Διαφωνίες πάνω σε μια συμφωνία…

Η άρση του casus belli από την πλευρά της Τουρκίας θεωρεί ο αναπληρωτής
υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Α. Παπανδρέου ότι είναι ένα από τα θετικά
αποτελέσματα της συμφωνίας Ντεμιρέλ – Σημίτη.Αντιθέτως, ο πρώην αναπληρωτής
υπουργός Εξωτερικών Γιάννης Καψής πιστεύει ότι με τη συμφωνία αυτή «έχουμε την
πρώτη υποχώρηση της Ελλάδας στο Αιγαίο μετά το 1922».

Στους δύο πολιτικούς τέθηκαν από «ΤΑ ΝΕΑ» τα ίδια πέντε ερωτήματα στα οποία
και απάντησαν, καταθέτοντας τις από- ψεις τους για τη συμφωνία Σημίτη – Ντεμιρέλ.

Τα πέντε ερωτήματα στα οποία απάντησαν οι κ.κ. Παπανδρέου και Καψής είναι:

1 Πώς κρίνετε τη συμφωνία Σημίτη – Ντεμιρέλ στη Μαδρίτη;

2 Τι περιμένετε από εδώ και πέρα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις;

3 Τι περιεχόμενο και ερμηνεία δίνετε στην αναφορά για τα «νόμιμα,
ζωτικά συμφέροντα και ενδιαφέροντα κάθε χώρας στο Αιγαίο»;

4 Τι περιεχόμενο και ερμηνεία δίνετε στη «δέσμευση αποφυγής μονομερών
ενεργειών»; Η επέκταση των χωρικών υδάτων στα δώδεκα μίλια περιλαμβάνεται σε
αυτές τις ενέργειες;

5 Τι περιεχόμενο δίνετε στη δέσμευση να διευθετούνται οι διαφορές χωρίς
τη χρήση βίας ή την απειλή βίας; Θεωρείτε ότι είναι μία άρση του casus belli;

1 Ύστερα από επίπονες προσπάθειες των τελευταίων μηνών, πετύχαμε ένα
πλαίσιο αρχών, το οποίο μπορεί να διαμορφώσει μια σταθερή βάση συνεργασίας,
ειρήνης και ασφάλειας στην περιοχή, εφ’ όσον πραγματικά ακολουθηθούν πιστά
αυτές οι αρχές. Είναι, λοιπόν, ένα πρώτο σημαντικό βήμα για την παραπέρα
πορεία των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

2 Οπωσδήποτε, το ανακοινωθέν αυτό διατυπώνει ένα πλαίσιο μέσα στο
οποίο, πρώτα απ’ όλα, θα μπορέσει να δουλέψει πιο αποδοτικά η ομάδα
εμπειρογνωμόνων που γνωρίζουμε ότι έχει αναλάβει να προτείνει, χωρίς δέσμευση
βεβαίως, τρόπους επίλυσης διαφορών. Επίσης, το κλίμα αυτό μπορεί να συμβάλει,
σε επόμενα βήματα, σε θέματα που έχουμε θέσει κατά καιρούς ως χώρα· π.χ.
ελπίζουμε ότι το θέμα της υφαλοκρηπίδας θα μπορούσε να πάρει το δρόμο του προς
το Δικαστήριο της Χάγης. Βεβαίως, το Κυπριακό είναι ένα ανεξάρτητο πρόβλημα,
αλλά δεν μπορεί να πούμε ότι ένα κλίμα καλύτερο σε ό,τι αφορά τις
ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν θα επηρεάσει προς το θετικότερο το Κυπριακό, χωρίς
να είναι αναγκαστικά και καθοριστικό.

Αυτά είναι τουλάχιστον μερικά από τα σημεία, τα οποία μπορεί να θεωρήσει
κανείς ως θετικά, αλλά μπορούμε να πούμε ότι και γενικότερα η εμπέδωση ενός
κλίματος ειρήνης στην περιοχή ­ και συνεργασίας και, βεβαίως, σεβασμού του
Διεθνούς Δικαίου ­ είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την ευημερία των λαών των
δύο χωρών.

3 Μπορώ να αναφερθώ σ’ αυτά, που ως Ελλάδα θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε
μ’ αυτόν τον όρο και τα οποία αυτή τη στιγμή έχουν παρεμποδισθεί με τον α’ ή
β’ τρόπο, π.χ. το θέμα της υφαλοκρηπίδας. Δεν έχουμε καθορίσει τα όρια της
υφαλοκρηπίδας· αν λοιπόν τα νόμιμα ζωτικά μας συμφέροντα είναι το να
καθοριστεί η υφαλοκρηπίδα μεταξύ των δύο χωρών, αυτό περιλαμβάνεται στην ανακοίνωση.

Το νόμιμο κατ’ αρχήν, είναι βασικό να πει κανείς ότι, αναφέρεται συνδυασμένο
και με τα προηγούμενα άρθρα ή τις προηγούμενες φράσεις ­ στο Διεθνές Δίκαιο
και στις διεθνείς συνθήκες. Είναι μέσα σ’ αυτά τα πλαίσια που μπορεί να
ασκήσει κανείς την προώθηση των ζωτικών του συμφερόντων. Ζωτικά συμφέροντα
έχει η χώρα μας, π.χ. να αναπτύξει τα νησιά μας σε ηρεμία και όχι κάτω από το
φόβο των στρατιωτικών ασκήσεων κατά τη διάρκεια της τουριστικής περιόδου.
Ζωτικό συμφέρον είναι να αναπτυχθούν νησιά μεγάλα και μικρά μέσα στο Αιγαίο,
ζωτικό συμφέρον είναι να μπορούμε να ασκήσουμε τα δικαιώματά μας, όπως π.χ.
την επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης.

4 Πρώτα απ’ όλα, αν δει κανείς ιστορικά ­ τουλάχιστον, τα τελευταία
είκοσι χρόνια, ίσως και πολλά περισσότερα ­ μονομερείς ενέργειες δεν έχουν
υπάρξει από πλευράς της Ελλάδας, αλλά από πλευράς της γείτονος χώρας, της
Τουρκίας. Μονομερής ενέργεια ήταν η απειλή και η κατάληψη, αν θέλετε, έστω και
προς στιγμήν, της βραχονησίδας των Ιμίων, πέρυσι, η παραβίαση του εθνικού
εναέριου χώρου. Μονομερής ενέργεια ήταν η έρευνα του «Σισμίκ» ή του «Χόρα»
κάποια χρόνια παλαιότερα, μονομερείς ενέργειες θα μπορούσαν να θεωρηθούν και
οι δηλώσεις κατά καιρούς αξιωματούχων της τουρκικής πλευράς για διεκδικήσεις
επί του εθνικού μας χώρου. Ως εκ τούτου, η διατύπωση του κειμένου είναι ένα
θετικό στοιχείο σε ό,τι αφορά τα 12 μίλια.

Είναι επανάληψη της ίδιας της συνθήκης του Δικαίου της Θαλάσσης, που ρητά
αναφέρεται στην υποχρέωση των χωρών που επεκτείνουν την αιγιαλίτιδά τους ζώνη
να λαμβάνουν υπόψη τις όμορες χώρες και τις χώρες που έχουν άμεσα εθνικά
συμφέροντα ή συμφέροντα σημαντικά, όπως τα ναυτιλιακά, στην περιοχή όπου
επεκτείνεται η αιγιαλίτιδα ζώνη.

Βεβαίως, υπάρχει αυτή η διαδικασία, δεν θα μπορούσε η χώρα μας μονομερώς να
προχωρήσει στην εφαρμογή μιας απόφασης χωρίς να λάβει υπόψη ακριβώς αυτή τη
διεθνή συνθήκη.

Όμως, δεν έχει καμία σχέση με την αρχή, το δικαίωμα, αν θέλετε, της επέκτασης
των χωρικών μας υδάτων στα 12 μίλια. Πάντα υπάρχει αυτή η αρχή, είναι
αδιαπραγμάτευτη, είναι δικαίωμά μας που απορρέει από διεθνείς συνθήκες. Απλώς,
η εφαρμογή αυτής της αρχής διέπεται από συγκεκριμένους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου.

5 Σαφέστατα. Ήταν και ο βασικός όρος που έχουμε θέσει προς την Τουρκία,
για να μπορούμε να μιλάμε για μια εξομάλυνση των σχέσεων.

Πάντα τονίζαμε είτε στην Ευρωπαϊκή Ένωση είτε με άλλους φίλους ή συμμάχους
είτε προς την ίδια την Τουρκία ότι δεν μπορούμε να μιλάμε για καλυτέρευση των
σχέσεων, όταν υπάρχει απειλή βίας για το οποιοδήποτε θέμα.

1 Είναι μία ετεροβαρής συμφωνία, στην οποία η Τουρκία έδωσε υποχρεώσεις
της και πήρε δικαιώματά μας.

2 Βλέπω μία πλήρη κατάρρευση των θέσεών μας και δικαίωση του
διαψευσθέντος, αλλά δυστυχώς επιβεβαιωμένου καθημερινώς περιβοήτου μνημονίου
της Ουάσιγκτον.

3 Για πρώτη φορά αναγνωρίζουμε ότι η Τουρκία πέραν των νομίμων ­ γιατί
έχει κόμμα το κείμενο ­ έχει ζωτικά συμφέροντα και της αναγνωρίζουμε και
ενδιαφέροντα. Ουσιαστικά, αναβαθμίζουμε τις διεκδικήσεις της Τουρκίας σε
δικαιώματά της.

4 Δεν περιλαμβάνεται μόνον η δέσμευση για την επέκταση των 12 μιλίων,
δεν περιορίζουμε απλώς ένα κυριαρχικό μας δικαίωμα, αλλά αναγνωρίζουμε και
νομιμοποιούμε το casus belli της Άγκυρας. Διότι η διακήρυξη περαιτέρω
αναφέρεται σε αποφυγή συγκρούσεων. Αν δηλαδή εμείς δεν τηρήσουμε τη δέσμευση
και προχωρήσουμε στην επέκταση, τότε η Άγκυρα βάσει της συμφωνίας της Μαδρίτης
θα προχωρήσει σε σύγκρουση.

5 Όχι μόνον δεν είναι άρση του casus belli, αλλά αποτελεί αναγνώριση
στην Τουρκία συγκυριαρχικών δικαιωμάτων. Γιατί η ίδια φράση λέει περαιτέρω ότι
οι διαφορές πρέπει να λύνονται δι’ ειρηνικών μέσων και με τη συναίνεση.
Δηλαδή, δεν αρκεί να αποφασίσει κάτι ο ΟΗΕ ή το Δικαστήριο της Χάγης, αλλά
χρειάζεται και η συναίνεση του συγκυριάρχου, δηλαδή της Τουρκίας.

Ουσιαστικά έχουμε την πρώτη υποχώρηση της Ελλάδας στο Αιγαίο μετά το 1922. Και
οι ανησυχίες μου επιτείνονται από δύο ακόμη πρόσθετα στοιχεία. Ότι αφ’ ενός
μεν ρόλο ταχυδρόμου έπαιξε «υψηλόν στέλεχος» της αξιωματικής αντιπολίτευσης.
Και δεύτερον, ότι ολόκληρη κυβέρνηση, ακόμη και τα θεσμικά όργανα της
κυβέρνησης, όπως είναι το ΚΥΣΕΑ, ετέλουν εν πλήρει αγνοία, όπως ετέλει εν
πλήρει αγνοία η επαγγελματική μας διπλωματία. Αυτό βεβαίως δεν απαλλάσσει των
ευθυνών τους είτε τα μέλη των οργάνων συλλογικά είτε και ατομικά και δη τα
λεγόμενα ηγετικά και ιστορικά στελέχη του Κινήματος.

ΣΕ ΕΦ’ ΟΛΗΣ της ύλης διάλογο με την Τουρκία οδηγείται η Ελλάδα, επισημαίνει
μεταξύ άλλων, σε συνέντευξή του στα «ΝΕΑ», ο πρώην υπουργός Εθνικής Άμυνας και
Εξωτερικών, βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Γιάννης Χαραλαμπόπουλος.

«Σε δυσμενέστατες επιπτώσεις για τη χώρα μας θα οδηγήσει ο ελληνοτουρκικός
διάλογος στον οποίο φοβάμαι ότι θα οδηγήσει η υπόθεση της ελληνοτουρκικής
προσέγγισης», τονίζει.

Ο κ. Χαραλαμπόπουλος επικρίνει ουσιαστικά την κυβέρνηση για τους τελευταίους
χειρισμούς της στα εθνικά θέματα. Σημειώνει, ωστόσο, ότι τα τρία πρώτα σημεία
της ανακοίνωσης είναι θετικά.

«Βρίσκω θετικά τα σημεία 1, 2, 3 και του κειμένου της συμφωνίας που αναφέρεται
στην αμοιβαία δέσμευση για την ειρήνη, την ασφάλεια και τη συνεχή ανάπτυξη
σχέσεων καλής γειτονίας. Θεωρώ όμως ότι εγκυμονούν μεγάλους κινδύνους για τα
εθνικά μας θέματα τα σημεία 4, 5 και 6 της συμφωνίας».

Ο κ. Χαραλαμπόπουλος είναι ιδιαίτερα κατηγορηματικός για ορισμένα σημεία του
κοινού ανακοινωθέντος. Και εξηγεί ότι «με το σημείο 4, που αναφέρεται στον
σεβασμό στα νόμιμα ζωτικά συμφέροντα και ενδιαφέροντα κάθε χώρας στο Αιγαίο,
τα οποία έχουν μεγάλη σημασία για την ασφάλεια και την εθνική κυριαρχία,
αναγνωρίζονται από την ελληνική πλευρά τα νόμιμα και ζωτικά ενδιαφέροντα και
συμφέροντα της Τουρκίας στο Αιγαίο».

Ο πρώην υπουργός, αρχηγός του ΠΑΚ (εσωτερικού) την περίοδο ’72-’74, ιστορικό
στέλεχος του ΠΑΣΟΚ και βουλευτής της Β’ Αθηνών επισημαίνει ακόμη: «Η Τουρκία
δεν παύει να θεωρεί νόμιμα και ζωτικά συμφέροντα, που τα συνδέει μάλιστα με
την ασφάλεια και την εθνική της κυριαρχία, τις απαράδεκτες και αυθαίρετες
μονομερείς διεκδικήσεις εις βάρος της Ελλάδας στο Αιγαίο (εναέριο χώρο,
υφαλοκρηπίδα, γκρίζες ζώνες, αποστρατιωτικοποίηση των νησιών μας κ.λπ.), που
οδηγούν σε συγκυριαρχία στο Αιγαίο».

Ο κ. Χαραλαμπόπουλος αναφέρει ότι «την παράγραφο 5, που αναφέρεται στη
δέσμευση μονομερών ενεργειών, είναι βέβαιο ότι η Άγκυρα θα την ερμηνεύσει ως
απεμπόληση του δικαιώματος της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα σε 12 μίλια».

«Σύμφωνα άλλωστε και με την πρωτοφανή δεσμευτική δήλωση του κ. Πάγκαλου»,
παρατηρεί ο κ. Χαραλαμπόπουλος, «η επέκταση των 12 μιλίων δεν αποτελεί
μονομερή ενέργεια, αλλά αυτό γίνεται σε συνεργασία με τους διεθνείς
οργανισμούς θαλασσίων μεταφορών και τις μεγάλες χώρες που έχουν ναυτιλιακά
συμφέροντα στην περιοχή, περιλαμβάνεται ­ συνεπώς ­ και η Τουρκία. Άρα, θα
πρέπει να συμφωνήσει η Τουρκία». Ο κ. Χαραλαμπόπουλος κάνει και μία ακόμη
επισήμανση: «Η δήλωση αυτή έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη δήλωση του
Πρωθυπουργού ότι η Ελλάδα θα ασκήσει το δικαίωμά της όποτε κρίνει σκόπιμο».

Τέλος, ο κ. Χαραλαμπόπουλος αναφέρεται στο έκτο και τελευταίο σημείο του
κοινού ανακοινωθέντος:

«Το σημείο 6, η παράγραφος 6 αναγνωρίζει ότι υπάρχουν ελληνοτουρκικές διαφορές
στο Αιγαίο, ενώ μέχρι σήμερα πάγια θέση της Ελλάδας ήταν ότι η μόνη
εκκρεμότητα που υπάρχει ήταν η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας.

Η υπόθεση της ελληνοτουρκικής προσέγγισης φοβάμαι ότι αναπόφευκτα θα οδηγήσει
σε ελληνοτουρκικό διάλογο εφ’ όλης της ύλης, με δυσμενέστατες επιπτώσεις για
τη χώρα μας».