιτιού μας είχε το όνομα ενός από τους
μεγαλύτερους εθνικούς ήρωες ­ Σέρβους ­ που είχε σκοτώσει τον σουλτάνο Μουράτ
και χιλιάδες μουσουλμάνους…».

ΜΙΑ ΖΩΗ ΣΤΑ ΔΥΟ

Η ζωή του, λέει, είναι χωρισμένη σε δύο περιόδους: πριν από τον πόλεμο και
μετά τον πόλεμο. Η μουσική του το ίδιο. Σήμερα, όταν τον ρωτούν τι εθνικότητας
είναι, τι απαντά; «Έχω γιουγκοσλαβικό διαβατήριο, το οποίο πρακτικά σημαίνει
για τους άλλους “Σέρβος”. Όμως αισθάνομαι και προτιμώ να λέω ότι είμαι
Γιουγκοσλάβος και το εννοώ με τους παλιούς όρους, βλέποντάς το συναισθηματικά».

Πώς αντιδρούν οι άλλοι; «Κάποιοι ασφαλώς… Εν πάση περιπτώσει, δεν πιστεύει
κανείς ότι είμαι κάποιο είδος εθνικιστή. Με τέτοια οικογένεια, δεν θα μπορούσα
να είμαι μόνο με τη μια ή με την άλλη πλευρά. Θα ήταν γελοίο. Η Γιουγκοσλαβία
είναι η πατρίδα μου και όχι με τη γεωγραφική έννοια».

Πώς νιώθει μετά τον εμφύλιο και τη διαίρεση που επήλθε; «Όπως θα ένιωθε
οποιοσδήποτε που θα ‘λεγαν στον πατέρα του “εσύ θα κοιμάσαι εδώ” και στη
μητέρα του “εσύ θα κοιμάσαι εκεί”. Από την άλλη μεριά, δεν είναι κάτι
καινούργιο αυτό που συνέβη στη Γιουγκοσλαβία, που κι άλλοτε ήταν ενωμένη κι
άλλοτε χωρισμένη. Είναι η μοίρα των μικρών και φτωχών χωρών να εμπίπτει στους
σχεδιασμούς των μεγάλων. Της είπανε της πατρίδας μου “κάνε πόλεμο”. Κι αυτή
έκανε. Της είπανε “κάνε ειρήνη”. Κι έκανε. Τι είναι αυτό πέρα από μια
επανάληψη της ίδιας της Ιστορίας;».

ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΑΡΑΓΕΒΟ

Οι γονείς του δεν ζουν πια. Η μητέρα του πέθανε πριν από τον πόλεμο, ο πατέρας
του, στρατιωτικός, πριν από έξι μήνες. Οι συγγενείς του διασκορπισμένοι. Οι
Σέρβοι στη Σερβία, οι Κροάτες στην Κροατία. Η Μουσουλμάνα γυναίκα του ­ ο
έρωτας από τα εφηβικά του χρόνια ­ αποκλείστηκε στο Σαράγεβο δύο χρόνια πριν
μπορέσει να φύγει στο Παρίσι για να συναντήσει τον άντρα της. Ο Γκόραν
Μπρέγκοβιτς δεν έχει πάει στο Σαράγεβο μετά τον πόλεμο.

«Με αντιμετωπίζουν όπως ακριβώς και τον Κουστουρίτσα. Που όλοι μεν τον θεωρούν
μεγάλο καλλιτέχνη, αλλά όμως δεν στήριξε την πολιτική που ακολουθήθηκε στο
Σαράγεβο. Έτσι κι εγώ. Αγαπάμε το Σαράγεβο, αλλά είμαστε ήδη πολύ “μακριά” για
να κατανοήσουμε (σ.σ. δικαιολογήσουμε) τι γίνεται εκεί. Βλέπετε, οι πολιτικοί
στο Σαράγεβο θεωρούσαν ότι όλοι οι “γνωστοί” θα έπρεπε να είναι εκεί κοντά
τους κι αυτή είναι μια λογική που ούτε εγώ ούτε ο Κουστουρίτσα αποδεχόμαστε.
Ποτέ δεν ένιωσα την ανάγκη να είμαι εκεί και να αναμιχθώ στον εμφύλιο».

ΣΑΝ ΑΝΘΡΑΚΩΡΥΧΟΣ…

Έναν εμφύλιο που σκότωσε, που πλήγωσε, που άφησε κατάλοιπα στους ανθρώπους.
«Δεν ξέρω τι θα ‘χει αφήσει στους φίλους μου που ζουν ακόμη εκεί είτε στο σώμα
είτε στο μυαλό. Ακόμη κι εγώ, νιώθω πως έπαθα κάτι από τον πόλεμο: μια
υστερική μανία για δουλειά. Από τότε δουλεύω σαν ανθρακωρύχος…».

ΕΤΟΙΜΑΖΕΤΑΙ πυρετωδώς για το «Θεσσαλονίκη». Το έργο που του παρήγγειλε η
Θεσσαλονίκη και με το οποίο θα κλείσει, τον Δεκέμβριο, την περίοδό της ως
Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης.

«Όταν μου το πρότειναν σκέφθηκα ότι τη στιγμή της εκδήλωσης η Θεσσαλονίκη θα
είναι τυπικά και επισήμως το πολιτιστικό κέντρο της Ευρώπης. Για μένα, όμως, η
Θεσσαλονίκη ήταν, είναι και θα είναι πάντοτε το πολιτιστικό κέντρο των
Βαλκανίων. Έτσι είπα στον εαυτό μου: “Ας δοκιμάσω να κάνω ένα έργο για τα Βαλκάνια”.

Το αποτέλεσμα αυτού του εσωτερικού διαλόγου θα είναι μια συναυλία με τη
συμμετοχή όλων των βαλκανικών χωρών. «Από το Ζάγκρεμπ μέχρι την
Κωνσταντινούπολη και από τη Σόφια μέχρι τη Βουδαπέστη, τα Βαλκάνια θα είναι
εκεί. Μαζί, σε ένα αλληγορικό επίπεδο, που θα υποδηλώνει και τις κοινές
μουσικές παραδόσεις ­ την κοινή αίσθηση μελωδίας και ρυθμού ­ που έχουμε αλλά
και την ανάγκη να ζήσουμε ειρηνικά μεταξύ μας.

Τα Βαλκάνια θα είναι εκεί, μόνον που οι καλλιτέχνες που θα συμμετέχουν στην
εκτέλεση του έργου δεν χρειάζεται να είναι στη Θεσσαλονίκη. Την ώρα της
συναυλίας θα είναι δικτυωμένοι με εικόνα και ήχο σε μια… ον λινκς διασύνδεση
που θα μεταδίδεται σε όλες τις χώρες των Βαλκανίων και θα εμφανίζεται σε
γιγαντοοθόνες της Θεσσαλονίκης.

Δεν θέλει να πει περισσότερα ούτε για τους καλλιτέχνες ούτε για το «χρώμα» του
έργου που ετοιμάζει. «Νομίζω πως όλοι θα αναγνωρίσουμε ένα δικό μας χρώμα μέσα
σ’ αυτό. Είμαστε άνθρωποι κοινού μουσικού ταμπεραμέντου. Αρκεί να σας πω ότι
το μισό τοπ τεν της Γιουγκοσλαβίας είναι μελωδίες “κλεμμένες” από την Ελλάδα…».

Αθήνα 2004. Ο Γκόραν Μπρέγκοβιτς με τη Γιάννα Αγγελοπούλου – Δασκαλάκη και τον Γιώργο Νταλάρα

«ΜΕΡΙΚΕΣ φορές αναρωτιέμαι κι αν το αξίζω…». Ήταν μια πολύ ευχάριστη έκπληξη
γι’ αυτόν όταν ανακάλυψε πόσο δημοφιλής είναι στην Ελλάδα. Όπως και σε κάθε
άλλη χώρα που ανακαλύπτει το κοινό του. «Το λέω αυτό γιατί τώρα πια δεν είναι
όπως τότε που έγραφα μουσική ροκ για να κάνω επιτυχίες. Σήμερα η μουσική μου
απευθύνεται σε ανθρώπους με ευαισθησίες και πάθη που θα καθήσουν να την
ακούσουν όχι για να περάσει η ώρα, αλλά για να τη νιώσουν και να την αναλογιστούν».

Τα πρώτα χρόνια στη Γαλλία, βλέποντας MTV και όλα τα πανομοιότυπου ήχου
βιντεοκλίπ που προβάλλονταν στο κανάλι αυτό, αναρωτιόταν αν υπάρχει χώρος για
τη δική του μουσική. «Τελικά σε ενθουσιάζει να βλέπεις ανθρώπους με περιέργεια
και ενδιαφέρον για κάτι το διαφορετικό. Σε ενθουσιάζει ν’ ανακαλύπτεις ότι
τελικά υπάρχει ένας ολόκληρος κύκλος από συνθέτες και μουσικούς, από την Ασία
μέχρι την Ισλανδία, που δεν εμφανίζονται ποτέ στο MTV, που είναι άγνωστοι, κι
όμως πουλάνε πολλούς δίσκους».

Πάλευε με τη μουσική από τα παιδικά του χρόνια. Παραδοσιακός βιολιστής ο
παππούς του, αυτοδίδακτος και ο πατέρας του, τον έστειλε στο ωδείο να μάθει
βιολί. «Το σταμάτησα γιατί η μεγάλη αγάπη μου ήταν η ηλεκτρική κιθάρα». Με το
σχολείο δεν είχε και τις καλύτερες σχέσεις. «Και πώς να έχω αφού όλη τη μέρα
γραντσούναγα την κιθάρα μου»…

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑΣ ΣΤΑ 15 ΤΟΥ

Στα 15 του ήταν ένας επαγγελματίας που έπαιζε στις ταβέρνες και τα ρεστοράν
παραδοσιακή μουσική. Στα 18 του έφυγε για την Ιταλία και το γύρισε στο ροκ εν
ρολ. Στα 20, οι γονείς του που άκουγαν για ναρκωτικά και… άλλα τέτοια… της
Δύσης, τον μάζεψαν πίσω στο Σαράγεβο για να «σπουδάσει και να γίνει άνθρωπος».
«Σπούδασα στο Πανεπιστήμιο φιλοσοφία και κοινωνιολογία». Αλλά με το τέλος των
σπουδών του ξανάρχισε τη μουσική φτιάχνοντας ένα συγκρότημα με παλιούς φίλους
από την Ιταλία. Ο πρώτος τους δίσκος έγινε τεράστια επιτυχία. «Μέσα σε δύο
μήνες και πριν προλάβω ­ ευτυχώς ­ να γίνω καθηγητής του μαρξισμού, έγινα σταρ
κι έπαιξα αυτό τον ρόλο για 15 ολόκληρα χρόνια.

Παρ’ όλο που το ‘πε μέσα από τα δόντια του ­ μόλις που ακούστηκε ­ γιατί…
«ευτυχώς»; Δεν είναι υπονοούμενο για τον μαρξισμό… ακριβώς. Αλλά, πραγματικά
το να είσαι εκείνη την εποχή καθηγητής σε μια χώρα σαν τη Γιουγκοσλαβία, δεν
σου επέτρεπε να ζεις αξιοπρεπώς. Οι μισθοί ήταν πολύ χαμηλοί, χώρια που σου
συμπεριφέρονταν ανάλογα με το πόσα σε πλήρωναν…».

ΠΕΝΤΕ ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΑΡ

Τα πέντε χρόνια που πέρασε ως σταρ, «πραγματικά το απόλαυσα. Δεν χρειαζόταν να
ζητάω χρήματα από την οικογένειά μου για να αγοράσω ένα μουσικό όργανο,
μπορούσα να έχω στη ζωή μου κάποιες “πολυτέλειες”, με αναγνώριζαν στο δρόμο».
Ξαφνικά, όμως, συνειδητοποίησε ότι «… το κομμουνιστικό φορολογικό σύστημα
της πατρίδας του μου έπαιρνε το 90% των χρημάτων που κέρδιζα. Κι αποφάσισα,
όχι να αρνηθώ σε πρώτη φάση το σύστημα αλλά να κάνω ένα δίσκο κάθε δύο τρία
χρόνια και τον υπόλοιπο καιρό να ταξιδεύω».

ΣΤΟ ΠΑΡΙΣΙ

Τα ταξίδια του τον έφεραν στο Παρίσι. Όπου δέκα χρόνια πριν ρίζωσε. Στην αρχή
σ’ ένα μικρό διαμέρισμα, με μια μικρή κατάθεση απαραιτήτως στην τράπεζα. «…
ξέρετε, οι ανασφάλειες από το κομμουνιστικό καθεστώς». Μετά ήρθε ο γάμος κι
ένα μεγαλύτερο διαμέρισμα. Μετά τα μωρά κι ένα ακόμη μεγαλύτερο σπίτι. Μετά η
Νέα Υόρκη και η συνοικία των καλλιτεχνών, όπου μαζί με τον αδελφό του ­ που
είναι σεφ στο νεοϋορκέζικο «Ιντερκοντινένταλ» ­ άνοιξαν ένα εστιατόριο.

«Μείναμε εκεί μόνο ένα χρόνο. Η ατμόσφαιρα της πόλης δεν πήγαινε καθόλου στη
γυναίκα μου. Ούτε σε μένα θα έλεγα. Δεν έχω τίποτα με την Αμερική. Αλλά η ζωή
είναι μικρή και δεν μπορείς ούτε να ξαναρχίζεις από την αρχή ούτε να ψάχνεις
σε πολλές κατευθύνσεις.

Θέλω να πω πως αν ήμουν 18 χρόνων ­ που ο καθένας σ’ αυτή την ηλικία νομίζει
πως θα ζήσει χίλια χρόνια κι έχει διάθεση να εξερευνήσει όλο τον κόσμο, από τα
Ιμαλάια μέχρι την Καραϊβική ­ μπορεί και να το σκεφτόμουν. Όμως εγώ σήμερα
ξέρω ποιος είμαι, τι θέλω να κάνω, ξέρω ποιος είναι ο χώρος μου, ποιους
αγαπάω, τι μουσική θέλω να κάνω, τι να φάω, τι να πιω. Δεν μπορώ να
επαναπροσδιορίσω τη ζωή μου από την αρχή».

Είναι αυτός ο λόγος που δεν έχει ακόμη συνεργαστεί με Αμερικανούς σκηνοθέτες
παρά τις δελεαστικές προτάσεις που του έχουν γίνει; «Η πρώτη πρόταση μού έγινε
την εποχή που δούλευα με τον Κουστουρίτσα για το “Αντεργκράουντ”. Που σημαίνει
ότι και εκατομμύρια δολάρια να μου δίνανε και τίποτα ο Κουστουρίτσα, θα
δούλευα για τον Κουστουρίτσα. Ευτυχώς δεν είμαι σε πανικό για αναζήτηση
χρημάτων.

Έχω ήδη αρκετά που μου επιτρέπουν να δουλεύω μόνο για πράγματα που θα τα έκανα
ευχαρίστως ακόμη κι αν δεν έπαιρνα ούτε μια δραχμή. Αυτή είναι για μένα πλέον
η σημασία του χρήματος. Γι’ αυτό και δεν κάνω σχέδια για το μέλλον, γιατί δεν
θέλω να βλέπω τον εαυτό μου σαν βιομηχανικό εργάτη. Αλλά ο εναλλακτικός, ο
πειραματικός κινηματογράφος, οι Αυστριαλιανοί για παράδειγμα κινηματογραφιστές
είναι κάτι που πάντα μ’ ενδιαφέρει».