ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η περιπλάνηση της Λαϊλά

«Ιδού η θεωρία μου: το βιβλίο θα έπρεπε να είναι ο σπόρος που φυτεύουμε και ο
αναγνώστης θα έπρεπε να κάνει ν’ ανθίσει το δικό του λουλούδι». Τρούμαν Καπότε.

Η ΛΑΪΛΑ γεννήθηκε στη Δυτική Σαχάρα και το όνομά της σημαίνει «νύχτα». Όταν
ήταν έξι ή επτά ετών, έπεσε θύμα βιασμού. Δεν θυμάται ακριβώς πώς είχε γίνει,
ήταν πολύ μικρή, και όλα όσα έζησε στη συνέχεια διέγραψαν εκείνη την ανάμνηση.
Μια μέρα την παρέσυρε ένα αυτοκίνητο και την άφησε κουφή από το αριστερό αυτί,
με πολύτιμη συντροφιά της την εσωτερική της μουσική. Έπειτα την αγόρασε μια
μαροκινή εβραία ισπανικής καταγωγής, που της έμαθε γαλλικά, ισπανικά,
μαθηματικά και θρησκευτικά. Κι όταν εκείνη πέθανε, άρχισε να περιπλανάται
αναζητώντας τη χώρα της και τους γονείς της. Βρήκε τον εαυτό της μόνο όταν
άγγιξε την άμμο της ερήμου. Μόνο τότε βγήκε από την εποχή της οικογένειας και
πέρασε στην εποχή του έρωτα.

Στη διάρκεια του ταξιδιού της περνάει από έναν οίκο ανοχής του Μαρόκου.
Μοιράζεται μέρες φόβου και εξευτελισμών με παράνομους εργάτες σε μια τρώγλη
του Παρισιού. Συναντά κυνηγημένους από την Αφρική, τη Ρουμανία, τις Αντίλλες,
κι ακούει τα οργισμένα τους τραγούδια. Δεν είναι άγγελοι: ο καθένας προσπαθεί
να βγει από την τρύπα όπου τον έριξαν και στον διάβολο οι υπόλοιποι.
Εξόριστοι, εκτοπισμένοι, φυλακισμένοι, καταφεύγουν στους τεχνητούς παραδείσους
των ναρκωτικών, του αλκοόλ, του σεξ και της απάτης. Μα η Λαϊλά δένεται μαζί
τους, τους καταλαβαίνει.

Αποσκευές δεν έχει. Κουβαλά μονάχα ένα παλιό ραδιόφωνο για να ακούει τις
μουσικές του κόσμου, ένα ζευγάρι σκουλαρίκια για να θυμάται την καταγωγή της
κι ένα βιβλίο. Λέγεται «Της Γης οι Κολασμένοι», γράφτηκε από τον ψυχίατρο
Φρανς Φανόν το 1961, στις πιο άγριες μέρες του πολέμου της Αλγερίας, και
μιλάει για την αλυσιδωτή μεταβίβαση της βίας: από τους αποικιοκράτες στα
θύματά τους κι από εκείνους στους ομοίους τους. Μια μέρα η Λαϊλά φτάνει σ’
έναν καταυλισμό τσιγγάνων, κοντά στη Νις. Οι άνθρωποι εκεί ζουν από
αντικείμενα που «ψαρεύουν» στη χωματερή: σπασμένες καρέκλες, στραβωμένες
κατσαρόλες, διαλυμένα μαξιλάρια, ρούχα, παπούτσια, παιγνίδια και βιβλία.
Ανάμεσά τους το «Θρόισμα του χορταριού», το βιβλίο που έκανε γνωστό το 1951
τον Τρούμαν Καπότε στην Αμερική. Τα ξερά φύλλα διηγούνται τις ιστορίες των
ανθρώπων που ζουν στον λόφο, όλων των ανθρώπων που έχουν ζήσει. Κι όταν
πεθάνουμε, θα διηγηθούν και τη δική μας ιστορία.

Τα βιβλία δεν είναι αντικείμενα, είναι φωνές που κελαηδούν μιλώντας μεταξύ
τους. Οι ιστορίες που διηγούνται οδηγούν η μία στην άλλη. Στο «Χρυσόψαρο», το
τελευταίο βιβλίο του Ζαν Μαρί Γκυστάβ Λε Κλεζιό (Gallimard), η Λαϊλά μας
παίρνει από το χέρι και μας οδηγεί σ’ έναν κόσμο ελευθερίας και αλλοτρίωσης.
Κατά τον βιβλιοκριτικό της «Μοντ», πρόκειται για το πιο πολιτικό βιβλίο του
γαλλοβρετανού συγγραφέα. Ένα βιβλίο που δεν το διαβάζουμε: τ’ ακούμε.