ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Έμποροι και Μανδαρίνοι

Με το τέλος της τηλεοπτικής σεζόν, ήρθε η υπόσχεση για μια νέα αρχή στο
κακορίζικο τηλεοπτικό χωριό μας. Να την πιστέψουμε;Ηεγκατάσταση του νέου
Εθνικού Ραδιοτηλεοπτικού Συμβουλίου, η επισημότητα με την οποία περιεβλήθη η
εγκατάσταση αυτή, η παρουσία και η ομιλία του ίδιου του Πρωθυπουργού και,
προπάντων, η ρητή δέσμευσή του ότι το νέο Συμβούλιο θα έχει ό,τι στερήθηκε επί
οκτώ ολόκληρα χρόνια ο θεσμός ­ εγγυήσεις ανεξαρτησίας, ουσιαστικές εξουσίες
και τα πρακτικά μέσα να τις ασκεί ­ θα μπορούσαν, όντως, να δώσουν ελπίδες
μιας νέας αρχής.

Η ομιλία του Πρωθυπουργού έθεσε στο νέο Συμβούλιο τέσσερις προτεραιότητες. Οι
τρεις είναι αυτονόητες. Η τέταρτη είναι προβληματική και αμφιλεγόμενη.

Είναι αυτονόητο ότι πρώτο χρέος του νέου Συμβουλίου είναι να φροντίσει να
επιβάλει την τάξη σ’ αυτό που ευγενικά ο Πρωθυπουργός αποκάλεσε «τοπίο στην
ομίχλη» και που σωστότερο θα ήταν να βαφτίσει «ελληνικό ηλεκτρονικό φαρ ουέστ»
­ τον άναρχο, αρρύθμιστο και άνομο ραδιοτηλεοπτικό χάρτη, όπου μέχρι στιγμής
τον νόμο δεν επιβάλει καν ο ισχυρότερος, αλλά ο πιο αδίστακτος. Καιρός πια,
οκτώ χρόνια μετά την εμφάνιση του φαινομένου της ιδιωτικής τηλεόρασης και λίγο
προτού η νέα ψηφιακή τεχνολογία τις καταστήσει άχρηστες, να δοθούν επιτέλους
οι οριστικές, νόμιμες άδειες λειτουργίας!

Αυτονόητο είναι, ακόμη, ότι το Συμβούλιο οφείλει, όπως είπε ο Πρωθυπουργός, να
επιβάλει διαφανείς όρους στις οικονομικές διαπλοκές ραδιοτηλεόρασης –
διαφημιστικής αγοράς – κράτους. Αυτονόητο μεν, απίστευτο δε… Αλλά δεν μας
υποσχέθηκαν οι εκσυγχρονιστές μας ότι θα ξεριζώσουν το πελατειακό κράτος; Ε,
το σύγχρονο και αληθινό πελατειακό κράτος εδώ έχει τη φωλιά του, όχι πια στο
παραδοσιακό μικρορουσφέτι του πολιτευτή. Ιδού η Ρόδος…

Είναι, τέλος, αυτονόητο ­ και είναι, ίσως, και ο μόνος απολύτως ρεαλιστικός
και εφαρμόσιμος στόχος ­ ότι το νέο Συμβούλιο οφείλει να δράσει αποτελεσματικά
για την αντιμετώπιση του πιο ακραίου από τα συμπτώματα της δυσλειτουργίας της
τηλεοπτικής μας βιομηχανίας: της συστηματικής πια εισβολής της δημοσιότητας
στην ιδιωτική σφαίρα ανυπεράσπιστων ανθρώπων, του εξευτελισμού της ανθρώπινης
αξιοπρέπειας, της μετατροπής της δημοσιότητας από προστάτη των ατομικών
ελευθεριών και δικαιωμάτων σε αληθινή απειλή εναντίον τους.

Αυτό είναι το πιο ώριμο και το πιο εύκολο από τα πεδία δράσης του νέου
Συμβουλίου. Αλλά ας μην αυταπατάται κανείς ­ όσο σημαντικό κι αν είναι το
πρόβλημα, είναι πάντα σύμπτωμα και επιφαινόμενο του τηλεοπτικού μας
προβλήματος, δεν είναι το πρόβλημα.

Μένει μια τέταρτη προτεραιότητα, που ο Πρωθυπουργός συμπεριέλαβε στις οδηγίες
του προς τους τηλε-ναυτιλλόμενους. Είναι η περίφημη «ποιοτική αναβάθμιση των
ραδιοτηλεοπτικών προγραμμάτων», για την οποία κάλεσε ο κ. Σημίτης το νέος ΕΡΣ
να εργασθεί. Πώς, με ποιο μέτρο, εν ονόματι τίνος, με ποια κριτήρια και ποια
νομιμοποίηση θα αποφασίσει κάποιος τι είναι ποιοτικότερο τίνος, παραμένει
αδιευκρίνιστο. Πώς, με ποια μέσα θα επιβάλει κιόλας το νέο Συμβούλιο τις
ενδεχόμενες απόψεις του περί «ποιοτικής αναβαθμίσεως», παραμένει κι αυτό
επικινδύνως αδιευκρίνιστο.

Επικινδύνως για δυο λόγους:

Ο ένας είναι ότι τον τόνο στην κριτική του ελληνικού τηλεοπτικού προϊόντος τον
δίνουν, περισσότερο παρά ποτέ, εκείνοι που πιστεύουν ότι… καλή τηλεόραση
είναι η σβηστή τηλεόραση, ότι καλύτερη γίνεται η τηλεόραση όταν παύει να είναι
τηλεόραση, όταν αρνηθεί τη φύση της, τη γλώσσα της, τα εκφραστικά μέσα που της
αρμόζουν, όταν περιφρονήσει το κοινό στο οποίο απευθύνεται και τις ανάγκες
του. Αλίμονό μας αν το ΕΡΣ ακολουθήσει τις συνταγές τους.

Ο δεύτερος λόγος είναι ότι μια ρυθμιστική – λογοκριτική παρέμβαση στο
περιεχόμενο του τηλεοπτικού προϊόντος θα ισοδυναμούσε με επιστροφή από την
υπερβολική εξουσία του Εμπόρου, πίσω στην αυθεντία του Μανδαρίνου ­ ενώ το
ζητούμενο είναι μια νέα ισορροπία ανάμεσα στον Έμπορο, τον Μανδαρίνο και τον
Δημοσιογράφο. Ισορροπία έντασης και ανταγωνισμού, αλληλοεξουδετέρωσης, που
είναι απαραίτητη για να λειτουργεί η δημοκρατία. Αυτή την ισορροπία το νέο ΕΡΣ
οφείλει να εργασθεί ώστε να αποκαταστήσει. Και αυτή εν τέλει είναι η μόνη
αποστολή του.