ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αναδιοργάνωση της χώρας

Οι εκλογές του 1996, οι δημόσιες συζητήσεις, η κριτική του Έλληνα πολίτη, αλλά
και οι γκρίνιες και οι μουρμούρες ανέδειξαν το κορυφαίο πρόταγμα της σύγχρονης
Ελλάδας: την ανάγκη οργάνωσής της.ΕΙΤΕ πρόκειται για την οικονομία, είτε
πρόκειται για την παιδεία, την αυτοδιοίκηση, τη γεωργία, την υγεία κ.ο.κ., αν
μελετηθούν οι κυοφορούμενες λύσεις θα βρεθεί γρήγορα ο κοινός τους
παρονομαστής: ο εξορθολογισμός. Ενώ υπάρχουν ελκυστικοί προσανατολισμοί και
θέσεις, ενώ βελτιώνεται σιγά-σιγά το επίπεδο των πολιτικών, ενώ μας είναι
γνωστή η διεθνής εμπειρία, ενώ δηλαδή ξέρουμε τι μας χρειάζεται εκεί που
πονάμε, εντούτοις μόνιμα συναντάμε την ίδια δυσκολία: πώς θα δημιουργήσουμε
εκείνες τις οργανωτικές δομές, που θα μας επιτρέψουν να επιτύχουμε τους
στόχους μας. Και, κυρίως, πώς θα καταστρέψουμε ή θα μετασχηματίσουμε τις
υπάρχουσες δομές, που δυσχεραίνουν, ταλαιπωρούν, εμποδίζουν την πρόοδο και
επιτρέπουν τη σπατάλη.

Όλα αυτά βέβαια είναι γνωστά. Όπως επίσης είναι γνωστό ότι η οποιαδήποτε
πρόταση εξορθολογισμού των δομών του ελληνικού κράτους πρέπει να αξιολογείται
σε συσχετισμό και με την κοινωνική πολιτική τού φερόμενου ως εξορθολογιστή.

Ωστόσο, όλα αυτά τα θέματα συγκροτούν το πλαίσιο για τη διατύπωση μιας σκέψης.
Στην Ελλάδα, το περί οργάνωσης πολιτικό πρόταγμα ­ που το πρωτοβρίσκει κανείς
στα χρόνια του Καποδίστρια ­ πάντα προκαλούσε ένταση, γενικευμένη δυσαρέσκεια
και, τελικώς, αντιπάθεια για το πρόσωπο που τη συμβόλιζε ή την επιχειρούσε.
Όσο κι αν ο ελληνικός λαός κατανοούσε τη συγκεκριμένη και πάγια ανάγκη της
χώρας, όσο κι αν επιδοκίμαζε τους πολιτικούς που διακήρυτταν πειστικά τα
σχετικά συνθήματα, ήταν ωστόσο τελικά θετικός στην περιθωριοποίησή τους. Η
αναστάτωση που προκαλεί στην κοινωνία το χτύπημα μικρών και μεγάλων
συμφερόντων ­ η προϋπόθεση δηλαδή κάθε σοβαρής μεταρρύθμισης ­, η υποχώρηση
των δημοκρατικών διαδικασιών και τα προσχήματα που αυτό έδιδε στη δημαγωγία, η
αλαζονεία ή, ίσως, και το εγωιστικό ταμπεραμέντο του Έλληνα αποτέλεσαν τους
λόγους, τα μέσα και το άλλοθι ώστε ο εξορθολογισμός να μην προχωρά
ικανοποιητικά και οι φορείς του να λοιδορούνται, να μισούνται, ν’ ανατρέπονται
ή και να δολοφονούνται.

Με βάση αυτές τις σκέψεις ­ και την ιστορική εικόνα που προϋποθέτουν ­
προσπαθώ να ακτινογραφήσω την επί του προκειμένου προσπάθεια της κυβέρνησης.
Παρατηρώ, λοιπόν, τα εξής:

α) Ο εξορθολογισμός της ελληνικής πολιτείας, δηλαδή κράτους και κοινωνίας, ως
σύνθημα επιδοκιμάστηκε από την πλειοψηφία του εκλογικού σώματος το 1996. Και
επειδή οι περισσότεροι τον ευαγγελίστηκαν, προτιμήθηκε ο πειστικότερος, δηλαδή
ο δυνάμει αποτελεσματικότερος.

β) Πλάι στη σκληρή γραμμή της πραγμάτωσης των εξαγγελιών, δηλαδή της
ανασυγκρότησης της χώρας, οι κανόνες της δημοκρατίας λειτουργούν στο ακέραιο:
η συλλογική λειτουργία της κυβέρνησης, η συμβολική και λειτουργική υποστήριξη
της Βουλής, η σχετική αποστασιοποίηση της εκτελεστικής από τη δικαστική
εξουσία αποτελούν μορφές λειτουργούσης δημοκρατίας που, επειδή πραγματώνονται
για πρώτη φορά στη χώρα μας, εμφανίζουν προβλήματα από την αντίστροφη πλευρά:
η δημοκρατία παράγει ως κόστος την καθυστέρηση. Συνεπώς, η κυβέρνηση αφήρεσε
από τους δημαγωγούς το μόνιμο πρόσχημα εναντίον του εξορθολογισμού, δηλαδή την
υποχώρηση της δημοκρατίας.

γ) Οι αναστατώσεις από την οργανωτική ανασυγκρότηση της χώρας δεν μπορούν
ακόμη να συγκροτήσουν αξιόπιστο πολιτικό επιχείρημα εναντίον της κυβέρνησης.
Πρώτον, διότι σε επίπεδο πολιτικών στόχων σχεδόν όλοι εμφανίζονται σύμφωνοι·
δεύτερον, διότι οι Έλληνες πολίτες αποδέχονται την ανάγκη εξορθολογισμού της
χώρας αρκεί να μη θιγούν τα δικά τους ατομικά συμφέροντα. Δηλαδή η αντίθεσή
τους έχει ατομική όψη, κάτι που εμποδίζει τη μετατροπή της σε συλλογικό πρόταγμα.

δ) Ενώ, λοιπόν, όλες οι ανωτέρω παρατηρήσεις συντείνουν στη διαπίστωση ενός
ευνοϊκού κλίματος, υπάρχει μια ακόμη που δημιουργεί ανησυχίες. Μέσα σε μια
παραπληροφορημένη κοινωνία, υπάρχει ελλιπής επικοινωνιακή πολιτική από πλευράς
κυβέρνησης. Οι πολίτες, αλλά ακόμη και τα ίδια τα μέλη του κυβερνώντος
κόμματος, ενημερώνονται από όλους για το έργο της κυβέρνησης, εκτός από την
ίδια. Να γίνει σαφές: δεν αναμασώ τα περί ελλειμματικής επικοινωνιακής
πολιτικής της κυβέρνησης· η κριτική αυτή εδώ συνδυάζεται με την απόπειρα
ανασυγκρότησης της χώρας και το επιβαρημένο παρελθόν της.

Αν τα προηγούμενα είναι ορθά, τότε η επικοινωνία του κράτους με την κοινωνία,
δηλαδή ένας υπερβολικά ευαίσθητος τομέας της κυβερνητικής δράσης, πρέπει να
προσεχθεί ιδιαίτερα. Άλλωστε, φαίνεται να αποτελεί την κερκόπορτα για τη
διείσδυση της δημαγωγίας. Οι άλλες πόρτες είναι κλειστές. Και η αντιπολίτευση
δεν διαθέτει μάγους-πορθητές.

Ο Ανδρέας Ν. Λοβέρδος είναι αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο
Πάντειο Πανεπιστήμιο.