ΑΥΤΟΙ

Μια λέξη-κλειδί…

… για την
αλλαγή που έχει συντελεσθεί στο Εργατικό κόμμα της Βρεταννίας είναι το
stakeholding. Εκ πρώτης όψεως συγγενεύει με το shareholding, αλλά διαφέρει
πολύ από εκείνο. Shareholding είναι το να κατέχεις μετοχές. Stakeholding
σημαίνει να είσαι «συμμέτοχος». Ο όρος ανήκει στον 46χρονο οικονομολόγο
Ουΐλλιαμ Χάττον, που υπήρξε (μεταξύ πολλών άλλων) χρηματιστής και ρεπόρτερ της
«Γκάρντιαν», ώσπου έγινε διευθυντής του «Ομπσέρβερ». Τα άρθρα του Χ. τα ρουφά
η νέα αριστερά, όπως και ένα μέρος της (νεώτερης) δεξιάς που ανησυχεί για τα
οικονομικά δεδομένα και ζητάει επίσης δρόμους. Η ιδέα της stakeholder society,
της «συμμετοχικής κοινωνίας», αναπτύσσεται στο μπεστ-σέλλερ του Χ., «The State
We’re In» (εκδ. Jonathan Cape). Τίτλος διττός: Μεταφράζεται μεν «Η Κατάσταση
Όπου Βρισκόμαστε», αλλά state σημαίνει και κράτος. Ο Χ. μιλά λοιπόν για αλλαγή
όχι μόνο προσωπικών όρων αλλά και της οικονομικής δομής του κράτους.

Πριν
από μερικά…

… χρόνια, η Θάτσερ διακήρυσσε: «Δεν υπάρχει κοινωνία,
υπάρχουν μόνον άτομα». Ο Μέητζορ το παράλλαξε λιγάκι: «Δεν υπάρχουν τάξεις,
υπάρχουν μόνο πολίτες». Για τον Τόνυ Μπλαιρ, που έχει ενθουσιαστεί από τη
θεωρία του Χ., υπάρχουν μόνο stakeholders. Πώς ξεχωρίζεις τον μέτοχο και τον
συμμέτοχο; Ο μέτοχος θέλει ν’ αυξήσει με κάθε τρόπο τα έσοδά του ­ και το
πετυχαίνει, με λίγη καλή τύχη, μετέχοντας λ.χ. σε μια ανώνυμη εταιρία, το
κύτταρο αυτό του καπιταλισμού. Ο συμμέτοχος θέλει και αυτός φυσικά ν’ αυξήσει
το βιός του, όχι όμως πέρα από το σημείο όπου η αύξηση θα γίνεται επί ζημία
κάποιου άλλου ή άλλων. Ο shareholder ενδιαφέρεται μόνο να παίρνει. Ο
stakeholder δίνει κιόλας. Ο καπιταλισμός του stakeholding ­ ο Χ. δεν
διατείνεται ότι μιλά για σοσιαλισμό ­ προϋποθέτει σχέσεις αμοιβαιότητας μεταξύ
των ατόμων ή μεταξύ των κοινωνικών εταίρων, όπως και μεταξύ όλων αυτών και του
κράτους. Το οποίο ­ κράτος ­ όχι μόνο δίνει αλλά και παίρνει.

Στο νέο
συμβόλαιο…

… μεταξύ πολίτη και κράτους, σκοπός παραμένει φυσικά η
ευημερία. Αλλά το κράτος, που εγγυάται σε όλους τη δυνατότητα επιδίωξης της
ευημερίας, εγγυάται και στον καθένα ότι δεν θα συντριβεί από την αντίστοιχη
επιδίωξη κάποιου άλλου. Ασκεί λοιπόν ρόλο εξισορροπητικό ­ όπου ο βιομήχανος,
λόγου χάρη, μετριάζει κάπως τις απαιτήσεις του, ο άνεργος βοηθείται σε
επανεκπαίδευση ώστε να μπορεί εν ανάγκη ν’ αλλάξει ειδικότητα, και ο
εργαζόμενος ενθαρρύνεται ν’ αυξήσει τον επαγγελματισμό του.

Κοινότοπα…

… ίσως όλα αυτά. Αλήθειες γενικές, θα έλεγε κανείς. Πράγματα που
φαίνονται μάλλον γνωστά, ως προς την αποστολή του κράτους ­ μόνο που τώρα
διατυπώνονται με νέο τρόπο. Ωστόσο αν ληφθεί υπ’ όψη ο αναβρασμός που
επικρατεί στην Ευρώπη γύρω από τα θέματα απασχόλησης, φαίνεται ότι δεν είναι
και τόσο απλό να περάσει, στην πράξη, το μήνυμα του Χ. Η ακραιφνής αριστερά
τον κατηγορεί ότι, ουσιαστικά, είναι ένας ακόμη ναυαγοσώστης του καπιταλισμού.
Ο ίδιος έχει για σύνθημα: «Όχι ταμπέλες». Δεν του καίγεται καρφί αν θα τον
πουν αριστερό ή δεξιό και αν η συμμετοχική κοινωνία του θεωρηθεί «συντηρητική»
ή «προοδευτική» ­ αρκεί ν’ αποδειχτεί ότι αξίζει κάτι. Ορισμένοι αναλυτές του
δίνουν ­ όπως ακριβώς και στον Τόνυ Μπλαιρ ­ ένα χαρακτηρισμό που ηχεί
μοναδικά οξύμωρος: «Ριζοσπαστικός κεντρώος».