Ελληνική πρωτοπορία στην ωκεανογραφία

Σήμερα 15 Ιουλίου, στην Ουνέσκο, γίνεται η εκλογή του νέου εκτελεστικού
συμβουλίου του παγκοσμίου συνεδρίου της Ολομέλειας της Διακυβερνητικής
Ωκεανογραφικής Επιτροπής, όπου συμμετέχουν 120 χώρες.

Η ΧΩΡΑ μας ήταν μέλος του προηγούμενου εκτελεστικού γραφείου και όλα
προμηνύουν την πανηγυρική επανεκλογή της, μια που το ΕΚΘΕ (Εθνικό Κέντρο
Θαλάσσιων Ερευνών) και η Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού μας Ναυτικού
είναι, ομολογουμένως, μαζί με τα αντίστοιχα κέντρα της Γαλλίας, τα πιο
προωθημένα (σε τεχνογνωσία και τεχνολογικό εξοπλισμό) στον χώρο τους. (Σε
σημείο που και άλλες χώρες, όπως π.χ. η Σλοβενία πρόσφατα, να ζητούν από την
Ελλάδα να τους οργανώσει την υδρογραφική υπηρεσία τους).

Ο θάνατος του εξερευνητή-ωκεανογράφου Ζακ-Υβ Κουστώ επανέφερε στην
επικαιρότητα το μέγα ζητούμενο της ωκεανογραφικής έρευνας.

Το ΕΚΘΕ έχει τρεις βασικούς τομείς: το Ινστιτούτο Θαλασσίων Βιολογικών Πόρων,
με διευθυντή τον δρα Κ. Παπακωνσταντίνου, το Ινστιτούτο Εσωτερικών Υδάτων, με
διευθυντή τον δρα Θεόδωρο Σ. Κουσούρη, και το Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας με
διευθυντή τον δρα Γεώργιο Θ. Χρόνη.

Ας πιάσουμε το τελευταίο. Τι κάνει; Ερευνά την προστασία του θαλάσσιου
οικοσυστήματος (κι είναι αληθινά παράξενο που αγνοείται σε επίπεδο φορέων και
προσώπων που σχεδιάζουν ή διαχειρίζονται περιβαλλοντολογικά προβλήματα),
ασχολείται με την ανεύρεση αβιοτικών πλουτοπαραγωγικών πηγών (πετρέλαιο
κ.λπ.), προσέχει τη μορφοδυναμική των ακτών (όπως π.χ. το ανατολικό τμήμα της
Κρήτης που βυθίζεται σιγά-σιγά, ενώ ανέρχεται το δυτικό, σαν να ήταν η Κρήτη
ένας «Τιτανικός» που θέλει όχι δυόμισι ώρες για να βυθιστεί, αλλά δυόμισι
εκατομμύρια χρόνια).

Το ωκεανογραφικό σκάφος «Αιγαίο» που διαθέτει (καμιά σχέση με το «Χόρα» ή
«Σισμίκ», που ασχολούνταν μόνο με τις σεισμοτεκτονικές έρευνες),
αναβαθμίστηκε: το έκοψαν στη μέση κι από 52 μέτρα που ήταν έγινε 62.

Μετασκευασμένο έτσι, μπορεί τώρα να δεχτεί το βαθυσκάφος (που μόνο η Γαλλία ώς
τώρα διαθέτει) με επιχειρησιακή ικανότητα εις βάθος 600 μέτρων. Κι όλα αυτά
έγιναν στην Ελλάδα, στα ιδιωτικά ναυπηγεία του Περάματος, από θυγατρική
εταιρεία του Δημοσίου, με την επίβλεψη του καθηγητή κ. Δουκάκη.

Σύντομα το Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο που ανήκει στη Γενική Γραμματεία Έρευνας
και Τεχνολογίας, του υπουργείου Ανάπτυξης, μετέχοντας στα κοινοτικά
προγράμματα, θα αποκτήσει και δώδεκα αγκυροβολημένες σημαδούρες με κεραία, που
θα μπορούν να μετρούν, μέσω δορυφόρου, το ύψος των κυμάτων στο Αιγαίο. Γιατί
ξέρουμε πως το 5-6-7 Μπωφόρ για ένα πλεούμενο δεν σημαίνει τίποτα. Ποιο ύψος
έχει το κύμα μετράει. Έτσι για να αποφεύγονται στο μέλλον ναυάγια όπως του «Δύστος».

Όσο για την Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού κάτω από την
εμπνευσμένη ηγεσία του ναυάρχου ε.ε. κ. Μαράτου (και σπουδαίου χαρτογράφου) με
τα τέσσερα πλοία που διαθέτει, δύο υδρογραφικά και δύο ωκεανογραφικά, σε
άριστη συνεργασία με το Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο, μπορεί ακόμα, με τους
παλιρροιογράφους της, να διαπιστώνει σεισμικές δονήσεις από τα παλιρροϊκά
κύματα που αυτές προκαλούν.

Μην ξεχνάμε ότι η χώρα μας βρίσκεται (καθώς και το Ιράν, η Ιαπωνία, το Τόξο
των Αλεούτων) πάνω στον 306ο παράλληλο, εκεί δηλαδή που η αφρικανική πλάκα
βυθίζεται σιγά-σιγά κάτω από την ευρωασιατική, δημιουργώντας μια πολύ
δραστήρια σεισμικότητα. Γι’ αυτό και η Υδρογραφική Υπηρεσία και το
Ωκεανογραφικό Ινστιτούτο αποτελούν τρόπον τινά προστατευτικές ασπίδες, όχι
μόνο στην επεισοδιακή τουρκική απειλή που προκαλεί μια σεισμική δόνηση τύπου
Ιμίων, αλλά και στη μόνιμη τεκτονική απειλή του σεισμογενούς γεωγραφικού
παραλλήλου μας.

Η Υδρογραφική Υπηρεσία υπάρχει από το 1902, ενώ το ΕΚΘΕ, με άλλη ονομασία
δημιουργήθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Υπολειτουργούσε μέχρι το
1985, οπότε και άρχισε ραγδαία να αναπτύσσεται, για να μπορεί το «Αιγαίο» (και
σύντομα το βαθυσκάφος του) να κάνει τώρα «πολυκλαδικές» έρευνες όχι μόνο στο
Αιγαίο, αλλά σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.

Πετρέλαιο, υφαλοκρηπίδα, δομή του υποθαλάσσιου χώρου, θαλάσσια κυκλοφορία,
θαλάσσια οικοσυστήματα και διεργασίες, παράκτια περιβαλλοντολογική έρευνα,
επιχειρησιακή ωκεανογραφία, εργαστηριακή μονάδα θαλάσσιας μικροβιολογίας,
ράδιο-χρονολογήσεις, ανάπτυξη υποθαλάσσιων σεισμογράφων, τηλεπισκόπιση,
μέτρηση κυματισμών ­ όλα αυτά που είναι μέσα στα αιτούμενα του Ωκεανογραφικού
Ινστιτούτου, αφορούν νομίζω όλους μας, μια που η χώρα μας έχει 16.000
χιλιόμετρα ακτών, για να μην απαριθμήσουμε τα νησιά μας.

«Βενθική δραστηριότητα» είναι ό,τι ζει πάνω στην επιφάνεια του βυθού. (Από τα
αρχαία, βένθος. Benthic boundary layer). Στο παγκόσμιο συνέδριο της
Ωκεανογραφίας, στην αίθουσα ΙΙ της Ουνέσκο, ένιωθα περήφανος ακούγοντας τους
δικούς μας επιστήμονες να αναλύουν τα αποτελέσματα των ερευνών τους.

Ξεπερνούσαν κατά πολύ τους εκπροσώπους των G7 (τώρα G8), δηλαδή των οκτώ πιο
πλούσιων χωρών. Και σκέφτηκα πως ίσως η τεχνογνωσία της υφαλοκρηπίδας να
αποτελεί την καλύτερη προστασία της.