Θωράκιση του πολίτη

Η πρωτοβουλία των δύο κομμάτων για αναθεώρηση του Συντάγματος, με τις όποιες,
μικρές ή μεγάλες, ιδεολογικοπολιτικές αντιθέσεις (εκλογή Προέδρου της
Δημοκρατίας, αρμοδιότητες του Προέδρου, ιδιωτικά πανεπιστήμια, όρκος) ξεκινούν
με μία κοινή διαπίστωση:

ΤΟ ΙΣΧΥΟΝ Σύνταγμα είναι «βαθύτατα δημοκρατικό» και ανταποκρίθηκε πλήρως στις
ανάγκες αλλά και τις δυσκολίες της μεταπολιτευτικής Ελλάδας.

Τότε γιατί ζητείται η αλλαγή;

Για να γίνει ακόμη πιο σύγχρονο, απαντούν οι εμπνευστές.

* Να ενισχυθούν και να περιβληθούν με αυξημένη τυπική ισχύ θεσμοί, οι οποίοι
έχουν ήδη θεσπισθεί από τον κοινό νομοθέτη, όπως η διαφάνεια στη Δημόσια
Διοίκηση, η προστασία του πολίτη από το ηλεκτρονικό φακέλωμα, από τα
βιοϊατρικά πειράματα, από την αυθαιρεσία της κάθε εξουσίας (εκτελεστικής, δικαστικής).

* Για να ακολουθήσει τις εξελίξεις στο ευρωπαϊκό επίπεδο.

* Για να προστατεύσει τον πολίτη από το κομπιούτερ και τις δυνατότητές του,
από κλωνοποίηση, από την ασύδοτη κάμερα τηλεοπτικού σταθμού, από την
καλλιέργεια πελατειακών σχέσεων για να μπει στο Δημόσιο, από την ταλαιπωρία
τού να εισπράξει τις οφειλές του Δημοσίου, από την αλλοίωση της θέλησής του
στο παραπέντε των εκλογών, από την αδιάφορη Διοίκηση.

Τον πολίτη, την προσωπικότητά του, τις ελευθερίες του και τα δικαιώματά του
φιλοδοξούν να θωρακίσουν οι συντάκτες των προτάσεων των δύο κομμάτων.

Αρχής γενομένης από τη Δημόσια Διοίκηση, από την κατοχύρωση της διαφάνειας στη
λειτουργία της έως την υποχρέωσή της να ενημερώνει τον πολίτη, η κυβέρνηση
αλλά και η αξιωματική αντιπολίτευση εμφανίζονται αποφασισμένες να
προστατεύσουν τον απλό άνθρωπο.

ΥΠΗΡΕΤΗΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ

«Η Διοίκηση πρέπει να λειτουργεί ως υπηρέτης του πολίτη», δηλώνει στα «ΝΕΑ» ο
υφυπουργός Δημόσιας Διοίκησης κ. Τάσος Μαντέλης σχολιάζοντας την πρόταση του
ΠΑΣΟΚ για συνταγματική κατοχύρωση «της υποχρεώσεως της Διοίκησης να σέβεται
τον πολίτη, να παρέχει πληροφορίες σε τακτή προθεσμία με την απειλή κυρώσεων».
Σχετική ρύθμιση περιλαμβάνεται και στην πρόταση της Ν.Δ..

Από το 1985 έχει ψηφισθεί νόμος που υποχρεώνει τη Διοίκηση να υπηρετεί τον
πολίτη, αλλά, όπως επισημαίνει ο κ. Μαντέλης, λειτούργησε «χαλαρά», «τα
αιτήματα του πολίτη δεν ικανοποιούνταν, ενώ η αποζημίωση που δίνεται είναι συμβολική».

Ωστόσο, κατά τον υφυπουργό η συνταγματική κατοχύρωση δεν λύνει πρακτικά
προβλήματα ενισχύει όμως την υποχρέωση της Διοίκησης να λειτουργεί αξιοκρατικά
(προσλήψεις, μετατάξεις), με αντικειμενικούς κανόνες, κατανοητούς στον κάθε πολίτη.

Η διαφάνεια, όμως, στις σχέσεις Διοίκησης και πολίτη «έχει κατακτηθεί από τη
νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας», επισημαίνει ο σύμβουλος Επικρατείας
και τ. επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης κ. Μάνος Δαρζέντας,
ανοίγοντας παράλληλα ένα άλλο κεφάλαιο που χρήζει συνταγματικής κατοχύρωσης.
Εκείνο της «υποχρέωσης της Διοίκησης να αιτιολογεί με νόμιμο, σαφή και επαρκή
τρόπο όλες τις ατομικές, εκτελεστές πράξεις. Η αιτιολογία, μάλιστα, αυτή
πρέπει να υπάρχει στο ίδιο “corpus” της ατομικής διοικητικής πράξης, ούτως
ώστε να μην υποχρεώνεται ο πολίτης να αναζητεί, όπως συχνότατα συμβαίνει
σήμερα σε άλλα διοικητικά έγγραφα τους λόγους για τους οποίους ελήφθη μία
διοικητική απόφαση που τον αφορά».

ΤΙ ΔΕΝ ΡΥΘΜΙΖΕΤΑΙ

Αλλά η πρόταση του κ. Δαρζέντα δεν περιορίζεται στις ήδη υπάρχουσες
εισηγήσεις. Επεκτείνεται σ’ ένα καυτό και επίκαιρο στις ημέρες μας θέμα: Στη
συνταγματική κατοχύρωση της διαφάνειας «στις περίφημες διοικητικές συμβάσεις
μεγάλων δημοσίων έργων ή για την προμήθεια σημαντικών ειδών». «Για την αποφυγή
οποιασδήποτε υπόνοιας χαριστικής μεταχείρισης ορισμένων πολιτών από το κράτος,
μέσω της ανάθεσης των συμβάσεων αυτών θα έπρεπε να προστεθεί στο Σύνταγμα ρητή
διάταξη που θα προέβλεπε ότι κάθε σύμβαση του Δημοσίου με την ευρεία έννοια
(κράτος, ΝΠΔΔ, ΟΤΑ, δημόσιες επιχειρήσεις όλων των μορφών κ.λπ.) για την
κατασκευή δημοσίων έργων ή για την προμήθεια οποιωνδήποτε ειδών, εφόσον
υπερβαίνει ένα σημαντικό ποσόν, ο καθορισμός του οποίου θα αφεθεί στον
νομοθέτη, πρέπει προηγουμένως να εγκρίνεται από τριμελή επιτροπή που θα
συγκροτείται από τον πρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας, τον πρόεδρο του
Ελεγκτικού Συνεδρίου και τον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου», σημείωνει ο
σύμβουλος Επικρατείας.

«Πολιτικό σύνθημα» κινδυνεύει να παραμείνει η διαφάνεια εάν δεν διευκολύνεται
με συγκεκριμένες προτάσεις σε θεσμικό επίπεδο υπογραμμίζει ο καθηγητής τού
Δημοσίου Δικαίου του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Βασ. Σκουρής, τονίζοντας
ότι «το αίτημα για διαφάνεια στη Δημόσια Διοίκηση συμπυκνώνει μία χρόνια και
δικαιολογημένη καχυποψία της κοινής γνώμης για ό,τι συντελείται στους κόλπους
της απρόσωπης εκτελεστικής εξουσίας».

Ο κ. Σκουρής για την αποτροπή του κινδύνου μετατροπής του αιτήματος για
διαφάνεια σε πολιτικό σύνθημα προτείνει «να αναζητηθούν πρόσφοροι τρόποι
ενίσχυσης της διαφάνειας στο πλαίσιο της αναθεώρησης του Συντάγματος, όπως το
δικαίωμα πληροφόρησης του πολίτη για κάθε στοιχείο, την προστασία του από τη
ηλεκτρονική συγκέντρωση στοιχείων που τον αφορούν, τον αποτελεσματικό
κοινοβουλευτικό έλεγχο με την κατάθεση εγγράφων, την απάντηση ερωτήσεων και απαντήσεων».

Το αίτημα για διαφάνεια στη Δημόσια Διοίκηση δεν περιορίζεται στην απευθείας
σχέση της με τον πολίτη και για ό,τι αφορά τον καθένα ως μονάδα.

Διευρύνεται και αγγίζει κάθε δημόσια δραστηριότητα. Και κυρίως της οικονομικές
δραστηριότητες στελεχών της Διοίκησης και πολιτικών.

Ο αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Αντώνης Μακρυδημήτρης
προβάλλει ως άμεση αναγκαιότητα τη θέσπιση «ανεξάρτητης αρχής (Συμβούλιο
Ελέγχου Προμηθειών και Έργων το ονομάζει) για τον έλεγχο στις προμήθειες και
στα δημόσια έργα, στους πόρους και τις δαπάνες των ΟΤΑ, καθώς και άλλων
δημοσίων οργανισμών και επιχειρήσεων, που διαχειρίζονται δημόσιο χρήμα».

Οι προτάσεις και των δύο κομμάτων κατοχυρώνουν συνταγματικά την ανεξαρτησία
αρκετών διοικητικών αρχών. Δεν προβλέπουν τίποτε για τον έλγχο προμηθειών και έργων.

ΔΙΑΠΙΣΤΩΝΕΤΑΙ η ανάγκη συνταγματικής κατοχύρωσης του δικαιώματος ελεύθερης
παραγωγής, ανταλλαγής και διάδοσης πληροφοριών, την ίδια ακριβώς στιγμή που
απαιτείται άμεση παρέμβαση προστασίας του πολίτη από το ηλεκτρονικό φακέλωμα.
Ηλεκτρονική παραγωγή, ανταλλαγή και διάδοση προσωπικών πληροφοριών, η οποία
παρά τις όποιες βεβαιώσεις ιθυνόντων αντί να περιορισθεί από τον κοινό
νομοθέτη επεκτάθηκε, κατόπιν, μάλιστα, της εφαρμογής της Συνθήκης του Σένγκεν.

Οι προτάσεις και των δύο κομμάτων βαδίζουν προς την ίδια κατεύθυνση. Θα έχουν,
ωστόσο, πρακτική αξία ή θα μεταβληθούν σε γραπτό ευχολόγιο;

«Η θεσμική εγγύηση της ελευθερίας, ως φαντάσματος ή ως διεκδίκησης, δεν
αποτελεί βεβαίως αποτελεσματική θωράκιση, είναι όμως αναγκαίος όρος για να
οργανωθεί η άμυνα του ανθρώπου απέναντι στην επιθετικότητα που υποθάλπει η
επινοητικότητα του κυβερνοχώρου», τονίζει ιδιαίτερα ο δικηγόρος κ. Χριστόφος
Αργυρόπουλος, αφού προηγουμένως, όμως, επισημαίνει ότι «η έκρηξη της
τεχνολογίας και ιδίως της πληροφορικής κατά τα τελευταία χρόνια δημιούργησε
νέους και ορατούς κινδύνους προσβολής των θεμελιωδών ελευθεριών και της
απόρρητης περιοχής της προσωπικότητας. Οι δυνατότητες του ηλεκτρονικού
φακελώματος και της αναγωγής των κάθε λογής πυρήνων της δημόσιας και της
ιδιωτικής εξουσίας σε πανεποπτικά κέντρα του ιδιωτικού βίου και της κοινωνικής
δραστηριότητας όλων των πολιτών, με στόχο τη χειραγώγηση και την
ολοκληρωματική ενσωμάτωσή τους στα νέα συστήματα αξιών και συμπεριφοράς,
συνιστούν περισσότερο από εφιαλτική απειλή, μια ισοπεδωτική πραγματικότητα».

Ο κίνδυνος παραβίασης των ατομικών μας δικαιωμάτων με τη Συνθήκη του Σένγκεν
είναι ορατός. «Ορισμένες διατάξεις της είναι και ιδιαίτερα επικίνδυνες», θα
υπογραμμίσει ο κ. Γεώργιος Αλέξανδρος Μαγκάκης, ο οποίος, όμως, θα αναγνωρίσει
και θετικά στοιχεία από τις ρυθμίσεις της: «Η εφαρμογή της συμφωνίας Σένγκεν
στηρίζεται αναγκαστικά στην παραδοχή της ύπαρξης εξωτερικών συνόρων της Ε.Ε.
Το γεγονός αυτό είναι πάρα πολύ θετικό για τα εθνικά μας συμφέροντα και την
προστασία της εδαφικής ακεραιότητας της χώρα μας», παρατηρεί.

Για την αντιμετώπιση του κινδύνου παραβίασης των ατομικών μας δικαιωμάτων
θεωρεί επιβεβλημένη την ψήφιση ενός νόμου που θα εξουδετερώνει τους κινδύνους
και ο οποίος μπορεί να αποτελέσει και στοιχείο της προσεχούς αναθεωρήσεως του Συντάγματος.

Ο νόμος αυτός υποτίθεται ότι ψηφίστηκε προ καιρού από τη Βουλή. Ωστόσο, όπως
σημείωσε με επίσημη εγκύκλιό του ο υπουργός Δικαιοσύνης κ. Ευάγγελος
Γιανννόπουλος, έχει πολλές ατέλειες.