Οι γλάροι των βραχονησίδων

Αποικίες αιγαιόγλαρων. Δεν γνωρίζουν από γκρίζες ζώνες και επίμαχες βραχονησίδες. Σπίτι τους τα βράχια του Αιγαίου και ζωή τους το πέλαγος

Δεν γνωρίζουν από γκρίζες ζώνες, δώδεκα μίλια και επίμαχες βραχονησίδες. Δεν
φοβούνται την πανταχόθεν απομόνωση. Ζουν ελεύθεροι. Εκεί όπου η Ελλάδα σπάει
σε εκατοντάδες βράχια. Και η Τουρκία διακρίνεται σκυθρωπή στον ορίζοντα. Είναι
οι μόνιμοι κάτοικοι των βραχονησίδων μας. Οι αιγαιόγλαροι…

ΠΕΤΟΥΝ λίγο πιο πάνω από την επιφάνεια του Αιγαίου. Λίγο ψηλότερα από τα άλλα
πουλιά. Στις βραχονησίδες, τους απόκρημνους βράχους, ριγμένους στη μέση του
Αιγαίου, εκεί όπου η θάλασσα και ο ουρανός γίνονται ένα, κατοικούν. Μοναδική
παρέα τους ένα δυο κατσίκια, θάμνοι και η αλμύρα της θάλασσας. Στις αποικίες,
στα νησάκια των Βορείων Δωδεκανήσων, φωλιάζουν και μεγαλώνουν τα μικρά τους.
Μόλις αυτά ενηλικιωθούν, φεύγουν, πετούν μακριά. Αλλά πάντα ξαναγυρνούν. Ποτέ
δεν ξεχνούν τους βράχους που τους γέννησαν και το πέλαγος που τους λίκνισε…

Οι ψαράδες της περιοχής τους χαιρετούν, καθώς γλιστρούν στον αέρα. Σαν
ολόλευκα βέλη, βουτάνε, πολλοί μαζί, στη θάλασσα, μόλις δουν ψάρι. Ποτέ όμως
δεν μαλώνουν. Τεντώνουν τα βαθυκόκκινα ράμφη και πόδια τους. Και αναμένουν την
επόμενη ευκαιρία, το επόμενο ψάρι. Το παίρνουν κομψά στο στόμα τους, και
επιστρέφουν στη βραχονησίδα. Κάθε ημέρα, κάθε ώρα. Και, κάποια ημέρα, ύστερα
από δέκα, είκοσι, τριάντα χρόνια, βουτάνε και χάνονται. Γίνονται ένα με το
Αιγαίο. Αφήνοντας τα μικρά τους να γυρίσουν πάλι στη «βάση». Στο σπίτι. Στις
βραχονησίδες τους: Φραγκονήσι, Αρκιοί, Λειψοί, Μαράθι, Ίμια…

Τα τρία τελευταία χρόνια όμως κάποιοι παρακολουθούν αυτό το απειλούμενο είδος.
Παρακολουθούν τις κινήσεις και τη συμπεριφορά των κομψών και αγαπημένων
αιγαιόγλαρων. Καταγράφουν την ανθρώπινη δραστηριότητα στη γύρω περιοχή της
αποικίας, στις νησίδες και στο πέλαγος. Και οι νησίδες και βραχονησίδες όπου
οι αιγαιόγλαροι ζουν, αποκτούν και διακριτική, ανθρώπινη ζωή. Οι άνθρωποι
αυτοί δεν είναι στρατιωτικοί, ούτε ντόπιοι νησιώτες. Ονομάζονται Ελληνική
Ορνιθολογική Εταιρεία (ΕΟΕ) και είναι μια χούφτα νέα παιδιά. Αγωνίζονται, με
οικολογικά και βιολογικά προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και με πληθώρα
κεφιού και λαχτάρας, να προστατέψουν τους αιγαιόγλαρους, τους τελευταίους
κατοίκους ερημικών και ερημωμένων πατρίδων.

Το φουσκωτό σκαφάκι της ΕΟΕ αλωνίζει το κυματισμένο πέλαγος. Κως, Κάλυμνος,
Λειψοί, Μαράθι, Λέρος, Φράγκος, Αγαθονήσι… Και δεν υπάρχει τέλος. Οι
βραχονησίδες διαδέχονται τα νησιά της άγονης γραμμής, σε μία αδιάλειπτη,
αρμονική συνέχεια. Κάθε ναυτικό μίλι μακρύτερα, και ο αέρας αλλάζει. Οι
άνθρωποι λιγοστεύουν και οι βράχοι, η θάλασσα και οι αιγαιόγλαροι αρχίζουν να
κυριαρχούν. Η ηπειρωτική Ελλάδα, και ειδικά η Αθήνα, μοιάζουν ξεχασμένο όνειρο
που χάθηκε στο πέλαγος. Ευδιάκριτη παραμένει μονάχα η απέναντι γραμμή της
Τουρκίας και ο φόβος. Που καθημερινά, σαν τα κύματα την προκυμαία, «τρώει» τα
νησιά και την ανάπτυξή τους, καθώς οι άνθρωποί τους φεύγουν, και η υπόλοιπη
Ελλάδα ξεχνά…

Στους Λειψούς τα κινητά τηλέφωνα δεν πιάνουν, «ευτυχώς, τουλάχιστον, ούτε μέσω
Τουρκίας», λέει ο κυρ Γιώργης, εβδομηντάρης ψαράς του νησιού. «Υπάρχει όμως
δίκτυο του ΟΤΕ ­ εκτός φυσικά από τις ημέρες της εβδομάδας που επισκευάζεται.
Ένας γάμος που έγινε προχθές μεταξύ μιας ωραίας από τους Αρκιούς κι ενός
παλικαριού από τους Λειψούς σηκώνει τα δυο νησιά στο πόδι. Το γλέντι κρατάει
όλη τη νύχτα, πάνω στην αμμουδιά. Και στις εντεκάμισι, τη νύχτα, η κυρα-Σοφία
κάθεται στο μικρό ισόγειο μπαλκονάκι του σπιτιού της, ακούγοντας τον απόηχο
του πανηγυριού. «Τα παιδιά και τα εγγόνια μου έχουν πάει. Εγώ κουράζομαι. Έχω
κάνει όμως κι εγώ γλέντια στα νιάτα μου. Ακόμη και μέχρι τη Ρόδο είχαμε πάει
κάποτε». Στην Τέλεντο δεν υπάρχει αποχετευτικό δίκτυο και τα λύματα καταλήγουν
σε απορροφητικούς βόθρους. Και στο Μαράθι, τρία ξαδέλφια, που λειτουργούν ένα
λιλιπούτειο παράκτιο αυτοσχέδιο εστιατόριο, δίνουν το μοναδικό στίγμα
«πολιτισμένης» ζωής στο νησάκι. Φυσικά κι εκεί μοναδική πρόσβαση με τον
υπόλοιπο κόσμο ένας μικρός μόλος, για έμπειρους ναυτικούς. Αρκεί η θάλασσα να
έχει μπουνάτσα, όπως λέει, γελώντας, ο κυρ Αντώνης. «Η δράση μας για την
προστασία του αιγαιόγλαρου, στις περιοχές κυρίως των Βορείων Δωδεκανήσων, της
Αστυπάλαιας, της Αμοργού και των Κυθήρων, αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία»,
λέει ο Κώστας Βασιλάκης, διευθυντής της ΕΟΕ, «καθώς σε ένα μικρό, τοπικό,
αχάλαστο μέρος μπορούμε να αρχίσουμε να μαθαίνουμε και, γενικότερα, τι είναι
σημαντικό και τι πρέπει να προσέχουμε».

Γι’ αυτό και τον Αύγουστο του 1995, ύστερα από αποστολές σε όλα τα Βόρεια
Δωδεκάνησα, μεταξύ άλλων και στο νησιωτικό σύμπλεγμα των Ιμίων, κατέθεσαν
πρόταση στο υπουργείο Αιγαίου, αναφορικά με την προστασία και προβολή των
βραχονησίδων του Ανατολικού Αιγαίου. Πέντε μήνες αργότερα, στα τέλη του
Γενάρη, έγινε το γνωστό επεισόδιο… Από τη Λέρο ο Γιώργος σκύβει και δείχνει
την αχνή σιλουέτα της επίμαχης βραχονησίδας. «Εκεί είναι», λέει. Οι
αιγαιόγλαροι γεμίζουν τον ορίζοντα. Στη μέση του πελάγους ένα μικρό καΐκι
ταξιδεύει. Ένα ζευγάρι πάλλευκων γλάρων ορθώνεται, μέσα από βραχάκια, πίσω από
μία νησίδα. Ο καπετάνιος, κυρ Παναγής, δείχνει πίσω από τη νησίδα. «Να, εκεί
είναι και τα Ίμια. Και κάτι άλλες μικρές βραχονησίδες μας».