Έτσι θεσπίσθηκαν από τους Γαλλο-Γερμανούς

ΕΚΕΙΝΟ το βράδυ της 26ης Ιανουαρίου 1991, ενώ μαινόταν ο πόλεμος στον Περσικό,
ο Μιτεράν συγκαλούσε σύσκεψη στο γραφείο του με τους πιο στενούς συνεργάτες
του. Θέμα: η στρατηγική που θα ακολουθούσε η Γαλλία στη Σύνοδο Κορυφής του
Μάαστριχτ, τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους.

Ροκάρ, Μπερεγκοβουά, Ντιμά, Γκιγκού, Μπιανκό, Μπουιγιό… Όλο το βαρύ
πυροβολικό των γαλλογερμανικών διαπραγματεύσεων. Και φυσικά, ο Μιτεράν.
Κανένας τους δεν μπορούσε να φανταστεί, τότε, πόσο δύσκολη θα ήταν η τήρηση
των κριτηρίων που οι ίδιοι αποφάσισαν να θέσουν, γράφουν ο Ερίκ Εσιμάν και ο
Πασκάλ Ρισέ στο βιβλίο τους «Ο Επταετής Πόλεμος», το οποίο αποτελεί μια
ιστορία του παρασκηνίου που οδήγησε στη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Η
επιχειρηματολογία του Γάλλου προέδρου είναι κρυστάλλινη. Ξεκαθαρίζει στον
υπουργό Οικονομικών Πιερ Μπερεγκοβουά γιατί η Γαλλία είναι υπέρ ενός «ενιαίου
νομίσματος». Και εξηγεί γιατί οι Γερμανοί είναι αντίθετοι σε μια μετεξέλιξη
του ECU. Δεν είναι παρά ένα «καλάθι» νομισμάτων, «που οι Γερμανοί θεωρούν
απειλή για το μάρκο τους». Όσο για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, ο Μιτεράν
δηλώνει ότι ήταν πάντα αντίθετος. «Όμως, η Γαλλία θα έχει περισσότερο ειδικό
βάρος στην ευρωπαϊκή τράπεζα, από ό,τι έχει τώρα στο μάρκο». Δικαιολογώντας τη
γερμανική ανασφάλεια, ο Μιτεράν λέει στους συνεργάτες του: «Το μάρκο είναι το
μοναδικό διπλωματικό όπλο των Γερμανών», που δεν διαθέτουν ούτε έδρα στο
Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Και γυρίζοντας κάπως αυστηρά στον Μπερεγκοβουά,
προσθέτει: «Και προπαντός, όχι αλλαγή συμμάχων! Σύμμαχός μας είναι η Γερμανία.
Οι Βρετανοί είναι ευθυγραμμισμένοι με τους Αμερικανούς…».

ΜΠΕΡΟΓΚΟΒΟΥΑ – ΒΑΪΓΚΕΛ

Έτσι, ο καλός στρατιώτης Μπερεγκοβουά ρίχνεται στη μάχη των διαπραγματεύσεων
που είναι κυρίως γαλλογερμανική υπόθεση. Ο Γερμανός υπουργός Οικονομικών Τέο
Βάιγκελ υπεραμύνεται της ανεξαρτησίας της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, που
τη θέλει κατά το πρότυπο της αμερικανικής Fed. Οι Γερμανοί επιμένουν ότι η
νομισματική ένωση πρέπει να ξεκινήσει πρώτα με τις οικονομικά «ενάρετες» χώρες
(δηλαδή με τις χώρες της ζώνης του μάρκου). Ο Γάλλος υπουργός υποχρεώνεται να
αποδεχτεί την ιδέα μιας ανεξάρτητης κεντρικής τράπεζας. Και για αντιστάθμισμα,
αναζητεί έρεισμα στο Συμβούλιο των Υπουργών Οικονομικών των Δώδεκα,
προτείνοντας ένα «οικονομικό διευθυντήριο». Όμως, όσο προχωρούν οι συζητήσεις
­ και βαθμιαία περνούν σε τεχνοκρατικό επίπεδο ­ τόσο επιβεβαιώνονται οι φόβοι
του Πιερ Μερεγκοβουά.

Οι Γερμανοί δεν αργούν να πάρουν το πάνω χέρι. Άλλωστε, έχουν πολλά να χάσουν,
αφού είναι υποχρεωμένοι να θυσιάσουν το μάρκο τους. Η ιδέα μιας Ευρώπης «δύο
ταχυτήτων» παίρνει σάρκα και οστά. Καχύποπτοι ότι οι Γάλλοι προσπαθούν να
εισαγάγουν από το παράθυρο ένα είδος κολμπερικού προστατευτισμού, απορρίπτουν
την ιδέα του Μπερεγκοβουά για οικονομικό διευθυντήριο. Και αντί γι’ αυτό,
ρίχνουν στο τραπέζι μερικούς στοιχειώδεις διαχειριστικούς κανόνες. Είναι τα
περίφημα κριτήρια σύγκλισης, που τελικά επιβάλλουν οι Γερμανοί.

Όμως, η ιστορία θα απλοποιούσε την πραγματικότητα, αν έλεγε κανείς ότι οι
Γερμανοί ήταν οι μοναδικοί που υπεραμύνθηκαν των κριτηρίων. Με περιορισμένα
ελλείμματα ­ τότε ­ οι Γάλλοι τα ενέκριναν. Μάλιστα, στο δημοσιονομικό
κριτήριο έδειξαν υπερβάλλοντα ζήλο. Η Βόννη πρότεινε τα δημόσια ελλείμματα να
μην υπερβαίνουν τις δημόσιες επενδύσεις. Και το Παρίσι αντιπρότεινε κάτι που
αποδεικνύεται σήμερα θηλιά στον λαιμό: περιορισμό των ελλειμμάτων στο 3% του
ΑΕΠ.

Άφησαν απέξω τους… εαυτούς τους!

Το Λουξεμβούργο είναι η μοναδική χώρα που, σ’ αυτή τη φάση, θα μπορούσε
σίγουρα να μπει στον χορό του ευρώ. Πέρυσι, είχε δημόσιο έλλειμμα 0,9% του ΑΕΠ
και δημόσιο χρέος 7,8% του ΑΕΠ…

Πέρυσι, το γαλλικό δημόσιο έλλειμμα έφθασε το 4,2% και το δημόσιο χρέος το
56%. Τα αντίστοιχα ποσοστά στη Γερμανία ήταν 4,1% και 61%. Από τη μια μεριά, ο
καγκελάριος Χέλμουτ Κολ προσπαθεί να πείσει τους Γερμανούς να καταπιούν το
πικρό ποτήρι της λιτότητας και από την άλλη εξομολογείται ότι δεν θα είχε
αντίρρηση αν τα κριτήρια ερμηνευτούν «ως τάση», όπως άλλωστε προβλέπει και η
Συνθήκη του Μάαστριχτ.

Γιατί τότε αυτή η πεισματική προσκόλληση στους αριθμούς; Όταν, το 1991, η
Γαλλία πρότεινε στους άλλους κοινοτικούς να καθορίσουν το κριτήριο του
δημοσίου ελλείμματος στο 3%, το γαλλικό δημόσιο έλλειμμα ήταν μόλις 1,6% του
ΑΕΠ. Κανείς εκείνη την εποχή δεν μπορούσε να φανταστεί τι θα επακολουθούσε.
Άλλωστε ­ ίσως με βάση κάποιες ανομολόγητες σκέψεις ­ όσο αυστηρότερα ήταν τα
κριτήρια, τόσο το καλύτερο για τον σκληρό (γαλλογερμανικό) ευρωπαϊκό πυρήνα.
Ωστόσο, αποδείχτηκαν πολύ αυστηρά, ακόμη και για τη Γαλλία και τη Γερμανία.
Αρκετές κυβερνήσεις μείωσαν βέβαια τα ελλείμματά τους.

Όμως καμία χώρα ­ πλην του Λουξεμβούργου ­ δεν μπορεί να μιλάει με σιγουριά
ότι θα τηρήσει τα κριτήρια κατά γράμμα. Η αβεβαιότητα γίνεται ακόμη
μεγαλύτερη, όταν οι εκτιμήσεις έγκυρων διεθνών οργανισμών συγκρούονται μεταξύ
τους. Τον περασμένο μήνα, την ίδια ακριβώς ημέρα που το Διεθνές Νομισματικό
Ταμείο διαπίστωνε ότι η Γαλλία και η Γερμανία θα φθάσουν στη βρύση, αλλά όχι
τόσο κοντά για να μπορέσουν να πιουν, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωνε για
αυτές τις δύο χώρες αισιόδοξες προβλέψεις.

ΕΛΛΑΔΑ – ΙΤΑΛΙΑ: ΕΚΤΟΣ…

Σύμφωνα με την Κομισιόν, μόνο η Ελλάδα και η Ιταλία δεν θα μπορέσουν να μπουν
στον παράδεισο του ευρώ. Και καλά η Ελλάδα, αλλά η Ιταλία; Γιατί να μείνει
απέξω, αφού το δημόσιο έλλειμμά της θα φθάσει μόλις το 3,2% του ΑΕΠ; Και
μάλιστα, αφού η Κομισιόν αναθεώρησε προς τα κάτω τους ρυθμούς ανάπτυξης της
ιταλικής οικονομίας, ενώ στην περίπτωση της Γαλλίας τους αναθεώρησε προς τα
πάνω, εξαντλώντας όλη τη εύνοιά της; Αν για τον πρόεδρο της γερμανικής
Κεντρικής Τράπεζας Χανς Τιτμάγιερ η Ιταλία ανήκει στις ­ κάπως υποτιμητικά ­
λεγόμενες «χώρες της μεσογειακής λέσχης», τότε οι Ιταλοί με το δίκιο τους
μπορούν να αποκαλούν τις Βρυξέλλες «γαλλογερμανική λέσχη». Μπορεί για τον
Τιτμάγιερ η Ιταλία να μην είναι σοβαρή χώρα, γιατί «παίζει» συχνά με τη
λιρέτα, αλλά δύσκολα θα πείσει γι’ αυτό τους Ιταλούς, που υφίστανται μια νέα
περίοδο λιτότητας. Αν η Ιταλία μείνει απέξω, ελεύθερη να κάνει ανταγωνιστικές
υποτιμήσεις, τότε τι θα απομείνει από το ευρώ, αν μάλιστα αρνηθεί να μετάσχει
η Βρετανία;