Η περεστρόικα του τσιγάρου

Η συμφωνία των αμερικανικών καπνοβιομηχανιών με 40 αμερικανικές πολιτείες
είναι αναμφίβολα ιστορική. Όμως, αν και μπορεί να καταλήξει σε απαγόρευση των
διαφημίσεων που κάνουν το κάπνισμα ελκυστικό, δεν θίγει την «ουσία» του
προβλήματος. Και αυτή η ουσία είναι εθιστική: η νικοτίνη.ΜΕ ΤΗ συμφωνία στην
οποία κατέληξαν, την περασμένη εβδομάδα, οι καπνοβιομήχανοι με τους υπουργούς
Δικαιοσύνης 40 αμερικανικών πολιτειών, απέφυγαν την κατάρρευση της
αμερικανικής καπνοβιομηχανίας.

Από αυτήν την άποψη πρόκειται για μια «περεστρόικα». Συμφώνησαν να
καταβάλλουν, για μια περίοδο 25 ετών, συνολικό ποσό 368 δισ. δολαρίων,
προκειμένου να καλυφθεί το κόστος της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης των
ανθρώπων που νοσούν από παθήσεις στις οποίες ενέχεται το κάπνισμα.

Και αποδέχτηκαν να εγκαταλείψουν τις ελκυστικές και παραπλανητικές διαφημίσεις
που αυξάνουν αδιακρίτως την πελατεία τους.

Σε αντάλλαγμα, οι καπνοβιομηχανίες εξασφαλίζουν περιορισμένη ασυλία και οι
αμερικανικές πολιτειακές αρχές δεσμεύονται να αποσύρουν τις 40 μηνύσεις που
έχουν υποβάλει εναντίον τους. Οι αντικαπνιστικές οργανώσεις μιλούν για μεγάλη
νίκη. Είναι όμως έτσι;

ΑΛΛΑΓΕΣ

Φυσικά, οι υπέρμαχοι της συμφωνίας υποστηρίζουν ότι δεν είναι μόνο το χρήμα. Η
πιο σημαντική νίκη, λένε, είναι ότι οι καπνοβιομηχανίες συμφώνησαν σε μια
σειρά από περιορισμούς στη διαφήμιση και προώθηση των προϊόντων τους. Από
αυτήν την άποψη, η συμφωνία υπόσχεται μεγάλες αλλαγές στο διαφημιστικό τοπίο.

Όχι πια ήρωες καρτούν που θα ξεφυσούν τουλίπες από καπνό. Όχι πια καουμπόηδες
του Μάρλμπορο που θα υπόσχονται συναρπαστικές περιπέτειες στα ράντσα του
αμερικανικού Νότου.

Αντίθετα, πιο χτυπητές και πιο εκφοβιστικές ετικέτες στα πακέτα των τσιγάρων
θα προειδοποιούν για τις ολέθριες συνέπειες του καπνίσματος. «Ε και λοιπόν;»,
αναρωτιέται το περιοδικό του Ίντερνετ «Σαλόν». Η διαφημιστική βιομηχανία τα
έχει καταφέρει πολλές φορές στο παρελθόν να ξεπεράσει τέτοιες κακοτοπιές.
Μπορεί να τα καταφέρει και τώρα.

Η ΝΙΚΟΤΙΝΗ

Όμως η απίστευτη δύναμη που απέκτησε η καπνοβιομηχανία δεν είναι αποτέλεσμα
της διαφήμισης: προέρχεται από τον εθισμό στη νικοτίνη. Βέβαια, η διαφήμιση
έβαλε κι αυτή το χεράκι της. Μετέτρεψε μια κατά τα άλλα παράξενη και κακή
συνήθεια σε μια διαδικασία με κάποια γοητεία.

Αυτήν τη γοητεία του «κακού και ανυπότακτου παιδιού» που τριγυρνά με ένα
τσιγάρο στο στόμα πλασάρισε η διαφήμιση στη λαϊκή κουλτούρα. Ωστόσο, αυτό που
εξασφαλίζει σίγουρη πελατεία στις καπνοβιομηχανίες δεν είναι ο «άνθρωπος του
Μάρλμπορο», αλλά ο εθισμός στη νικοτίνη. Και σύμφωνα με μερικές έρευνες, η
νικοτίνη αποδεικνύεται πιο εθιστική ακόμη και από το κρακ. Δεν θα υπήρχε
κανένας λόγος να ρουφάμε ανάμενα χόρτα, αν αυτά δεν είχαν νικοτίνη.

Κάποτε η Φίλιπ Μόρις είχε την ατυχή έμπνευση να βγάλει στην αγορά το «ΝτεΝίκ»,
ένα τσιγάρο χωρίς νικοτίνη. Ξόδεψε 300 εκατ. δολάρια για να προωθήσει το
προϊόν, αλλά δεν βρήκε αγοραστές. «Χωρίς την εθιστική νικοτίνη», έγραφε η
«Ουάσιγκτον Ποστ», «ήταν σαν να κάπνιζες άχυρο».

ΩΣ ΝΑΡΚΩΤΙΚΟ

Τι έκανε λοιπόν η συμφωνία για τη νικοτίνη; Αντί να δώσει τη δυνατότητα στις
ομοσπονδιακές αρχές να αντιμετωπίσουν αυτήν την εθιστική ουσία, στην
πραγματικότητα επιβάλλει περιορισμούς στις δικαιοδοσίες της Διεύθυνσης
Τροφίμων και Φαρμάκων.

Τον περασμένο Απρίλιο, ένας ομοσπονδιακός δικαστής εξουσιοδότησε τις αρμόδιες
αρχές να αντιμετωπίσουν τη νικοτίνη ως ναρκωτικό και τις καπνοβιομηχανίες ως
σύστημα διακίνησης ναρκωτικών.

Τώρα, με τη συμφωνία, και έναντι προσφοράς 368 δισ. δολαρίων, οι
καπνοβιομηχανίες ουσιαστικά εξασφαλίζουν ασυλία, εμποδίζοντας τις αρχές να
απαγορεύσουν τη νικοτίνη ώς το 2009.

ΜΕ ΕΠΙΦΥΛΑΞΗ

Όσο εντυπωσιακή και αν μοιάζει εκ πρώτης όψεως η συμφωνία, οι αμερικανικές
αρχές ­ και οι πολιτικοί ­ θα πρέπει να φανούν επιφυλακτικές και να κοιτάξουν
πίσω από το «προπέτασμα καπνού». Ή τουλάχιστον να διαβάσουν τις επιφυλάξεις
που διατυπώνει η «Ουάσιγκτον Ποστ».

Πρώτον, ο πρόεδρος και το Κογκρέσο πρέπει να κρατήσουν αποστάσεις. Οι
ενδεχόμενοι κίνδυνοι είναι τουλάχιστον εξίσου μεγάλοι όσο και τα υποτιθέμενα
οφέλη.

Δεύτερον, ο βασικός στόχος πρέπει να είναι η όσο το δυνατόν ταχύτερη
απεξάρτηση όσο το δυνατόν περισσότερων ανθρώπων.

Τρίτον, οι νομικές προεκτάσεις της συμφωνίας είναι πολύ πιο σημαντικές από το
χρήμα που προσφέρουν αφειδώς οι καπνοβιομηχανίες.

Είναι βιομηχανίες που σκοτώνουν ανθρώπους, γράφει η εφημερίδα. Και γι’ αυτό οι
αρχές έπρεπε να τις πατάξουν και όχι να τους προσφέρουν μια συμφωνία που
μπορεί να εξασφαλίσει μακροπρόθεσμα την επιβίωσή τους.