Συγκάτοικοι στο κελί της ελπίδας

Η πόρτα στο γραφείο της διευθύντριας άνοιξε και δύο γεροδεμένα παιδιά
κοντοστάθηκαν. «Περάστε, μη ντρέπεστε», τους παρότρυνε η διευθύντρια. Ο Τάσος
και ο Ηλίας έκαναν μερικά αργά βήματα και κάθησαν μπροστά στο μεγάλο παράθυρο
που γέμιζε με φως το δωμάτιο. Ο Ηλίας μόλις είχε τελειώσει τη δουλειά του στο
μαγειρείο και ο Τάσος ήρθε από το δωμάτιο όπου ξεκουραζόταν ακούγοντας μουσική.

Οι εξετάσεις είχαν τελειώσει και η ζωή θα έπαιρνε και πάλι τον γνωστό της
ρυθμό. Μέχρι τα αποτελέσματα. Τότε που το άκουσμα των βαθμών στο μικρό κελί
τους θα σημάνει την αρχή μια ιδιότυπης ελευθερίας. Ο Τάσος και ο Ηλίας είναι
δυο άριστοι μαθητές. Ονειρεύονται ότι από τον ερχόμενο Οκτώβριο οι μπάρες θα
ανοίγουν γύρω τους. Καθημερινά. Όταν θα γίνουν οι πρώτοι ελεύθεροι –
φυλακισμένοι. Μια ελευθερία που θα τους προσφέρει η δύναμη της γνώσης και η
λαχτάρα γι’ αυτήν.

Καθημερινά θα αφήνουν το κελί τους για να περνούν το κατώφλι του
πανεπιστημιακού αμφιθέατρου. Κάθε βράδυ όμως τα κάγκελα θα ξανακλείνουν πίσω
τους. Θα είναι και πάλι δύο από τους πολλούς κρατούμενους στο Σωφρονιστικό
Κατάστημα Ανηλίκων του Κορυδαλλού…

Ο ΗΛΙΑΣ άκουγε την κουβέντα με τον Τάσο χωρίς να παρεμβαίνει. Όπως αποφεύγει
να παρεμβαίνει στις σκέψεις του Τάσου, όλον αυτόν τον καιρό που μοιράζεται
μαζί του το ίδιο κελί στις φυλακές ανηλίκων. Αλλά σ’ αυτό το κελί χώρεσαν και
τα δικά του όνειρα.

ΑΡΧΙΜΑΓΕΙΡΑΣ

Είναι 22 χρόνων, καστανός, με εκφραστικά ματιά. Ήρθε στο γραφείο της
διευθύντριας των φυλακών φορώντας το λευκό μπλουζάκι της δουλειάς. Είναι
αρχιμάγειρας και μαζεύει ημερομίσθια, για να μπορέσει να αποφυλακιστεί πιο γρήγορα.

Μέχρι τότε, όμως, προσδοκά και αυτός τη δική του «μικρή» ελευθερία. Να περάσει
στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο και να διαβάσει πολύ περισσότερα για τους
οικονομολόγους, που θαυμάζει. Τον Κέινς και τον Άνταμ Σμιθ. Θα τους «συναντά»
στα αμφιθέατρα, στις διαλέξεις των καθηγητών του και στα βιβλία, στο
αναγνωστήριο της πρώην ΑΣΟΕΕ.

Κάθε απόγευμα θα επιστρέφει στο κελί του για να μελετήσει, για να συνεχίσει τη
δουλειά του. Η εργασία ήταν και το θέμα της έκθεσης που έγραψε. «Ο Τσόμσκι και
ο Φουκό; Τον πρώτο δεν τον είχα ακούσει, αλλά γνώριζα για τον δεύτερο από το
βιβλίο του Έκο “Το εκκρεμές του Φουκό”. Έκανα στο γραπτό μου μια ιστορική
αναδρομή για την ανθρώπινη εργασία και για τους κινδύνους που εγκυμονούν από
τη μηχανοποίηση του ανθρώπου, από την αλλοτρίωσή του…».

Και αυτό ελπίζει ο Ηλίας. Να καταφέρει να μην αλλοτριωθεί στον χώρο που
βρίσκεται, στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Ανηλίκων, τα τελευταία δύο χρόνια,
καταδικασμένος για ανθρωποκτονία. «Υπάρχουν ώρες μοναξιάς εδώ, όπως υπάρχουν
και για κάποιον που βρίσκεται έξω. Υπάρχουν και ώρες δοκιμασίας. Προσωπικής
δοκιμασίας, που ξεπερνιούνται εύκολα ή δύσκολα, ανάλογα με την εσωτερική
δύναμη που διαθέτει κάποιος».

ΤΟ ΠΤΥΧΙΟ

Και μέσα σ’ αυτές τις συνθήκες, οργανώνει ήδη την επαγγελματική του
αποκατάσταση. «Οι γονείς μου είναι φοροτεχνικοί και πιστεύω ότι με ένα πτυχίο
Οικονομικών θα μπορέσω να βρω δουλειά πιο εύκολα».

Η προετοιμασία για τις Γενικές Εξετάσεις μέσα στη φυλακή δεν είναι, για τον
Ηλία, κάτι παράξενο. «Σίγουρα, δεν είναι το ίδιο με το να προετοιμάζεσαι έξω.

Ξέρω ότι τα παιδιά έχουν έξω κάποιους “πειρασμούς”. Διασκέδαση, εξόδους με
φίλους. Εδώ υπάρχει αρκετός ελεύθερος χρόνος». Τον χρησιμοποιεί διαβάζοντας.
Για να μπορέσει να δημιουργήσει κάποτε ξανά. «Γιατί, το να μη δημιουργείς,
είναι ό,τι χειρότερο…».

Ο ΗΛΙΑΣ και ο Τάσος μοιράζονται το ίδιο κελί στις φυλακές ανηλίκων. Κάποιες
στιγμές του ελεύθερου χρόνου τους πετούν τα βιβλία στην άκρη, ανοίγουν το
ραδιόφωνο ­ οι μουσικές τους προτιμήσεις είναι, λίγο πολύ, οι ίδιες ­
τοποθετούν τα πιόνια και οι σκέψεις τους συγκρούονται μέσα από τις κινήσεις
στη σκακιέρα.

Οι μάχες είναι πολλές. «Τις περισσότερες φορές κερδίζει ο Τάσος», λέει ο
Ηλίας. «Συνήθως, με κερδίζει με 25 ή 30 κινήσεις». «Κάποιες φορές, όμως,
κερδίζει ο Ηλίας», παρεμβαίνει ο Τάσος.

Και παρακολούθησαν με μεγάλο ενδιαφέρον την αντιπαράθεση ανθρώπου – μηχανής,
όταν ο Κασπάροφ αντιμετώπισε τον ηλεκτρονικό υπολογιστή «Ντιπ Μπλού».
«Ακούστηκε ότι η ήττα του Κασπάροφ ήταν στημένη, για λόγους διαφήμισης της
εταιρείας που κατασκεύασε τον ηλεκτρονικό υπολογιστή», λέει ο Ηλίας. «Δεν
ξέρω, αν είναι τελικά αυτή η αλήθεια, αλλά είμαι σίγουρος ότι η ανθρώπινη
σκέψη ποτέ δεν θα μπορέσει να υποκατασταθεί…».

Μια δυνατή φιλία έχει δημιουργηθεί μεταξύ τους, όλον αυτόν τον καιρό που
μένουν στο ίδιο, μικρό κελί. Και οι δύο υποψήφιοι για το Πανεπιστήμιο, δυο
διαφορετικά παιδιά μέσα στις φυλακές ανηλίκων. Οι υπόλοιποι κρατούμενοι ποτέ
δεν τους δημιούργησαν προβλήματα, ούτε και οι ίδιοι προκάλεσαν με τη
συμπεριφορά τους.

Πολλά από τα άλλα παιδιά των φυλακών δεν ξέρουν ότι ανάμεσά τους βρίσκονται
δύο υποψήφιοι του Πανεπιστημίου. Οι δυο τους, όμως, ξέρουν τώρα ότι, όταν πριν
από δυο χρόνια οι καγκελόπορτες έκλεισαν πίσω τους με τον δυνατό μεταλλικό
ήχο, δεν φυλακίστηκαν μαζί και οι ελπίδες τους για τη ζωή.

Ο ΤΑΣΟΣ, ένα 17χρονο ψηλό και γεροδεμένο παιδί, φορώντας τζιν και αθλητικά
παπούτσια, άρχισε με τα μαύρα μάτια του να παρατηρεί τον χώρο και τους
παρευρισκομένους. Τη διευθύντρια των Φυλακών Ανηλίκων, τον εισαγγελέα, την
κοινωνική λειτουργό και το στυλό που κρατούσε ο συνομιλητής του.

Πριν από λίγο είχε διαβάσει την έγκριση από το υπουργείο Δικαιοσύνης και δεν
αρνήθηκε να περιγράψει πώς είναι να προετοιμάζεται ένας νέος για τις Γενικές
Εξετάσεις πίσω από τα κάγκελα. Είναι λιγομίλητος και οι λέξεις βγαίνουν από τα
χείλη του έπειτα από σκέψη μερικών δευτερολέπτων. Δεν έχει την αίσθηση ότι
περνά από εξετάσεις. Δεν αναζητεί τη συγκατάβαση στα μάτια και τις εκφράσεις
των άλλων γι’ αυτά που λέει.

Ο «πάγος σπάει» όταν αρχίζει να μιλά για το θέμα της Έκθεσης. Για τον
συντηρητισμό της κοινωνίας, για τη στάση των νέων σε μια τέτοια κοινωνία:
«Συντηρητισμός υπάρχει. Υπήρχε και θα υπάρχει. Σε πολλά πεδία της ζωής. Εγώ
έγραψα κυρίως για το όνειρο. Για το δικαίωμα των νέων να ονειρεύονται…».

«Τάσο, ποιο είναι το δικό σου όνειρο»; Κοιτάζει. Σκέφτεται. «Έχω πολλά
όνειρα… Αλλά νομίζω ότι το μεγαλύτερο είναι να κάνω στη ζωή μου αυτό που με
ευχαριστεί… Το ξέρω ότι κάτι τέτοιο δεν είναι εύκολο…». Όπως δεν ήταν
εύκολη η δοκιμασία που πέρασε. Όταν ήταν μόλις δεκαπέντε χρόνων και
αντιμετώπισε το δικαστήριο ανηλίκων με την πιο βαριά κατηγορία, που θα
ακολουθεί τη ζωή του.

Βρίσκεται δυο χρόνια στον Κορυδαλλό. Εκεί μπόρεσε να τελειώσει το Λύκειο.
Έπαιρνε την ύλη και εμφανιζόταν μόνο στις Προαγωγικές Εξετάσεις του Ιουνίου.
Το απολυτήριό του γράφει «άριστα». Από την αρχή της χρονιάς που πέρασε άρχισε
να διαβάζει για τις Γενικές Εξετάσεις. Μελετούσε περίπου δέκα ώρες την ημέρα:
«Εδώ έχουμε την πολυτέλεια του άφθονου ελεύθερου χρόνου». Και ο Τάσος την
εκμεταλλεύτηκε. Μέχρι τη μέση της χρονιάς είχε καλύψει την ύλη των Εξετάσεων
και μετά άρχισαν οι επαναλήψεις. Σε αυτήν την προσπάθεια δεν έμεινε μόνος. Και
από τους άλλους κρατούμενους και από τη διεύθυνση. Οι πρώτοι προσπαθούσαν να
μην τον ενοχλούν, προσφέροντάς του ηρεμία. Η διεύθυνση τού εξασφάλισε
καθηγητές για ιδιαίτερα μαθήματα, που του δόθηκαν αφιλοκερδώς.

Όλα για το πτυχίο, λοιπόν. Για την καινούρια αρχή. Ένα όνειρο που βρίσκεται
μερικά χιλιόμετρα μακριά από το μικρό κελί του στον Κορυδαλλό. Στην οδό
Πατησίων, στο Πολυτεχνείο. Η πρώτη του προτίμηση είναι το τμήμα Ηλεκτρονικών
Μηχανικών: «Μια επιστήμη που δεν είναι στάσιμη. Εξελίσσεται συνεχώς. Από πολύ
μικρός ασχολιόμουν με τα ηλεκτρονικά. Επισκεύαζα τα ραδιόφωνα στο σπίτι.
Έφτιαχνα και δικούς μου ενισχυτές».

Όταν τα ονόματα των επιτυχόντων ανακοινωθούν, ο Τάσος ελπίζει ότι και το δικό
του θα είναι στον μακρύ κατάλογο. «Για να αρχίσει πάλι να γεύεται την
ελευθερία. Θα παίρνει εκπαιδευτικές άδειες και χωρίς συνοδεία θα παρακολουθεί
τις διαλέξεις. Και μέχρι να αποφυλακιστεί θα είναι ένας νέος επιστήμονας.
Έχοντας αφήσει πίσω του, στις σελίδες της προσωπικής του ιστορίας, την
παρένθεση των Φυλακών Ανηλίκων. Θα κάνει το όνειρό του πραγματικότητα. Αυτό
που τον ευχαριστεί.

Μέχρι τότε θα συνεχίσει να ακούει «Μελωδία» στο ραδιόφωνο, μπαλάντες του ’60,
θα διαβάζει βιβλία Φυσικής και Μαθηματικών, Χέμινγουέι και στίχους του Καβάφη.
Η δική του Ιθάκη θα πλησιάζει όλο και περισσότερο…