ΑΥΤΟΙ

… του «εκσυγχρονιστή», ας πούμε, Μοχαμέντ Χαταμί στην προεδρία της πιο
θεοκρατικής χώρας του κόσμου δημιούργησε ένα κλίμα προσδοκίας. Τι θα θελήσει
(και τι θα μπορέσει) ν’ αλλάξει ο 54χρονος πρώην υπουργός Πολιτισμού, σ’ ένα
Ιράν όπου, όπως δήλωνε επί Χομεϊνί ο Αγιατολλάχ Χαλχαλί, «ο κλήρος θα κυβερνά
τα επόμενα 10.000 χρόνια»; Την προφητεία του ο Χαλχαλί, που ως πρόεδρος του
Επαναστατικού Δικαστηρίου είχε στείλει στο απόσπασμα πλήθος απίστους ή
«εχθρούς του λαού», την είχε διατυπώσει το 1979 στον μεγάλο Ινδοάγγλο
συγγραφέα Β.Σ. Νάιπωλ. Στα 18 χρόνια που πέρασαν έκτοτε, δεν του έκανε καρδιά
του Ν. να ξαναδεί το Ιράν, όσο και αν το αγαπούσε, όπως λέει. Τελικά το
αποφάσισε και ξαναπήγε εφέτος. Δημοσίευσε τις εντυπώσεις του στο «Νιου Γυόρκερ».

… έχει ξεθυμάνει εντελώς, λέει ο Ν. Αλλά έχεις την αίσθηση ότι οι Ιρανοί
βαδίζουν ακόμη μέσα στο χομεϊνικό τούννελ. Δέν είναι μόνο θέμα ενδυμασίας, με
όλους αυτούς τους άντρες με τους μανδύες ή με τα ατέλειωτα μαυροντυμένα
κορίτσια. Δεν είναι ότι δεν θα δεις πουθενά ζευγαράκια, ότι απαγορεύεται στις
γυναίκες να τραγουδούν στο ραδιόφωνο ή στην τηλεόραση (όπου ορισμένες μουσικές
απαγορεύονται και στους άντρες). Είναι και η ανελέητη λογοκρισία ­ γράφει ο Ν.
­ σε εφημερίδες, περιοδικά, βιβλία, τηλεόραση, ραδιόφωνο, θεάματα, παντού. Και
τα ελικόπτερα που χτενίζουν συχνά την Τεχεράνη, μήπως κανένας Ιρανός θεώρησε
ανεπαρκή την πνευματική τροφή που του προσφέρει το καθεστώς και έβαλε «πιάτο»
στην ταράτσα του για να βλέπει ξένη, σατανική τηλεόραση…

… αναφέρει τα λόγια μιας δημοσιογράφου των «Τέχραν Τάιμς» για τις μεθόδους
του καθεστώτος. «Θέλουν να σου ελέγχουν τα πάντα. Πώς ντύνεσαι, πώς περπατάς,
πώς κάθεσαι. Ελέγχουν όχι μόνο τι λες αλλά ακόμη και τον τρόπο που μιλάς». Στο
πρώτο του ταξίδι, ο Ν. είχε γνωρίσει μια κοπέλα από αστική οικογένεια, κεφάτη,
μοντέρνα και πολύ εκδηλωτική. Την ξαναβρήκε μαραμένη, όπως λέει. Του αφηγήθηκε
ότι ήταν τόση η παρακολούθηση, τόσα τα κριτικά βλέμματα στον δρόμο, που
αποφάσισε να καταργήσει σχεδόν τις εξόδους της. Περνά τον περισσότερο καιρό
κλεισμένη μέσα στο σπίτι. Επιλογή που ­ κατά τον Ν. ­ έχουν κάνει και πολλές
άλλες Ιρανές. «Έρχεται στιγμή που δεν το αντέχεις άλλο, να σε σταματούν κάθε
τόσο για να σε ελέγξουν».

… δεν μιλά για επανάσταση στη χώρα αυτή, όπου η επανάσταση και ο πόλεμος με
το Ιράκ, που ακολούθησε, πληρώθηκαν με 1.000.000 ζωές. Κανένας δεν διανοείται
πολιτική δράση. Ηγέτες δεν υπάρχουν. Ούτε ιδέες. Μόνο πορτραίτα. Άφθονα
έγχρωμα πορτραίτα ρασοφόρων σε χιλιάδες τοίχους ­ αυτά μόνο σπάζουν το γκρίζο
μέσα στη γενική υποστολή του λόγου, της πράξης και της σκέψης. Και όμως,
υπάρχουν κάποιοι που θα ήθελαν αλλοιώτικη ζωή. Ακούνε κρυφά δίσκους, βλέπουν
βίντεο, διαβάζουν απαγορευμένα κείμενα, αντιστέκονται με ποικίλους τρόπους.
Πράγμα παράξενο ωστόσο, λέει ο Ν., αυτούς τους «επαναστάτες» κατά της
«επανάστασης» δεν θα τους βρεις τόσο μεταξύ εκείνων που έζησαν και τα «πριν»
όσο, προπάντων, ανάμεσα στα νέα παιδιά, αυτά που δεν γνώρισαν άλλο καθεστώς
από των Αγιατολλάχ. Εκείνοι που θυμούνται και τα παλιά εξανίστανται λιγότερο.
Λες και έχουν χάσει ακόμα και την ικανότητα να ελπίζουν. Ή, σαν άνθρωποι διπλά κατεστραμμένοι.